Skip to main content

Full text of "I codici ashburnhamiani delle R. Biblioteca mediceo-laurenziana di Firenze"

See other formats


^     3         ±1-' 
^nn'      ^  '      Ministero  della  Pubblica  IsTRUz|o'NÈ'f>'x)jJI, ijSjyvjTjJn  ^ 

F5 

V 


-<=<><=>- 


D    / 


^-.^  INDICI  E  CATALOGHI 


vili. 

I  Codici  Ashbiirnhamiani 

DELLA 

R.  BIBLIOTECA  MEDICEO -LAURENZIANA 

DI    FIRENZE 

VoL.  I,  Fasc.  4. 


ROMA 

1896. 


In  questo  Catalogo  mantengo  generalmente  l'ordine  che  avevano  i 
codici  nella  Biblioteca  Ashburnliam,  salvo  particolari  eccezioni,  e  quella 
più  generale  di  non  comprendervi  i  codici  greci  e  gli  orientali.  (L'indice 
dei  codici  greci  è  stato  dato  dal  Dr.  Niccola  Festa  nel  voi.  I  degli  Studi 
italiani  di  filologia  classica,  pubblicati  da  G.  Vitelli.  —  Firenze,  1893). 

A  ciascun  codice  ho  assegnato  un  nuovo  numero  d'ordine,  aggiungendo 
in  parentesi  :  1."  il  numero  del  Catalogo  originale  Ashburnham-Libri  (AL)  ; 
2."  il  numero  corrispondente  del  Catalogo  ministeriale  italiano  (MI). 

Pongo  qui  l'elenco  delle  principali  abbreviature  e  dei  segni  conven- 
zionali, di  cui  farò  uso. 

Il  segno  di  separazione  tra  le  parole,  che  si  riferiscono,  del  principio  e 
della  fine  di  un  testo.  In  casi  speciali  adopero  "  Com.  "  e   "  Fin.  " 

I   segno  di  distinzione  dei  versi  nella  poesia. 

•  denota  che  il  testo  è  mutilo. 

....  segno  di  mutilazione  o  guasto  nel  codice. 

ec.  indica  che  nel  riferire  un  testo  se  n'è  soppressa  qualche  parte  inter- 
media. 

[    ]  sostituzioni  di  luoghi  lacunosi  per  guasto  del  codice. 

(    )  aggiunte  di  seconda  mano  nel  codice. 

(     )  note  e  aggiunte  critiche  del  compilatore. 

corr.  =  corretto  (correzione  di  seconda  mano  nel  codice). 

1.  =  leggi  (correzione  del  compilatore). 

Legatura  mod.  Ashb.  Legatura  moderna  fatta  nella  Libreria  Ashburnham. 
»  »       Laur.    Detta,  fatta  in  Laurenziana. 

I  nomi  degli  autori  si  stampano  in  maiuscoletto  ;  i  titoli  originali 
degli  scritti,  salvo  casi  eccezionali,  in  corsivo;  i  nomi  degli  scrittori,  in 
carattere  spazieggiato;  le  date  certe  degli  anni  in  carattere  grasso. 

Cesare  PaoIìI. 


—  241  —  AsHB.  147 

147  (221.  —  153). 
Tacninns  ciim  addicionìbus. 

Cartac,  sec.  XV,  m.  0,435X0,293,  di  carte  49,  delle  quali  sono 
bianche  le  ce.  47 — 49,  non  che  il  retto  della  e.  1  e  il  tergo  della 
e.  46.  Quadd.  cinque,  senza  segnatura,  di  dieci  carte  ciascuno,  salvo 
l' ultimo  che  ne  ha  nove.  Scrittura  semigotica.  L' opera  si  dice  com- 
pilata nel  1308  (a  e.  46  le  due  prime  cifre  sono  state  poi  raschiate): 
il  cod.  è  scritto  nel  1454,  in  Padova  (ce.  2  e  46:  nelle  ce.  49',  46' 
questa  data  originale  è  stata  più.  recentemente  trascritta,  con  erronea 
interpretazione,  1464). 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  293  (D).  Altra  segnatura  :   695  bis. 

Legatura  moderna  in  cartone  col  dorso  di  tela. 

Ineipit  taeuinus,  cum  addìcionibus.  Le  pp.  1',  2  contengono  il  disegno 
generale  dell'  opera,  la  quale  è  cosi  ordinata,  che  ogni  pagina 
viene  ordinariamente  divisa  in  tre  parti:  la  prima  delle  quali 
(a  capo  di  pagina),  scritta  a  2  colonne,  contiene  il  testo  di  Avi- 
cenna, la  seconda  (nel  mezzo)  tavole  dichiarative,  e  la  terza 
(a  pie  di  pagina),  a  2  colonne,  le  illustrazioni,  aggiunte  e  osserva- 
zioni di  Giovanni  di  Saint-Armand  e  di  altri.  —  Nella  e.  2  è  detto  : 
«  Hanc  autem  ordinacionem  totam  de  verbo  ad  verbum  accepit 
Magister  Iacobus  Parens  de  Tornaco  ab  Avicenna  in  libro  ca- 
nonis,  anno  domini  Millesimo  tricentesimo  octavo.  Item  scien- 
dum  quod  in  marginibus  inferioribus  sub  tabulis  continentur 
Addiciones  Iohannis  de  Sancto  Amando  in  Fabula  cononici  (/.  ca- 
nonici) tornacensis,  qui  etiam  aliquas  ydoneas  addiciones  ap- 
posuit  in  causis  et  signis  et  curis  ec.  »  A  queste  tre  parti  cor- 
rispondono tre  «  Explicit  »  che  distingueremo  con  le  lettere  a 
(pel  testo  di  Avicenna),  b  (per  le  tavole),  e  (per  il  commeato). 

Com.:  «  Circa  librum  tacuini  sciendum  est  quod  in  isto  primo  fo- 
lio ».  Fin.  (e.  46)  :  a.  «  deinde  post  illud  nocet  et  movet  dolo- 
rem.  —  Explicit  ordinacio  dictorum  Avicenne  ad  literam  se- 
cundum  nòta  (/.  nomina)  bine  inde  propter  brevitatem  extracta 
super  libro  tacuini  et  ab  eo  sic  ordinata.  »  —  b.  «  cum  vo- 
mitu  et  provocacione  urine.  —  Deo  gracias.  Amen.  —  Rosen- 
dael.  brult.  —  Expliciunt  dieta  tacuini  cum  addicionibus  edita 
anno  domini  (13)08,  et  scripta  Padue  anno  domini  1454°  in 
vigilia  sancti  Michaelis.  »  —  e.  «  De  eis  que  proveniunt  ex  bal- 
neacione.  —  Deo  gracias.  —  Expliciunt  dieta  Iohannis  de  sancto 
Amando  in  Pabula,  canonici  Tornacensis,  cum  addicionibus  et 
dictis  aliorum  doctorum,  scilicet  Rasis,  Galeni,  Avicenne,  Se- 
rapionis,  etc.  —  Rosendael.  brult.  half.  ff.  vut.  Wat  salt.  al- 
dus.  —  Si  quid  negglexi  vel  in  hoc  opere  male  feci,  hoc  con- 

Laur.  Ashb.  —  I.  16 


ASHB.  147-148  —  242  — 

donetur  michi  nec  derisio  detur.  Nam  quia  perfectus  nuUus  solus 
nisi  Christus.  —  Tres  digiti  scribunt  totiim  corpusque  laborat  | 
Mitto  tibi  navem  sine  prora  puppe  carentem.  »  (ce.  1' — 46). 

148  (222.  —  154). 
Gilbert!  Anglici,  Compendium  mcdicinae  etc. 

Membran.,  sec.  XIV,  m.  0,405X0,250,  di  carte  218.  Da  ce.  5  a 
218  il  cod.  si  divide  in  ventisei  quadd.  di  otto  carte  ciascuno, 
salvo  l'ultimo  che  è  di  sei.  Scrittura  gotica  italiana,  d'una  sola 
mano,  a  due  colonne  per  pagina  ;  con  iniziali  e  segni  di  paragrafi 
rossi  e  azzurri,  alternati  ;  e  miniature  caratteristiche  di  mezze  figure 
nell'  iniziali  di  ciascun  libro,  allusive  al  soggetto  trattato  nel  libro 
stesso  :  mentre  la  prima  di  tutte  rappresenta  il  dottore  con  un  di- 
scepolo o  assistente;  e  l'ultima,  che  precede  il  trattato  dei  sem- 
plici, ha  la  sola  mezza  figura  del  dottore.  La  massima  parte  dei 
fogli  sono  corrosi  nel  margine  superiore  interno,  con  danno  di 
qualche  postilla. 

Il  quad,  formato  delle  ce.  1 — 4  contiene  l'indice  del  cod.,  in 
questo  modo:  e.  1  retto,  bianca;  1',  alcuni  capitoli  d'indice  (sec.  XV), 
e  questi  titoli:  «  Gilibei-tina  »  (sec.  XV):  «  Magistri  Giliberti  Anglici 
de  Medicina  »  (sec.  XVII:  S.  Maffei);  ce.  2 — 3,  indice  (sec.  XV); 
e.  3',  bianca  ;  e.  4  retto,  seguito  dell'  indice  ;  e.  4',  bianca,  salvo  que- 
sta nota  di  possesso  «  Gilbertina,  Magistri  Antonii  de  {rasura) 
preeii  ....  quinque  eum  dimidio  »  (sec.  XIV,  della  mano  stessa 
che  ha  scritto  le  postille  marginali). 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  294  (D). 

Legatura  mod.  Ashb.,  m  pelle  scura  con  impressioni  a  secco  e  in 
oro,  scrittovi  sul  dorso  :  gilberti  anglici,  compendium  medicinae. 

I.  {Compendium  medicinae).  Anonimo  in  sette  libri,  con  prologo   e 

rubricari.  —  Libro  I.  De  febribus  (ce.  5 — 44).  II.  De  morbis  eapi- 
tis  (ce.  44 — 71').  III.  Morbi  membrorum  faeiei  (ce.  71' — 101'). 
IV.  De  morbis  membrorum,  spiritualium  (ce.  101' — 119).  V.  De 
membris  (1.  morbis)  stomaci  et  membrorum  ei  servientium 
(ce.  119 — 135).  VI.  Morborum  epatis  et  membrorum  ei  servien- 
tium (ce.  135 — 163').  VII.  De  morbis  membrorum  generatioorum 
et  eis  subiacentium  (ce.  163' — 212'). 

«  A  morbis  universalibus  propositi  nostri  est  intentio  inco- 
hare  ||  et  statim  nocumentis  supervenientibus  occurat.  Dominus 
autem  nos  custodiat,  amen.  —  Explicit  compendium  medicine. 
Deo  gratias  ». 

Nei  margini  sono  postille  o  contemporanee  o  di  poco  poste- 
riori alla  copia  del  codice. 

II.  (Liber  de  oirtutibus  herbarum).   «  Cogitanti   mihi   de  simplicium 

medieinarum  virtute  |]  Hoc  itaque  opusculum  Librum  de  virtuti- 
bus  herbarum  intitulavi  ec.  non  modicam  parere  utilitatem  » 
(ce.  213—216'). 


—  243  —  AsHB.  148-149 

ni.  Incipit  liber  morbo  rum  tam  uniuersalium  quam  jtarticularium,  a 
magistro  Giliberto  Anglico  editus  ab  omnibus  auctoribus  et  pra- 
ticis  magistrorum  extractus  et  excerptus,  qui  Compendium  medi- 
cine intitulaiur.  Et  est  priinus  liber  de  febribus.  Seguono  i 
capitoli  del  primo  libro;  e  comincia  il  testo  come  al  num.  I.  Le 
ultime  parole  a  e.  218  retto  sono:  «  et  est  sine  frigore  quia  »:  di 
ciò  che  è  scritto  a  e.  217'  a  mala  pena  si  legge  qualche  parola, 
per  essere  la  scrittura  compiutamente  abrasa  (ce.  217 — 218'). 

149  (223.  —  155). 
Trattati  pratici  di  medicina  e  ricettari. 

Cartac,  sec.  XIV,  m.  0,305X0,233,  di  carte  62.  Scrittura  in 
parte  semigotìca  usuale,  in  parte  gotica  calligrafica;  con  giunte 
marginali  del  secolo  XV. 

Provenienza  Gianfìlippi,  n.  295  (D).  Altra  segnatura:  684. 

Legatura  in  cartone  con  dorso  di  tela. 

I.  Com.  con  alcuni  precetti  medicinali  in  versi.  Seguitano  ricette  e 
ordinazioni  di  medicina  pratica,  divise  in  capitoletti  con  propri 
titoli,  da  Unguentum  ad  vulnera  difficilia  sino  a  De  verucis. 
«  Urbanus  prò  se  nescivit  vim  scabiose  ||  Item  lac  rostri  por.  idem 
facit.  Gii.  »  (ce.  2'— 42'), 

n.  Sinonima  de  antidotario  sumpta.  «  Ariemisia,  id  est  matricaria  [[ 
Gummi  arabicum  gummi  prunorum.  —  Explicit  quid  prò  quo  » 
(ce.  43—47'). 

III.  (Tesaurus  pauperum).  È  diviso  in   capitoletti,  il  primo  dei  quali 

s' intitola  Electuarium,  V  ultimo  Poeio  ad  vulneratos.  «  Ele- 
ctuarium.  Recipe  mala  citronorum  ||  desperes  omnino  de  salute, 
huc  usque  finis  laboris  expletur  de  cetero.  —  Oratio.  Domine 
lesu  Chiste  ec.  ad  honorem  tui  et  utilitatem  comunem  et  ma- 
xime pauperum  ec.  serva  libellum  istum  a  coruptione  falsario- 
rum  ec.  Amen.  —  Explicit  liber  tesaurus  pauperum.  Deo  et 
beatissime  matri  eius  sint  gracie  infinite  et  toti  advene  super- 
norum.  Amen.  >  (ce.  48—52). 

IV.  Incipit  tractatus  de  sirupis  digerentibus  humores  et  de  alierantibus 

et  de  medicinis  illos  educentibus.  Il  trattato,  oltre  un  esordio,  è 
diviso  in  capitoletti,  il  primo  dei  quali  s' intitola  De  melanconia 
et  ftemate.  A  e.  54,  dopò  il  capitolo  De  pulcere  laxativo  qui  po- 
tesi  dar i ante prandium  è  un  «Explicit  liber  deo  gratias.  Amen.», 
parole  poi  cancellate  con  una  riga  rossa.  Seguita  Pulvis  mira- 
bilis  cantra  omnes  humorum  excessum  (sic)  et  maxime  cantra 
Jlematicos  et  mellancolieos,  e  l'ultimo  capitolo  è  ylo^s^rzWMram 


ASHB.  149-150  —  244  — 

pectorìs.  «  Ad  intelligentiatn  est  notandum  ||  bibere    et  sanus 
fiet  ».  —  Seguono  tre  orazioni  (ce.  52' — 58'). 
V.  Ricettario.  La  prima  ricetta    è    Ad  Jistulam  sanandam,  V  ultima 
Unguentum  cantra  scabiem.  «  Corticem  cucurbite  ||  postea  vadat 
ad  balneum  facta  dieta  oncione  »  (ce.  59' — 62'). 

Nella  e.  1 — 1',  che  un  tempo  ha  servito  da  guardia,  sono 
ricette  e  appunti  di  più  mani  e  di  più  tempi,  non  che  la  data; 
«  A.  1373.  »  Altre  ricette  aggiunte  del  XV  sec,  quasi  tutte  vol- 
gari, sono  nei  margini  delle  carte  24,  61,  61',  62,  62'. 


150  (224.  —  156). 
Medicìnalìs  Pandecta  per  alphabetum. 

Cartac,  sec.  XV,  m.  0,430X0,285,  di  carte  251,  delle  quali  la  5 
è  bianca.  I  quadd.,  clie  contengono  il  testo  della  Pandetta  (ce.  6 — 251) 
sono  di  dieci  carte  ciascuno,  salvo  l'ultimo  che  ne  ha  sei;  distinti 
con  lettere  alfabetiche  da  a  a  ?/  e  da  aa  a  ce,  e  hanno  il  richiamo 
nell'ultima  pagina:  le  ce.  6  e  15,  esterne  del  quad.  a,  sono  mem- 
branacee. Scritto  nel  1442  per  Johann  e  m  Gherinx  al.  de  Diest. 
Scrittura  gotica  assai  accurata.  Lettere  miniate  al  principio  di 
ciascuna  serie  alfabetica,  eccetto  A. 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  296  (D). 

Legatura  mod.  Ashb.,  in  pelle  scura  con  impressioni  a  secco 
e  cartelli  dorati,  scrittovi  nel  dorso:  pandecta  medicìnalìs  ec. 

Ha  in  principio  un  indice  alfabetico  (ce.  1 — 4),  da  Aron  {Aaron)  a 
Zucanum,  coi  richiami  ai  numeri  dei  capitoli.  In  fine  dell'  indice 
sta  scritto:  «Et  sic  est  finis  sit  laus  et  gloria  trinis  |  Explicit 
expliceat  qui  plus  vult  scribere  scribat.  —  Viue  Diest  ». 

La  Pandecta  o  Vocabolario  comincia  con  questo  esordio: 
«(Q)uia  oh  nominum  controversiam  litigium  oritur,  contremescat 
mens  medica  ab  eorundem  errore  tam  conscientia  propria  quam 
egri  vite  periculo,  et  merito,  cum  sint  medicinarum  simplicium 
ciborumque  multa  peregrina  vocabula.  Quorum  quedam  greca 
quedam  vero  ab  arabica  lingua  detracta  latina  tam  varietate 
ydiomatum  dubia  demerantur  (l.  demorantur).  §  Hanc  ergo  vobis 
domino  Roberto  illustrissimo  et  serenissimo  lerusalem  et  Sicilie 
regi,  quia  inter  cunctos  mundi  principes  medicinarum  dogmate 
prefulgetis,  medicinalem  Pandectam  per  vos  corrigendam,  ex 
multis  collectam,  aggredior  per  alfabetum  trium  vel  quatuor  lit- 
terarum  multociens  ordinatam  »  ec.  —  La  materia  del  Vocabo- 
lario è  divisa  in  658  capitoli.  —  Fin.:  <  Et  sic  est  finis  huius 
operis  finiti,  completi  ac  scripti  per  me  magistrum  lohannem 
Gherinx  al.  de  Diest.  Sub  anno  incarnationis  dominice  mil- 


—   245   —  ASHB.   150-152 

lesimo  quadringentesimo  quadragesimo  2",  prima  die  mensis 
novembris.  Ad  laudem  et  reverentiam  famosissimi  arcium  et 
medicine  doctoris  magistri  Petri  Veronensis  de  Sacco,  prò  tunc 
ordinarie  in  mane  in  medicina  legentis,  preceptoris  mei  meritis- 
simi.  —  Qui  dedit  expleri  laudetur  mente  fideli  (  Barbara  virgo 
dei  I  Spes  perpetue  requiei  |  Lux  vere  fidei  |  Queso  memento 
mei  »  (ce.  6 — 251). 

151  (225.  —  157). 

BenTenuto  Grafeo,  Trattato  delle  infermità  degli  occhi. 

Cartac,  sec.  XV,  m.  0,230X0,163,  di  carte  28.  Le  ce.  4—27,  in 
due  quadd.  di  dodici  carte  ciascuno,  comprendono  il  trattato  del 
Grafeo,  scritto  a  due  colonne  (mano  1*)  ;  e  un  Ricettario  (mano  2*). 
Le  ce.  1 — 3,  27  erano  foglietti  volanti,  cuciti  al  eod.  nella  legatura 
moderna,  e  contengono:  ce.  1 — 3,  ricordi  in  volgare,  della  seconda 
mano  sopraddetta,  e  un  saggio  di  traduzione  dall'italiano  in  la- 
tino, che  pare  di  mano  diversa;  e.  28,  una  ricetta. 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  298  (D). 

Legatura  mod.  Laur.,  in  tela  con  dorso  di  pelle,  scrittovi  in  oro  : 

BENV.   GRAPHEUS,   DE   MORBIS   OCULORUM. 

L  «  Omnes  quidem  desiderantes  audire  novam  scientiam  et  habere  for- 
mam  virtutis  in  discendo  artem  multum  probatam  in  curis  egri- 
tudiuum  oculorum  a  me  Benevenuto  Grafeo,  sermonem  meum 
audire  non  negligat,  quod  secundum  antiquorum  dieta  philoso- 
phorum  et  meam  experientiam  dicitur  fore  compositum,  quam 
experientiam  habui  per  legitimum  exercitium,  dum  irem  medi- 
cando per  diversas  mundi  partes  ec,  et  omnem  medicinam  sim- 
pliciter  probatam  scripsi  et  notavi  ec.  Quo  quidem  facto,  hec 
omnia  simul  recolegi,  et  scripsi  eam  (sic)  in  libro  meo  quem  in- 
titulavi  Ar^em  probatam,  ec.  \\  a  quacumque  egritudine  oculorum 
poteritis  liberare,  et  bis  in  die  ponatur  in  oculis  »  (ce.  4 — 24). 

II.  Ricettario,  in  parte  latino  in  parte  volgare,  di  mano  poco  posteriore 
a  quella  che  ha  copiato  il  trattato  del  Grafeo  (ce.  24 — 27'). 

152  (226.  —  158). 

Cinque  Trattati  di  un'  Opera  generale  di  medicina. 

Cartac,  sec.  XV,  m.  0,430X0,290,  di  earte  156.  Le  carte  1—2 
sono  guardie  anteriori  di  carta  più  recente  :  nella  prima  sta  scritto  : 
«  A.  1461.  Anonj'mi  (corr.  Tacuini)  de  Medicina  cum  additionibus  »; 
a  tergo  della  seconda  è  l'indice  del  Q.uartus  Tractatus  (primo  del 
presente  codice).  Il  libro  comincia  propriamente  a  e.  3,  ed  è  distri- 
buito in  quadd.  di  dieci  carte,  distinte  con  lettere  alfabetiche,  che 
però  non  seguitano  costantemente:  salvo  il  quad.  ?,  che  è  di  nove 
carte  (ce.  103—111),  per  essere  tagliata  la  settima  (ma,  rispetto 
all'  integrità  del   testo,  nella  linguetta  che   di   questa  rimane  tra 


AsHB.  152  —  246  — 

le  ce.  108 — 109  è  notato:  «  nicliil  deficit  »);  e  il  quaderno  ultimo 
che  si  compone  delle  co.  152—154  scritte,  e  155 — 156  bianche.  Scrit- 
tura scolastica,  a  due  colonne  per  pagina,  con  lettera  iniziale  mi- 
niata a  e.  3. 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  299  (D).  Altra  segnatura  :  695. 

Legatura  in  cartone  con  dorso  di  tela. 

Parti  di  un'Opera  di  medicina  di   Anonimo,   divisa   in   Sermones  e 
Traetatus.  Il  cod.  contiene  i  Trattati  IV— Vili  del  Sermone  terzo. 

I.  Incipit  traetatus  quartus  Sermonis  tercii  de  disposiciocionihus  (sic) 

membrorum  animatorum,  qui  traetatus  traetat  de  disposieionibus 
oculorum.  Continens  capitala  36.  «  Capitulum  primum  de  signis 
complexionum  oeuli  in  generali.  Dictum  est  in  sermone  septimo 
de  Anothomia  oculi  in  generali  ec.  Nunc  in  hoc  capitulo  dicentur 
signa  complexionum  oculi  ||  Capitulum  36.  De  destruetione  vi- 
sus ec.  Visionis  ablacio  ee.  et  recipiatur  fumus  eius  ad  faciem 
mediante  stamore  apertis  oculis  »  (ce.  3 — 90). 

II.  Sequitur  quintus  traetatus  «  Capitulum  primum.  De  pediculis  pal- 

pebrarum.  Rubrica.  Materia  pediculorum,  dixit  Avicenna,  est 
materia  putrida  []  Cap."*  13 J"^  De  lioore  palpebrarum  et  percus- 
sione. Rubrica.  Sucus  absinthii  ec.  Et  sucus  rafanide  inunctus 
(ce.  90—98). 

III.  (Traetatus  sextus).  «  Capitulum  primum   de  quibusdam   quesitis 

circa  auditum  et  circa  aures  ete.  Dictum  est  autem  supra  tra- 
ctatu  primo  huius  sermonis  3"  de  virtute  auditiva  sufficien- 
ter:  in  hoc  tamen  capitulo  1|  {Capitulum  xj)  Dixit  Avicenna 
quandoque  accidit  ee.  aut  lavetur  usque  quod  totum  excludatur 
corruptum.  —  Explicit  &'^^  traetatus  »  (ce.  98 — 111). 

IV.  Incipit  traetatus  7^**  de  disposieionibus  narium.  «  Capitulum  pri- 

mum de  lesione  odoratus.  Rubrica.  De  virtute  olfativa  sufficienter 
dictum  est  in  tractatu  primo  huius  sermonis  3^  et  de  anothomia 
eius  ministri,  s.  narium,  dicetur  in  sermone  7.°,  tractatu  2.°  Pos- 
sunt  autem  accidere  naso  ||  Capitulum  a?."*  De  pruritu  in  nasu. 
Rubrica.  Pruritus  in  naso  ec.  quod  sciditur  ex  principiis  faci- 
liter  vel  facilis.  Explicit  traetatus  7"^  »  (ce.  111—132'). 

V.  Incipit  octaous  traetatus  qui  est  de  disposieionibus  oris  et  mem- 

brorum contentorum  in  eo.  «  Capitulum  primum  de  disposieio- 
nibus oris  in  generali.  Rubrica.  Quesivit  Aristoteles  37*  poh"*" 
poh*®  7°  propter  quid  homines  ex  ore  calidum  et  frigidum  ||  Ca- 
pitulum 42."*  De  hebete  et  debilitate  dencium.  Rubrica.  Dixit 
Avicenna,  hebet  est  ee.  Et  vinum  stipticum  et  dentifricia  stiptica. 
—  Deo  gratias.  —  Explicit  sermo  tertius,  qui  est  de  disposieio- 
nibus cerebri  et  membrorum  ortorum  ab  eo.  Quare  deo  sublimi 
sint  gracie  infinite.  —  Laus  tibi  Christe  »  (ce.  132'— 154'). 


I 


—  247  —  AsHB.  153-154 

153  (227.  —  159). 

G.  B.  Morgagni,  Opere  postume. 

Cartac,  sec.  XVIII,  m.  0,310X0)220,  in  sei  tomi,  in  massima 
parte  autografi. 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  300  (D). 

Legatura  in  cartone,  scrittovi  sul  dorso:  Morgagni  opera  po- 
sthuma,  colla  numerazione  dei  tomi. 

Tomo  I,  di  ce.  100.  «  Quo  primuni  tempore  ex  hoc  loco  difficillimura 
docendi  munus  U  laesiones  morbos  praenunciant  instantes  ». 

Tomo  II,  di  ce.  96.  «  Cum  in  pr.  h.  praelectione  docuerimus  immi- 
nentis  morbi  indicia,  in  hoc  textu  peti  a  Galeno  1|  donec  aliquod 
novum  circa  has  vias  anatomicum  inventum  aliquid  certius 
doceat  ». 

Tomo  III,  di  ce.  75.  «  Cum  duae  primae  eaedemque  potissimae  partes 
eius  membrorum  divisionis  ||  quomodo  autem  ibidem  praestet 
et  assidentes  et  exteriora  cras  ostendemus  ».  (Così  termina  a 
e.  73;  nella  73'  sono  parecchie  note,  tutte  cancellate;  la  e.  74 
ha  un  frammento  d' altra  mano  ;  la  75  è  bianca). 

Tomo  IV,  di  ce.  78.  «  Si  ego  A.  A.  Si  ego,  inquam,  sic  inciperem: 
Quum  lucem  in  obscuro  loco  |j  de  ipsis  nil  aliud  addimus  > 
(oc.  1—68'). 

Segue,  d' altra  mano,  un  trattato  De  ductu  aquarum.  «  Dixit 
Philonius  II  donec  aqua  in  ipsa  bullire  incipiat  »  (ce.  69 — 77: 
la  78  è  bianca). 

Tomo  V,  di  ce.  68.  «  Aphorismorum  qui  ad  morbos  pertinent  ||  gan- 
graena  omnino  aliunde  ». 

Tomo  VI,  di  ce.  74.  Contiene  memorie  della  vita  e  degli  scritti  di 
G.  B.  Morgagni,  note,  appunti,  in  grande  parte  autografi.  Le 
memorie  cominciano:  «  Vix  medicus  scribere  ceperat  Institu- 
tiones  ».  A  ce.  41 — 44'  è  una  vita  del  Morgagni  in  volgare, 
scritta  nel  1756,  seguita  da  un  catalogo  latino  dell'  opere  di  lui, 
compilato  nel  1752.  Altre  memorie  biografiche  in  volgare  sono 
a  ce.  45 — 63'.  Termina  il  voi.  con  indici  analitici  dei  voli.  rass. 
del  Mascagni. 

154  (228.  —  160). 
Morgagni,  De  sedibus  et  causis  morborum. 

Cartac,  sec.  XVIII,  m.  0,290X0,210,  in  due  tomi.  Autografo. 
Provenienza  Gianfilippi,  n.  301  (D). 

Legatura  in  cartone,  scrittovi  nel  dorso:  Autographa.  Morgagni 
de  sedibus  et  causis  morborum,  colla  numerazione  dei  tomi. 


ASHB.   154-156  —  248  — 

Tomo  I,  di  ce,  475.  Precedono  l'Indice  generale  dell'opera  e  l'Indice 
alfabetico  delle  materie  (scritto  sul  tergo  di  lettere  indirizzate 
al  Morgagni)  ;  alcune  norme  per  la  stampa,  dediche,  prefazione, 
e  altri  appunti  (ce.  1 — 179:  quest'ultima  è  bianca). 

L'opera  è  divisa  in  cinque  libri,  che  contengono  70  Epistole 
anatomico-mediche.  Questo  primo  tomo  contiene  le  Epistole 
I— XXXIV  (ce.  180—475). 

Tomo  II,  di  ce.  357.  Contiene  le  Epistole  XXXV— LXX  (ce.  1—279) 
e  parecchie  Annotazioni  e  aggiunte  (ce.  280 — 357). 

(Cfr.  l'ediz.  Io,  B.  Morgagni.  De  sedibus  et  causis  morborum  ec, 
Venetiis,  Remendini,  1761,  in  fo.,  tomi  due.  —  Non  vi  sono  com- 
prese le  Annotazioni  e  aggiunte  sopra  indicate). 

155  (229.  —  161). 
Morgagni,  AdYersaria  Anatomica. 

Cartac,  sec.  XVIII,  m.  0,310X0,210,  di  carte  183.  Autografo 
con  molte  correzioni,  e  corredato  di  figure  anatomiche  a  penna. 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  301  bis.  (D). 

Legatura  in  cartone,  scrittovi  nel  tergo  :  </.  B.  Morgagni,  Ad- 
versaria  anatomica.  Autographa. 

(Cfr.  l'ediz.  Io.  B.  Morgagni,  Adoersaria  anatomica  omnia.  Patavii, 
Cominus,  1769.) 

156  (230.  —  162). 
Morgagni,  Lettere  anatomiche. 

Cartac,  sec.  XVIII,  m.  0,300X0,210,  di  carte  430.  In  gra,n  parte 
autografo,  con  molte  postille,  addizioni  e  correzioni,  interlineari  e 
marginali,  e  con  fogli  e  carticini  aggiunti. 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  301  ter.  (D). 

Legatura  in  cartone,  scrittovi  nel  dorso:  Morgagni,  Epistolae 
anatomicae.  Autographa. 

È  in  principio  una  minuta  di  lettera  illustrissimo  amplissimoque 
Viro  D.  D.  Lucae  Schróckio  ec,  che  comincia  «  Quod  munu- 
sculum  istud  meum  »,  con  altri  frammenti  autografi  (oc.  1 — 4') 

De  vita  Dominici  Gulielmini  Commentariolum  Io.  Bapt.  Morgagni, 
ugualmente  autografo,  con  appendice  bibliografica,  correzioni  e 
aggiunte.  Com.:  «  Maiores  Dominici  Gulielmini  »  (ce.  5 — 10'). 

Epistolae  anatomicae,  numerate  da  I  a  XX.  Le  prime  due  sono  già 
in  buona  forma  e  adattate  per  la  stampa,  con  una  epistola  de- 
dicatoria degli  Editor es  Auctori  H istorie  Hepatice  {Jano  Bianco) 
e  con  un  Rerum  et  Nominum  Index  (ce.  1 — 130)  :  le  altre  sono 


—  249  —  AsHB.  156-157 

minute  piene  di  aggiunte  e  correzioni,  e  seguite  da  annotazioni 
(ce.  148—430').  —  La  prima  Epistola  com.  :  «  Quod  te  mihi  de 
Epistola  purgas  »;  la  ventesima:  «  Ad  tertiam  denique  disser- 
tationem  ». 

A  ce.  131 — 134  sono  due  Epistole,  a  stampa,  dell'  anatomista 
bolognese  Joseph  Pozzi  Iacobi  filius  e  del  medico  riminese  Ianus 
Paullus  Simo  Plancus,  scrittesi  reciprocamente,  le  quali  sono 
ripetute  in  copia  ms.  a  ce.  135—142.  Le  ce.  143  e  146  sono 
bianche:  nelle  ce.  144,  145,  147  sono  note  per  il  tipografo. 

Il  cod.  termina  con  questa  parole  scritte  in  margine:  «  huius 
Nosocomii  Medico  Chirurgo  meritissimo  aeque  in  Anatome  ad- 
ministranda  ac  in  utraque  facienda  medicinarum  parte  cauto 
ac  diligenti  ». 

157  (231.  —  163). 

Esposizione  del  libro  quarto  del  Canone  di  ÀTicenna, 
in  quanto  si  riferisce  alla  chirurgia. 

Membran.,  sec.  XV,  m.  0,395  X0i260,  di  carte  78  num.  mod. 
Resta  un'  antica  numeraz.  di  carte  82,  della  quale  la  e.  40  è  strap- 
pata, rimanendone  una  semplice  striscia  lunga  (modernamente  non 
numerata)  con  parte  di  scrittura,  e  le  ce.  76,  80 — 81  mancano;  di 
modo  che  la  corrispondenza  tra  le  due  numerazioni  è  la  seguente: 
ant.  1—39;  41—75;  77—79;  82  =  mod.  1—39;  40— 74;  75—77;  78. 
Le  ce.  1  e  78  (mod.)  servono  da  guardie  ;  e  di  queste,  l' ultima  è 
bianca,  la  prima  contiene  nel  retto  un  frammento  del  testo  che 
si  ritrova  poi  a  e.  10.  I  quadd.  sono  di  otto  carte  ciascuno,  e  la 
numerazione  ne  è  fatta  con  lettere  alfabetiche  da  a  a  fc,  comin- 
ciando dalla  e.  2.  Scrittura  gotica  a  due  colonne. 

Nella  e.  1  sono  queste  note  di  due  mani  del  sec.  XV.  «  Libri 
huius  precium  sunt  ducati  quinque  ».  —  «  visto  per  mi  frane"   de 

1472.  ».  —  Nella  e.  77,  di  mano  dello  stesso  secolo  :  «  Extimavi 

istud  scriptum  ego  Johannes  doctor  artium  et  medicine  filius  olim 
magistri  Jacobi  de  Sancto  Miniate  sex  florenis  dandum  prò*  ». 

Provenienza  Gianfìlippi,  n.  302  (D). 

Legatura  mod.  Ashb.  in  pelle  scura,  scrittovi  in  oro  nel  dorso: 

Tractatus  db  chirurgia  etc. 

lam  locuti  sumus  etc.  Cum  istam  partem  4.'  libri  Avicenne  in- 
tendamus  exponere  gratia  operis  Qyrugie,  ideo  oportet  aliqua 
nobis  premictere,  ante  quam  ad  liieram  accedamus,  Sunt  autem 
breviter  tria  intelligenda:  primum  est  quid  sit  gyrugia  ec.  Hiis 
ergo  visis  ad  literam  accedamus.  Ut  autem  appareat  melius 
distinctio  et  divisio  istius  partis,  dividendus  est  totus  liber  quarti 
canonis  Avicenne,  et  dicitur  totus  iste  liber  in  quo  Avicenna 
agit  de  egritudinibus,  que  non  sunt  alieni  membro  proprie,  set 
accidunt  contra  toti  corpori,  in  septem  fen  ec.  Obmissis  antera 


AsHB.  157-159  —  250  — 

aliis  fen,  que  non  spectant  ad  opus  cyrugicum,  presens  intenti© 
est  exponere  3*"*  ^n,  ec.  \\  quia  tunc  custoditur  magis  impas- 
sibilis  sicut  dicitur  secundum  verba  Pauli  etc.  —  In  festo  apo- 
stoli beati  Mathei  die  xxi  septembris  completum  fuit  hoc  opus  » 
(ce.  1—77). 

Segue,  a  e,  77,  un  frammento  circa  curam  comminantis 
pestis.  «  In  nomine  summi  medici  lesu  Christi  et  domini  nostri, 
qui  solus  sanat||  Sepe  ac  frequenter  unusquisque  studeat  adpro- 
simare  odoribus  *  ». 


158  (232.  —  164). 
Dizionario  di  materia  medica. 

Membran.  sec.  XIV,  m.  0,308  X0>210,  di  carte  172.  Il  testo  si 
comprende  nelle  ce.  2 — 170,  divise  in  quattordici  quadd.  quasi  tutti 
di  dodici  carte  :  restano  le  segnature  dei  quadd.  i — iij  ;  v— iiii.  Le 
carte  47  e  55  sono  quasi  allatto  recise,  ma  senza  danno  apparente 
del  testo.  Scrittura  gotica  elegante,  non  italiana,  forse  tedesca, 
a  due  colonne,  con  grandi  iniziali  colorate. 

Sul  tergo  della  e.  1,  che  fa  da  guardia  anteriore  sono  alcune 
cifre  numeriche,  e  i  nomi  «  *  isci  de  detis  »  e  «  M,  Jacopo  di  Cri- 
stiani ».  Nella  e.  170,  prima  delle  guardie  posteriori,  è  una  ricetta 
«  Pocio  ad  crepatos  »,  e  nella  172,  alcuni  appunti  mercantili,  tra 
i  quali  si  distingue  la  data  «  d.  v  gungno  1843  ». 

Provenienza  Giantìlippi,  n.  303  (D). 

Legatura  mod.  Ashb.,  in  pelle  scura,  scrittovi  in  oro  sul  dorso: 

OPUS    DE   VIRTUTIBUS    SIMPLICIUM   MEDICINARUM. 

Il  dizionario  è  in  ordine  alfabetico  da  A  a  Z,  mutilo  in  principio  per 
mancanza  della  prima  carta  del  primo  quaderno.  Com.:  «  *  idest, 
uncias  vij  cinamomi  :  1'  ultimo  articolo  è  Zinziber. 

159  (234.  —  166). 
Giordano  Rulfo,  De  mascalcia  equorum. 

Cartac,  sec.  XV  fine,  m.  0,211X0,132,  di  carte  49.  Sono  bian- 
che le  ce.  46 — 48:  la  e.  49  è  un  foglio  già  estraneo  al  codice,  ora 
cucito  al  medesimo.  Tra  le  ce.  10 — 11  manca  un  quad.,  con  mu- 
tilazione del  testo.  Scrittura  minuscola  rotonda.  Nel  marg.  inferiore 
della  0.  1  r.  leggesi  :   Petri  Francisgi  Cremae  Doctoris  Veron. 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  305  (D).  Altre  segnature  sulla  coperta 
antica:  918  (rosso).  702. 

Legatura  mod.  Laux'.,  in  tela  con  dorso  di  pelle,   scrittovi  in 

oro:   JORD.    RUFFI,    DE   MASCALCIA   EQUORUM. 

Incipit  summa  domini  Iordani  Ruffi  de  Calabria  illustrissimi  domini 
Federici  Imperatoria  militis  super  arte  mascalcie  (corr.  moder- 
nam.    marescalciae)    equorum   documentis   breoibus   compilata. 


—  251  —  ASHB.  159-160 

«  Cum  inter  cetera  animalia  usui  hominis  deputata  equs  (sic) 
sit  nobiliop,  de  ipsius  cura  regimine  et  infirmitatibus  tractare 
intendimus.  Idcirco  ordine,  secundum  quod  a  peritis  in  hac  parte 
didicimus,  de  omnibus  rationes  verissimas  demonstrando.  §  Primo 
ergo  dicemus  de  generatione  et  nativilate  equorum.  §  Secundum, 
de  laqueatione  et  domatione.  §  Tertio  de  custodia  et  doctrina. 
§  Quarto  de  cognitione  pulcritudinis  et  corporis  membrorum. 
§  Quinto  de  infirmitatibus,  Sexto  de  medicinis  et  remediis  »  (e.  1). 
Comincia  il  trattato:  «  De  generatione  nativitate  et  nutritura  pullo- 
rum.  Rubrica.  Equs  debet  gigni  a  stalone  assidue,  studiose  ec.  » 
Fin.  «  Quando  equus  habet  morbum  qui  umis  nominatur,  accipe 
lamam  plumbi  ec.  pone  lamam  intus  corium  et  dimitte  curabitur. 
—  Explicit  Summa  domini  lordani  Ruffi  de  Calabria  super  arte 
marescalcie  composita.  Deo  gratias.  Amen.  »  (ce.  1 — 44). 

A  ci  10'  comincia  un  indice  De  dicersitate  infirmitatum,  che 
contiene  i  titoli  di  24  capitoli  (i.  De  verme  \\  xxiiij.  De  spalatis), 
ma  rimane  interrotto  per  la  perdita  d'  un  quaderno.  Manca  per 
la  stessa  ragione  il  testo  dei  capp.  i — x,  e  parte  dell'  xi.  La  e.  11 
comincia  colle  parole  «  *  agitatis.  vitella  ovorum  »,  e  in  fine 
della  pagina  ha  principio  il  cap.  12.°,  De  equo  aragiato  site 
forato.  I  capitoli  (che  nel  testo  hanno  numerazione  arabica  di 
poco  più  recente)  vanno  sino  al  75.°  De  interferitura  (e.  43), 
a  cui  seguono  altre  poche  ricette  senza  titolo.  Un  altro  pezzo 
dell'indice,  che  comprende  altri  trenta  capitoli  senza  numero  di 
séguito  ai  primi  24  già  indicati  {De  barburis  vel  carbucunris  \\ 
De  inclooaturis),  è  trascritto  sul  retto  della  e.  45,  poi  cancellato. 
Il  foglio,  segnato  ora  e.  49,  scritto  da  due  parti,  contiene  ri- 
cette del  secolo  XVII. 

160  (233.  —  165). 
Giordano  Ruflfo,  De  equo. 

Cartac,  sec.  XVI  princ,  m.  0,197X0)141,  di  carte  46:  sono 
bianche  le  ce.  1,  40 — 46.  Scrittura  italica. 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  304  (D).  Nell'antica  coperta,  con- 
servata in  fondo  al  cod.,  era  anche  il  num.  703. 

Legatura  mod.  Laur.,  in  tela  con  dorso  di  pelle,  scrittovi   in 

oro  :    JORD.    RUFFl   VARIA. 

«  Cum  inter  caetera  animalia  a  Summo  Rege  opifice  opulenter 
creata  sint  usui  huraani  generis  immediate  subiecta,  et  nullum 
animai  sensitivum  sit  equo  nobilius  ec.  Quaedam  de  ipso  equo 
juxta  opinionem  meam  et  mei  ingenii  probitatem  disposui  com- 
pilare ec.  Ego  loRDANUS  RuFFUS  Calabrensis  miles  in  maristalla 


AsHB.  160-161  —  252  — 

q.  Ser.™'  D,  Imperatoris  Federici  sacre  memorie  recolendi  ee.  — 
Qualiter  per  ordinem  sit  procedendum.  «  Videndum  est  igitur 
primo  de  creatione  et  natione  eiusdem  equi,  Secundo  de  captione 
et  domatione  ipsius,  Tertio  de  custodia  et  doctrina,  Quarto  de 
cognitione  pulchritudinis  corporis  et  membrorum  functione, 
Quinto  de  infirmitatibus  eius  tam  naturalibus  quam  accidenta- 
libus,  Sexto  de  medicinis  ac  remediis  contra  infirmitates  valen- 
tibus  »  (e.  2). 

Comincia  il  trattato:  «  De  creatione  et  natione  equi.  Primo 
de  natione  nature  equi  prescribens  dico  quod  equus  ec.  »  Fin. 
«Ad  faeiendum  bonum  pedem.  Accipias  sepum  castronis  ec. 
et  postea  unge  coronam  pedis  semel  in  die,  et  faciet  bonum 
pedem.  —  Finis  »  (ce.  2—39). 

(È,  in  sostanza,  lo  stesso  trattato  del  precedente,  ma  ampli- 
ficato nella  forma,  e  in  parte  mutato  anche  nel  contenuto  in 
quella  parte  che  spetta  alle  malattie  e  ai  rimedi.  —  E  inoltre 
da  osservarsi  che  la  terzultima  ricetta  :  Unguento  per  cancri  et 
fistole  et  per  ogni  sorte  de  rogna  (e.  38')  é  in  volgare). 

161  (235.  -   167). 
Statuti  del  Collegio  de'  Medici  di  Terona. 

Cartac,  sec.  XVI,  m.  0,293X0,196,  di  carte  18:  le  prime  due 
sono  bianche.  Sebbene  il  codice  non  abbia  alcuna  caratteristica  uffi- 
ciale, si  può  supporre  che  la  scrittura  del  medesimo  sia  contem- 
poranea alla  compilazione  e  approvazione  di  questi  statuti,  che 
fu  nel  1680. 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  306  (D). 

Legatura  mod.  Laur.,  in  tela  con  dorso  di   pelle  scrittovi   in 

oro  :  MKDICOKUM   VERON.    STATUTA. 

Statuta  Sacri  CoUegii  DD.  Medieoruni  Veronae.  «  Primum  Caput. 
De  obseroatione  Statutorum.  lesu  Christi  Domini  Nostri  nomine 
invocato,  cuius  ope  omnem  nostram  actionem  et  operationera 
optimum  finem  habituram  confidimus,  —  Incipiunt  Statuta  Sacri 
Collegii  DD.  Medicorum  Veronae,  quae  a  nostris  Maioribus  con- 
dita et  a  nobis  in  hunc  modum  reformata  ec.  volumus  uti  rata 
penitus  ac  firma  sint  ac  integre  ab  omnibus  observentur  || 
Cap.  60.  De  dispensatione  Statutorum.  Ultimo  loco  statuimus 
ac  decretum  expresse  volumus  quod  nullum  statutum  hucusque 
factum  vel  in  posterum  faeiendum  possit  suspendi  ee.  Faxit 
autem  Omnipotens  Deus  et  Dominus  noster  lesus  Christus  ut 
quaemadmodum  haec  a  nobis  tum  ad  nostrorum  civium  com- 


—  253  —  AsHB.  161-162 

modum  et  salutem  tum  ad  disciplinarum  dignitatem  referuntur, 
ita  optimum  finem  sortiantur.  —  Die  2"  Maij  1580.  Approbata 
et  confirmata  fuerunt  »  (ce.  3 — 16). 
Indice  dei  sessanta  capitoli  (ce.  17 — 18). 


162  (237.  —  169). 
Nicomaco  Geraseno,  Introduzione  all'  aritmetica. 

Cartac,  sec.  XVI,  m.  0,207X0,156,  di  carte  100.  Quadd.  tredici 
di  otto  carte  ciascuno,  salvo  l'ultimo  che  ne  ha  quattro,  distinti 
con  lettere  maiuscole  da  A  a  N.  Scrittura  assai  accurata,  che 
crediamo  sia  della  mano  stessa  del  traduttore  Bartolommeo 
Zamberto  veneto,  il  quale,  in  fine  del  codice,  oltre  l'anno  della 
compilazione  (e  scrittura)  di  questa  sua  opera,  1536,  ha  notato 
anche  gli  anni  della  propria  età.  Nei  margini,  della  stessa  mano, 
sono  alcuni  sottotitoli  delle  materie  trattate  singolarmente  nei 
capitoli. 

Provenienza  Gianfìlippi,  n.  308  (D).  Altre  segnature  sulla  co- 
perta vecchia  :  AN,  7  (in  un  cartellino).  434  bis. 

Legatura  mod.  Laur.,  in  tela  con  dorso  di  pelle,  scrittovi  in 
oro  :  NICOMACHI  geraseni  arithmetica. 

NicoMACHi  Geraseni  Pyihagorìci  Arithmeticae  Introduetionis  liher 
primus,  Bartholomeo  Zamberto  Veneto  Interprete.  Proemìum. 
«  Antiqui  et  illi  primi  qui  principe  Pithagora  scientiis  se  de- 
stinarunt  ||  et  huius  evidentiae  gratia,  artis  huius  bine  sumemus 
exordium  (ce.  1 — 7).  —  I.  «  Quod  omnia  mundana  numeris  Con- 
stant. Cap.  primum.  Cuncta  quae  artifici  procursu  a  natura  ||  De 
multiplici  super partientì.  Cap.  90.'^  Multiplex  vero  superpar- 
tiens  ec.  Super  quadripartientes  ex  sexquiquintis.  —  Nicomacbi 
Geraseni  pytbagorei  aritbmeticae  introduetionis  libri  primi  Bar- 
tholomeo Zamberto  veneto  interprete  finis  »  (ce.  7 — 45). 

n.  NicoMACHi  Geraseni  Pythagorei  Arithmetices  Introduetionis  Lìber 
Seeundus,  Bartholomeo  Zamberto  veneto  interprete.  «  Cap.  pri- 
mum. (In  margine  Elem.enti  diffinìtio).  Quoniam  elementum  di- 
citur  et  est  a  quo  minimo  aliquid  gignitur  ||  De  illa  consonantia 
quae  diapente  nuneupatur.  24.^  Reliquum  est  ut  de  perfectissima 
et  trifarie  intervallata  medietate  ec.  tanquam  introductoria  prima 
sufficiant  etc.  —  Nicomacbi  Geraseni  Pytbagorei  aritbmeticae 
introduetionis  libri  secundi  Finis.  Bartbolomeo  Zamberto  Veneto 
interprete,  anno  domini  M.  D.  xxxvi  mense  februarii,  luce  xx, 
Anno  interpretis  sexagessimo  quarto  et  dimidio  »  (ce.  45' — 100). 


ASHB.  163-164  —  254  — 


163  (i238.  —  170). 
Esposizione  dei  Canoni  di  Azzachele. 

Cartac.  sec.  XV  fine,  m.  0,298  X0»205,  di  carte  69,  a  due  colonne 
per  pag. ;  in  quadd.  di  dieci  carte  ciascuno;  salvo  il  primo  che  ne 
ha  undici,  con  una  linguetta  che  sta  in  luogo  della  dodicesima,  e 
l' ultimo  che  ne  ha  otto.  Scrittura  scolastica,  con  figure  intercalate 
nel  testo. 

Provenienza  Gianfìlippi,  n.  309  (D).  Altra  segnatura:  AP,  23  (in 
un  cartellino). 

Legatura  mod.  Laur.,  in  tela  con  dorso  di  pelle,  scrittovi  in 
oro:  ASTRONOMICA  etc. 

«  Inter  celerà  veritatis  philosophice  documenta  |j  si  assumatur  n.  e. 
sunt  equales  etc.  —  Explicit  Expositio  super  canonibus  Tabu- 
larum  ». 

(Cfr.  il  cod.  137,  num.  I.  Il  testo  dieW  Expositio,  che  in  detto 
cod.  è  mutilo  in  fine,  corrisponde,  salvo  alcune  diversità  parti- 
colari di  forma,  alla  materia  contenuta  nelle  ce.  1 — 33  del  pre- 
sente cod.).  —  II  nome  di  Az-Zarqali,  che  nel  cod.  137  è  Az- 
zachelis  qui,  e.  2,  col.  prima,  è  trasformato  in  Arsarel:  «  et 
alii  plures  compositores  tabularum,  et  Arsarel,  quem  pre  ce- 
teris  ellegi  secundum  quod  deus  dederit  exponendum  ». 


164  (239.  —  171). 
Trattati  di  meccanica. 

Membran.,  sec.  XVII,  m.  0,185X0)125,  di  ce.  342;  sono  bian- 
che le  ce.  17,  18,  185—188,  219—221,  296—299,  341—342.  Il  cod.  ha 
vari  frontespizi  con  cornici  e  ornamenti  toccati  a  penna,  e  figure  di 
matematica  e  di  meccanica.  Scritto  di  mano  di  Giuseppe  de 
Cesari,  nell'anno  1654;  la  scrittura  del  numero  V  è  più  minuta 
del  resto. 

Provenienza  Gianfìlippi,  n.  310  (D).  —  A  e.  1  si  legge  il  nome 
dell'  antico  possessore  «  D,  Carolus  Àntonius  de  Brixia  Congrega- 
tionis  Olivetane  Monachus  ». 

Legatura  mod.  Laur.  in  tela  con  dorso  di  cuoio,  scrittovi  nel 
tergo  in  oro  :  tractatus  rerum  mechanicarum  etc. 

I.  Rerum  Maechanicarum  Brevissima  Traetatio  RA^  P.  Casata  Soc. 

lesu,  anno  1654.  (Frontespizio  incorniciato  e  ornato,  a  e.  2). 
Ad  Lectorem  Elogium  (e.  3  —  3').  —  Ad  Lectorem  Epigramma 

(e.  4 — 4').  —  Index,  ossia   Tavole  di  figure   meccaniche   con 

spiegazioni  (ce.  5 — 11'). 
IL  losEPH    DE    Caesaris.   Anno  1654.  Index  rerum   matematicarum 

Frontespizio,  e.  12.  Segue  nelle  ce.  13 — 16'  l'Indice  del  trattato, 


._  255  —  AsHB.  164-165 

che  nel  titolo  a  e.  13  è  detto  Index  Maecanicarum,  e  nel  titolo 
corrente  delle  altre  pagine  Index  Mathematicae). 
Tractatus  de  rebus  maeeanlcis  «  De  centro  gracitatis.  Cap.  i.  Mae- 
canica  scientia  cum  geometriae  |]  Cap.  x.  De  proiectis.  Proie- 
cta  ee.  atque  ignis  eflficaciam  considerabimus  »  (Frontespizio, 
e.  19.  Testo.cc.  20—184). 

III.  Propositionum  mathematicarum  quarundam  Index  (ce.  189 — 190). 

Index  Horologiorum  (e.  190 — 190'). 
Propositionum  quarumdam  Mathematicarum  a  me  inuentarum 
perbrevissima  Enumeratio.  «  Ad  Maiorem  dei  gloriam.  Si  da- 
tum  circulum  scandere  in  quatuor  partes  requiris  ||  et  dico  te 
habere  perfectum  quadrantem  »  (Frontespizio,  e.  191.  Testo, 
ce.  192—218). 

IV.  Breois  Tractatus  De  Horologiis  Horographia  Mirabilis  Certa  et 

Facillima.  (Ved.  l' indice  a  e.  190—190').  «  AdLettorem.  Horolo- 
giarum  epitome  habes  ||  et  forsitan  si  natura  dedisset,  quam 
ditficiliora  dedisset,  que  dat  facillimat  ingenii  perspicacia.  Vale  » 
(Frontespizio,  e.  222:  testo,  ce.  223—295'). 

V.  Horographia   seu   Horologiorum  Epitome  (Frontespizio   incorni- 

ciato a  e.  299).  —  Index  (e.  300—300')  «  Horologium  Hori- 
zontale  Italicum  et  Babilonicum  Construere.  Ducatur  recta  A.  B. 
cui  sit  perpendicularis  C.  D.  F.  ||  De  usu  generali  nostri  instru- 
menti. Cum  instrumentum  hoc  sit  paratura  ec.  procedemus  sine 
ulla  difficultate  aliquo  labore  sed  cum  fructu  »  (ce.  301 — 337'). 
Segue  il  Commiato  del  raccoglitore  e  copiatore  Ad  Leeto- 
rem.  «  Magnum  confecisse  aequor  »  ec.  (ce.  338 — 339)  ;  e  a 
e.  340  la  sottoscrizione  dentro  un  prospetto  architettonico:  «  lo- 
seph  de  Caesaris,  Finis  Coronat  Opus  illudque  coronando 
quambene  illustrai  ». 

165  (240.  —  172). 
Lessico  Titruviano. 

Cartac,  sec.  XVIII,  m.  0,204X0,138,  di  carte  24,  delle  quali 
sono  bianclie  la  prima  e  le  ultime  tre.  In  basso  del  frontespizio 
(e.  2)  sono  le  sigle  «  MAB  /.  » 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  311  (D). 

Legatura  mod.  Laur.,  in  tela  con  dorso  di  pelle,  scrittovi  in 
oro  :  LEXICON  vitruvianum. 

Obscura  M.  Vitruvh  Pollionis  Verba  italice  reddita. 

«  A.  —  Abacus.  Abaco.  Parte  del  Capitello  |1  Z.  —  Zophorus. 
•  Fregio  ». 


AsHB.  166  —  256  — 


166  (241.  —  173). 
Trattati  e  opuscoli  grammaticali. 

Cartac.  e  membran.,  sec.  XV,  m.  0,220X0,145,  di  carte  92:  sono 
bianche  le  ce.  67,  72 — 76.  I  primi  otto  quadd.  (ce.  1 — 64)  banno  il 
foglio  esterno  e  il  centrale  in  pergamena.  Scrittura  di  più  mani, 
con  alcune  grandi  iniziali  miniate.  Dalle  sottoscrizioni  si  ricavano 
le  date  della  copia  1434  e  1435,  e  due  nomi  di  scrittori:  frater  G  . . . 
e  Dominicus  de  Pinedello. 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  319 (D);  —  Nel  margine  inferiore  della 
prima  carta  è  uno  stemma  spaccato  d' azzurro  e  di  bianco,  con  un 
leone  rampante  che  ha  una  stella  rossa  tra  le  branche,  e  ai  lati 
dello  stemma  le  sigle  LP  in  oro. 

Legatura  mod.  Laur.,  in  tela  con  dorso  di  pelle,   scrittovi   in 

oro:   PETRI   DE  ASSILBO,    RBa.    GRAMMATICAL. 

I.  (Petrus   de    Asilo,  de  Partìcipiis).  «  Nota   quod  participium  est 

pars  orationis  declinabilis  que  prò  verbo  ponitur  ||  placet  mihi  ec. 
—  Expliciunt  Participia  edita  atque  composita  per  reverendum 
doctorem  magistrum  Petrum  de  Asilo  in  civitate  Tarvisii  olim 
gramaticeque  proffessorem  »  ec.  (ce.  1 — 28'). 

II.  (Ebrardus,  de  speciebus  nominum).  «  Viginti  septem  specierum.  In 

hoc  capitulo  magister  Ebrardus  tractat  de  speciebus  nominum  ec. 
Primitus  omonimum  [|  adverbium  et  suum  positivum.  Ad  lau- 
dem  summe  trinitatis.  Amen  etc.  »  (ce.  29—30'). 

III.  (Petrus  de  Assillo,  de   Relatiois).   «  Nota   quod  relatio,  ut   ait 

Priscianus,  est  ante  late  rey  representatio  ||  exercentem  talem 
artem  qualem  ipse  exercet.  Amen.  —  Expliciunt  Relativa  data 
atque  edita  per  venerabilem  ac  excellentissimum  doctorem  ma- 
gistrum Petrum  de  Assillo  gramaticeque  professorem.  Expleta 
in  vigillia  sanctorum  Simonis  et  lude  1434.  Amen  »  (ce.  31 — 42). 

IV.  (Petrus  de  Assillo,  de  Figuris).  «  Nota  quod  figura  habet  illa 

significata,  que  habentur  per  hos  versus  ||  Acusativos  per  si- 
nodochen  sibi  iuntos.  Amen.  —  Expliciunt  Figure  date  atque 
composite  per  magistrum  Petrum  de  Assilo.  Deo  gratias.  Amen  » 
(ce.  42'— 54). 

V.  (Petrus  de  Assillo,  de  Comparativis).   «  Nota  quod  comparatio 

est  participatio  alicuius  casus  qualitatis  a  duobus  subiectis  || 
Espliciunt  Comparativa  edita  per  magistrum  Petrum  de  Assillo, 
gramatice  proffessorem.  Deo  gratias.  Amen  »  (ce.  55 — 66). 

VI.  {Infinità).  «  Notandum    est    quod    infinitus    est    duplex  ||  quod 

serviat  curo.  —  Expliciunt  Infinita,  deo  gratias.  —  1435.  M.* 
FR.  G.  Amen  »  (ce.  68—69'). 


—  257  —  AsHB.  166 

VII.  [Distributìoa  et  Partitwd).  «  Nota  quod  in  distributione  tria  re- 
quirantur  |)  ego  volo  tendere  domum.  Amen.  —  Expliciunt  Di- 
stributiva et  Partitiva  »  (ce.  69' — 71). 

Vili.  Incìpiunt  Superlativa.  Deo  gratias.  (Tanto  questo  «  incipit  » 
quanto  i  seguenti  sono  uniti  nella  stessa  formula  cogli  «  explicit  », 
che  li  precedono).  «  Nota  quod  superlativum  est  illud  quod 
signifìcat  II  de  numero  asinorum.  —  Expliciunt  Superlativa  » 
(e.  71-71'). 

IX.  Incìpiunt  Frequentativa.  Deo  gratias.  Amen.    «  Nota  quod  ver- 

bum  frequentativum  est  illud  quod  desinit  in  to  et  in  so  ||  et 
tu  rogitaris  a  me.  Amen.  —  Expliciunt  Frequentativa  »  (e.  71'). 

X.  Incipiunt  Desiderativa.  Deo  gratias.  Amen.  «Nota  quod  verbum 

desiderativum  est  illud  quod  desinit  in  so,  et  signifìcat  rem  sui 
verbi  cum  hoc  nomine  desiderio  vel  cum  hoc  verbo  desidero  *  » 
(e.  71':  seguono  cinque  carte  bianche,  tre  delle  quali,  rigate, 
dovevano  verisimilmente  contenere  il  séguito  della  copia). 

XI.  {Eteroclita).  «  Nota  quod  eteroclitum  quod  dicitur  ab  etrum  grece, 

latine  aut(em)  varium  et  clesis  declivium  ||  Expliciunt  Ethero- 
clita.  Deo  gratias  »  (ce.  77 — 81). 

XII.  (Ortographia).  «  Nota  quod   ortographia  que  dicitur   ab   orthos 

quod  est  rectum  et  graphia  scriptura  ||  debet  scribi  per  x.  Amen. 
Hec  de  ortographia  sufficiant  »  (ce.  81 — 89'). 

XIII.  {De  adiecticis).  «  Nota  quod  materies  adiectivorum  sunt  quatuor  || 
albus,  alba,  album.  Amen  »  (e.  89'). 

XIV.  {Adoerbia  localia).  «  Sciendum  est  quod  in  sex  adverbia  ||  hec 
tantum  omnia  querunt.  Amen.  —  Expliciunt  Adverbia  localia. 
Deo  gratias  amen.  »  (ec.  90 — 91). 

XV.  {De  formatione  oerborum).  «  Prima  persona  non  formatur  ||  ut 
amavissem,  amavisset.  Deo  gratias.  Amen.  —  Explicit  tracta- 
tus  de  formacione  verborum  finito  per  deo  gratias.  Amen  » 
(ce.  91—92'). 

Segue  l'alfabeto  latino,  VAve  Maria,  il  Pater  noster  e  una 
giaculatoria  alla  Vergine;  e  in  fine  questa  sottoscrizione: 

«  Iste  constructiones  expelete  {sic)  fuerunt  curentibus  annis 
domini  millessimo  quatrincentessimo  trigessimo  quinto  mensis 
agusti  per  me  Dominicum  de  Pinedello. 

Finito  libro  refferamus  gratia  Cristo. 

Manus  scritoris  benedichatur  omomnibus  {sic)  horis  »  (e.  92'). 


Laur.  Ashb.  —  I.  17 


AsHB.  167-168  —  258 


167(242.-174). 
Prisciano,  De  constructione. 

Membran.,  sec.  XII  fine,  m.  0,213X0,145,  di  carte  58,  in  quadd. 
di  otto  carte,  salvo  l' ultimo  di'  è  di  dieci.  Scrittura  semiangolosa, 
con  una  grande  iniziale  colorata  in  prima  pagina. 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  320  (D). 

Legatura  mod.  Ashb.,  in  pelle  rossastra,  scrittovi  in  oro  nel 
dorso:  prisciani  grammatica  latina. 

(Prisciani,  Institutionum  grammaticarum,  libro  XVII  e  parte  del  XVIII. 
—  Cfr.  Grammatici  latini,  ed.  Keil,  voi.  III). 

(Liber  XVII.  —  De  constructione).  «  Quoniam  in  ante  expositis  libris  || 
Macte  virtute  esto  prò  matus  virtute  »  (ce.  1 — 36.  —  Keil, 
pp.  107—208). 

(Liber  XVIII.  —  De  constructione).  Incipit  liber  secundus.  «  In  supe- 
riore libro  II  Sin  ortu  quarto  namque  hiis  *  »  (ce.  36—58'.  — 
Keil,  pp.  210—289). 

Sino  a  e.  57',  e  al  passo  «  laudibus  utriusque  gloriari  stu- 
dent  doctrine  »  (Keil,  p.  278)  la  scrittura  è  tutta  d' una  mano  ; 
quel  poco  che  segue  è  scritto  certamente  nello  stesso  tempo, 
forse  anche  dalla  stessa  mano,  ma  con  altro  inchiostro. 

Tutte  le  citazioni  greche  sono  tralasciate.  Nei  margini  e  nelle 
interlinee  sono  postille  di  scrittura  minutissima. 


168  (243.  —  175). 
(grammatica  latina. 

Membran.,  sec.  XIV,  m.  0,185X0,130,  di  carte  60,  più  due  non 
numerate,  in  principio  e  in  fine,  che  erano  l'antica  copertina  del 
libro.  Scrittura  gotica  con  iniziali  alternate  rosse  e  azzurre. 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  321  (D).  Nella  guardia  (già  coperta) 
anteriore  è  il  n.  813  in  rosso.  In  prima  pagina:  «  Antonius  Nerius  ». 

Legatura  mod.  Laur.,  in  tela  col  dorso   di   pelle,    scrittovi  in 

oro:   GRAMMATICA   LATINA. 

«  Constructio  est  unio  constructibilium  :  constructibilia  vero  sunt  ipse 
partes  orationis  (|  sed  potius  recurrat  ad  gerundium  et  con- 
structionem  ipsius,  ut  duxi  vestre  gratie  supplicandum  vel  con- 
suiendum  »  (ce.  1 — 50'). 


—  259  —  AsHB.  169-170 

1S9  (244.  —  176). 
Grammatica  latina. 

Membran.,  sec.  XIII,  m.  0,155X0,105,  di  carte  55,  in  quadd.  di 
otto  carte  ciascuno,  salvo  l' ultimo  che  ne  ha  sette  ;  delle  quali  le 
ultime  quattro  sono  bianche  con  qualche  appunto.  Scrittura  semi- 
gotica italiana  :  un'  iniziale  miniata  in  prima  pagina. 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  322  (D).  —  A  c^55,  nel  margine 
inferiore,  è  la  sottoscrizione:  «  Ego  Joanes  Batta  qm.  Francisci 
de  Redis  ». 

Legatura  in  assi  coperte  di  cuoio  con  impressioni  a  secco. 

Com.  :  «  Nota  quod  grammatica  est  scientia  recte  loquendi  recteque 
scribendi  ».  L' ultimo  capitolo  tratta  De  ortographia  :  «  Orto- 
graphia  est  scientia  recte  scribendi  »  ee.  Seguono  le  regole  or- 
tografiche in  esametri  :  «  A  separat,  mavul(t)  abs.  e.  q.  t.  cetera 
vult  ab  II  Barbara  seu  greca  numera  non  claudo  sub  isto.  — 
Amen.  »  (ce.  1 — 50). 

A  ce.  50' — 51  sono  alcuni  appunti  grammaticali,  di  mano 
del  secolo  XV,  scritti  verisimilmente  da  un  lombardo,  essendo 
nominate  tra  gli  esempi  Parma,  Rezo,  Mutina,  Pavia,  Milano: 
«  Si  vero  extrema  sint  plura  duobus  et  detur  thema  primo 
modo  II  Ego  transeo  mediolano  et  papia.  alterutra  et  sic  de 
simtlibus  ». 

170  (245.  —  177). 
Trattati  grammaticali. 

Cartac,  sec.  XV,  m,  0,210X0)092,  di  carte  124,  in  quaderni  di 
dieci  carte  ciascuno,  salvo  il  settimo  (ce.  61 — 68),  che  ne  ha  otto, 
e  1'  ultimo  che  ne  ha  sei  :  è  bianca  la  e.  83.  Scrittura  umanistica  : 
un'iniziale  miniata  in  prima  pagina.  —  A  e.  124  è  la  data  della 
scrittura  del  cod.  «  die  xxiiij  ianuarii  1474  ».  —  Nella  prima  pa- 
gina è,  tra  fregi,  uno  stemma  che  porta  un  leone  rosso  con  capo 
azzurro,  rampante,  in  campo  bianco. 

Provenienza  Gianfìllippi,  n.  323  (D).  —  Sul  piatto  interno  della 
coperta  posteriore  è  incollato  un  pezzetto  di  pergamena,  tolto  dal- 
l'antica copertura,  coli' indicazione  :  «  Liber  Ludovici  de  Calde- 
rariis  », 

Legatura  mod.  Laur.,  in  tela  col  dorso   di  pelle,   scrittovi   in 

oro:   GRAMMATICA   LATINA. 

I.  Trattato  grammaticale  latino,  di  Anonimo,  intitolato  Romulus.  — 
Proemio  in  distici.  «  Esse  velis  cuius  dicas  inculte  libelle  || 
Quodque  suos  Helice  fert  Cj'nosura  suos  »  (ce.  1 — 2).  —  «  Quid 
sit  vox.  Vox  est  aer  ictus  ||  Interiectio  quidem  nominata  est  ab 
interiacere  ec.  ultimo  loco  verbum  est.  —  TsXo?  »  (ce.  2 — 82'). 


AsHB.  170-172  —  260  — 

II.  Libro  secondo  del  precedente  trattato,  intitolato  Fabius.  —  Proemio 

«  Post  concessam  Romulo  nostro  veniam,  quem  proximo  anno 
sine  mora  ac  precipitanter  edideram  ||  lam  ex  domicilio  nostro 
quam  liberime  exeunti  Fabio  habenas  solvimus  »  (e.  84 — 84').  — 
«  Grammatice  orationis  membra  |]  lam  vale,  piget  profecto  mor- 
tuos  et  obsoletos  insectari.  —  TéXo?  libri  ij  »  (ce.  85 — 117'). 

III.  Versi  latini  che  riassumono  i  precedenti  trattati  «  Aer  vox  ictus 

gemino  sensibilis  auri  est  ||  Rhetores  et  latios  scribam  tibi  Roma 
poètas.  —  Deo  gratias.  —  TéXog.  —  die  xxiiij  Januarii  1474  » 
(ce.  118—124). 

171  (246.  —  178). 

Pompeo  Festo,  De  verboruiu  sìgnificatioue. 

Cartac,  sec.  XV,  m.  0,295  X  0,210,  di  carte  39.  Scrittura  minu- 
scola rotoada  con  grandi  iniziali  gotiche  azzurre  e  rosse:  nelle 
prime  pagine  ha  postille  marginali  scritte  di  rosso. 

A  e.  39'  è  una  nota,  cancellata  con  una  grossa  riga  nera,  nella 

quale  può  leggersi:  «  Iste  liber  est  sancte  Crucis »•  E  più 

sotto:  «  Vix.  parme  (?)  sub  22  ottobr.  1445  ». 

Provenienza  Giannlippi,  n.  327  (D). 

Legatura  mod.  Laur.,  in  tela  con  dorso  di  cuoio,  scrittovi  in 
oro:  POMPEius  festus  de  verborum  significatione, 

«  Augusta s.  locus  sanctus  ab  avium  gestu,  quia  ab  avibus  signifi- 
catus  est,  sic  dictus  ;  sive  ab  avium  gustatu,  quia  aves  pastae 
id  ratum  fecerunt  |1  Victus.  viribus  effetus.  —  Finis». 

172  (247.  —  179). 

Isidoro  da  Siviglia,  Synonima:  e  altri  opuscoli. 

Cartac,  sec.  XIV,  m.  0,195  X0>145,  di  carte  65,  delle  quali  la 
63  è  tutta  bianca  e  le  carte  64,  65  sono  bianche  nel  retto.  Scrit- 
tura semigotica  usuale,  con  iniziali  e  titoli  di  capitoli  in  rosso. 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  330  (D). 

Legatura  mod.  Laur.,  in  tela  con  dorso  di  pelle,  scrittovi  in 
oro:  s.  isiDORi  synonima. 

I.  In  nomine  domini  nostri  Yesu  Christi  amen.  Incipit  prologus  sancii 
IsYDORi  archiepiscopi  yspanensis  et  de  (l.  ecclesie)  in  libro  Sin- 
nonime.  «  In  subsequenti  hoc  libro  qui  nu(n)cupatur  Sinonima  || 
Tu  michi  supra  omnia  amabilis,  et  in  omni  vita  mea  michi 
places.  —  Explicit  sinonima  Hysidori.  Deo  gratias  amen  >> 
(ce.  1—26). 

(Cfr.    Migne,    lxxxiii,    826—868.    Neil' ediz.    Arevalo-Migne 
l' opera  è  divisa  in  due  libri.  Nel  presente  cod.  non  v'  è  divi- 


I 


—  261  —  AsHB.  172 

sione  di  libri,  né  numerazione  di  capitoli:  ma  corrisponde  al 
principio  del  libro  secondo  il  capitolo  Reda  amonìtìo  rationis  ad 
hominem  «  Queso  te,  anima,  exoro  te,  deprecor  te  »,  a  e.  10'). 
IL  Trattato  spirituale  anonimo,  preceduto  da  una  Supplicatio  quam 
facit  (sottint.  auetor)  unicuique  habenti  libellum  istum.  «  In 
cuiuscumque  manibus  libelus  iste  pervenerit  |I  de  assidua  pre- 
dicatione  eternuni  premium  mereatur  accipere  »  (ce.  26 — 27). 

Il  trattato  è  diviso  in  85  capitoli,  numerati  soltanto  sino  a 
tutto  il  35.°  I.  Da  (sic)  sapientia.  n.  (senza  titolo),  in.  De  cari- 
tate.  IV.  De  spe.  v.  De  lectionis  studio,  vi.  De  pace.  vii.  De  mi- 
sericordia, vili.  De  indulgeniia.  vini.  De  pacientia.  x.  De  humili- 
tate.  XI.  De  conpontione.  xii.  De  confessione,  xiii.  De  penitentia. 
xiiii.  De  non  tardare  converti  ad  dominum.  xv.  De  timore  do- 
mini. XVI.  De  ieiunio.  xvii.  De  pietate.  xviii.  De  castitate. 
X  villi.  De  fraude  cacenda.  xx.  De  iudiciis.  xxi.  De  falso  testi- 
monio. XXII.  De  invidia,  xxiii.  De  superbia,  xxiiii.  De  iracundia. 
XXV.  De  humana  laude  non  querenda.  xxvi.  De  perseverentia  (sic) 
in  bonis  operibus.  xxvii.  De  octo  vitiis  prineipalibus.  xxviii.  De 
gula.  xxviiii.  De  fornicatione.  xxx.  De  avaritia.  xxxi.  De  ira. 
XXXII.  De  accidia,  xxxiii.  De  tristicia.  xxxiiii.  De  vanagloria. 
XXXV.  De  iiij  virtutibus.  (xxxvi).  Quid  sit  vìrtus.  (xxxvii).  De  scala 
que  habet  xxx"  gradus  virtutum.  (xxxviii).  De  fide,  (xxxviiii)  De 
spe.  (xl).  De  caritate  perfecta.  (xli).  De  pacientia.  (xlii).  De  hu- 
militate.  (xliii).  De  mansuetudine,  (xliiii).  De  indulgentia.  (xLv).Z)e 
cordis  conpontione.  (xlvi).  De  oratione.  (xlvii).  Sequitur  de  pura 
confessione,  (xlviii).  De  penitentia.  (xlviiii).  De  abstinentia.  (l.)  De 
timore  domini,  (li).  De  virginitate.  (lii).  De  iustieia.  (lui).  De 
misericordia,  (liiii).  De  elimoxina.  (lv).  De  hospelitate  (sic). 
(lvi).  De  honore  parenium.  (lvii).  De  silentio  moderato,  (lviii).  De 
bono  Consilio,  (lviiii).  De  iudicio  recto,  (lx).  De  bono  exemplo. 
(lxi).  De  visitatione  injirmorum.  (lxii).  De  frequentatione  san- 
ctorum.  (lxiii).  De  iusta  oblatione.  (lxiiii).  De  decimis.  (lxv).  De 
sapientia.  (lxvi).  De  bona  voluntate.  (lxvii).  De  perseverantia. 
(lxviii).  De  exhortatione.  (lxviiii).  De  castrimargia.  (lxx).  De 
fornicatione.  (lxxi).  De  avaritia.  (lxxii).  De  ira.  (lxxiii).  De  tristi- 
cia. (lxxiiii).  De  accidia,  (lxxv).  De  eenodosia.  (lxxvi).  De  super- 
bia. {hxx\u).  De  comesatione.  (LXX\in).De  ebrietate.  (LXXviiii).Z)e 
verbo  occiosso.  (lxxx).  De  detractione.  (lxxxi).  De  mendaiio. 
(lxxxii).  De  falso  testimonio,  (lxxxiii).  De  periurio.  (lxxxiiii).  De 
violentia  vel  rapina,  (lxxxv).  De  invidia.  —  «  In  nomine  do- 
mini amen.  Da  sapientia.  C.  j.  Primo  querendum  est  omniumque 
hominum  sit  vera  scientia  veraque  sapientia  ||  Ideoque  qui  in- 


AsHB.  172-174  —  262  — 

videt  fratri  crucifigit  Christum  :  invidus  membrum  est  diaboli.  — 
Explicit  deo  gratias.  Amen  »  (ce.  27—62'). 
III.  Copia.  —  Ineipiunt  casus  in  quibus  debet  remiti  peecatum  ad 
episcopum  vel  ad  alium  gerentem  locum  episcopi.  «  Quoniam 
sepe  dubitatur  quando  penitens  remiti  debeat  [|  quando  causa 
habuit  effectum  »  (e.  64'). 
Note  varie  a  e.  65'. 

173  (248.  —  180). 
Dizionario  Yirgiliano. 

Membran.,  sec.  XV,  m.  0,216  X  0,135,  di  carte  70.  Scrittura  uma- 
nistica: in  prima  pagina  l'iniziale  A  miniata.  A  e.  70  sono  anno- 
tazioni in  parte  abrase. 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  332  (D). 

Legatura  mod.  Ashb.,  in  pelle  scura,  scrittovi  in  oro  nel  dorso: 

DICTIONARIUM   VIRGILIANUM. 

«  Ab  integro,  denuo.  Virg.  in  Bue.  Magnus  ab  integro  saeclorum 
nascitur  ordo  ||  Uxorius,  qui  uxori  servit.  Vir.  iii.  En.  Pul- 
cramque  uxorius  urbem  extruis  »  (ce.  1 — 69). 

174  (249.  —  181). 

Frate  Onido  da  Bimini,  Somma  sopra  la  Rettorica 
di  Aristotele. 

Membran.,  sec.  XIV,  m.  0,215  X  0,158,  di  carte  114  con  due 
guardie  in  principio  non  numerate:  quadd.  undici  non  numerati, 
di  10  ce.  ciascuno,  più  uno  complementare  di  4  ce.  Scrittura  go- 
tica italiana:  a  e.  37',  linea  sesta,  pare  che  cambi  la  mano:  certo 
l'inchiostro  è  diverso  e  un  po'  diversa  anche  la  forma  della  scrit- 
tura. A  e.  1  è  miniata  la  iniziale  S,  dentrovi  la  mezza  figura  del- 
l'autore:  sono  anche  miniate  con  fregi  e  oro  le  P  iniziali  del  se- 
condo e  del  terzo  libro  a  ce.  42',  80. 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  334  (D). 

Legatura  mod.  Laur.,  ia  tela  col  dorso   di  pelle,  scrittovi   in 

oro:   FK.   GUIDONIS   SUP.   RHBTOR.   ARISTOT. 

Incipit  Summa  super  Rethoricam  Aristotelis  compilata  per  Fratrem 
GuiDONEM  Ariminensem  ordinis  predicatorum.  «  Sicut  dicit  beatus 
Augustinus  iiij°  libro  de  doctrina  Christiana  ||  Finis  autem  lo- 
cutionis,  idest  epilogus  debet  esse  inconiunctus,  ut  epilogus  non 
sit  quasi  oratio  principalis.  Hoc  modo  dixi.  audistis,  babele, 
indicate  —  Explicit  summa  rethoricae  Aristotelis  compilata  per 
fratrem  Guidonem  Ariminensem  ordinis  predicatorum  quondam 
lectorem  bononiensem  »  (ce.  1 — 107'). 


—  263  —  AsHB.  174-176 

L' opera  è  divisa  in  tre  libri,  il  primo  dei  quali  ha  16  Distin- 
zioni, il  secondo  20,  il  terzo  11;  e  ciascuna  Distinzione  è  sud- 
divisa in  capitoli.  —  La  tavola  è  a  ce.  107' — 112. 

175  (250.  —  182). 
Cicerone,  Scritti  rettorie!. 

♦  Membrau.,  sec.  XIV,  m.  0,231X0,154,  di  carte  72.  Scrittura 
gotica. 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  336  (D). 

Legatura  mod.  Ashb.,  in  pelle  marrone  chiaro,  scrittovi  in  oro 
nel  dorso:  ciceronis  rhetoricum  ad  herennium  et  paradoxa. 

I.  (M.T,  Ciceronis  De  Inventìoné).  Frammento  del  libro  II,  capp.  53 — 59 

«  "Eius  initium  est  a<b>  natura  profectum  ||  in  reliquis  dice- 
mus.  —  Explicit  liber  M.  T.  C.  de  inventione  »  (ce.  1 — 4). 

II.  (M.  T.  Ciceronis  Rethorica   ad  Herennium).   In  sei  libri  :  i  libri 

IV,  V,  VI  corrispondono  al  IV  delle  comuni  edizioni  cioè,  il  IV 
De  elocutione  (ce.  39'— 45')  ai  capp.  1 — 12;  il  V  De  coloribus 
oerborum  qui  sunt  xl  (ce,  45' — 56'),  ai  capp.  13 — 34;  il  VI 
De  coloribus  sententiarum  (ce.  56 — 64'),  ai  capp.  35 — 56  (cfr. 
r  ediz.  Klotz,  Lipsia,  Teubner,  1884).  Fin.:  «  diligentia  conseque- 
mur  et  exercitatione.  —  M.  T.  C.  rethorica  ad  Herennium  ex- 
pliciunt  »  (ce.  4' — 64'). 

III.  M.  T.  Ciceronis  Paradoxa   incipiunt  ad  Brutum.  «  Animaverti 

Brute  11  existimandi  sunt,  —  Marci  Tulli  Ciceronis  paradoxa 
expliciunt  ad  Brutum  »  (ce.  65 — 72). 

Molte  annotazioni  marginali-e  interlineari  di  più  mani.  Nel- 
1'  ultima  pag.  (72')  ricette  e  appunti  di  più  mani. 

176  (251.  —  183). 
Giorgio  Trapezunzio,  Rettorica. 

Cartac,  sec.  XV,  m.  0,330X0,227,  di  carte  170,  in  17  quadd., 
con  due  guardie  membranacee.  Scrittura  italica  eretta  :  iniziali  mi- 
niate a  ce.  1,  25',  54',  89',  120. 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  838  (D), 

Legatura  in  assi  coperte  di  cuoio  con  impressioni  a  secco. 

Proemio.  «  Georgius  Trapezontius  in  libros  suos  rethoricos,  Cum 
mihi   in    mentem   venit  ||  neminem    fortassis    improbaturum  » 

(e.  1-1'). 

Sono  cinque  libri  :  il  primo  coni.:  «  Rethorica  est  civilis  scien- 
tia»:  r  ultinio  finisce:  «ne  hoc  nisi  quam  emendatissimum 
apud  se  esse  patiamur  »  (ce.  1' — 170), 


AsHB.  177-178  —  264  — 

177  (252.  —  184). 
Cicerone,  Brutus;  e  altro. 

Membran.,  sec.  XV,  m.  0,198X0,140,  di  carte  69  numeraz.  mod., 
ma  il  corpo  originario  del  cod.  si  compone  delle  ce.  4 — 58.  Scrit- 
tura minuscola  italica:  ciascun  numero  è  di  mano  diversa. 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  341  (D). 

Legatura  mod.  Ashb.,  in  pelle  verde  scura,  scrittovi  nel  dorso: 

CICERO   DE   CLARIS   ORATORIBUS.   SAEC.   XIV. 

I.  Due  epistole  dal  greco. 

1.  Plato  Atheniensis  Archite  Tarentino  (cfr.  Rpistolographì  graeei, 
ed.  Hercher  (Didot),  p,  527,  n.  ix)  (e.  1). 

2.  Dio  stracusanus  Dionisio  et  fratrìbus  «Ego  tam  longa  ||  erga 
ceteros  probabilius  te  geras  »  (e.  1 — 1'). 

(Nella  e.  2  è  un  frammento  di  documento  di  mano  del  sec  XIV, 
quasi  affatto  illeggibile  ;  la  e.  3  è  bianca). 

II.  M.  T.  CiCERONis  de  claris  oratoribus  liber  incipit.  Fra  le  ce.  33  e  34 

manca  una  carta  con  lacuna  nel  testo  da  «  denique  hoc  spe- 
cimen »  (§  188  fin.)  a  «  si  etiam  filio  non  nato  heres  institue- 
retur  »  (§  195  fin.).  Fin.:  «  Salutem  rei  publicae  sui  secus  »  * 
(§  930  fin.)  (ce.  4—58'). 
in.  (CiCERONis,  De  optìmo  genere  oratorum).  Frammento,  poco  leg- 
gibile, da  mezzo  il  §  16  alla  fine:  «  *  quare  si  quis  erit  qui  se  || 
Aeschinem  ipsum  latine  dicentem  [audiamus]  »  (e.  59 — 59'). 

178  (253.  —  185). 
Cicerone,  Orazioni. 

Membran.,  sec.  XV,  m.  0,205  X  0,199,  frammentario,  di  carte  40, 
segnate  antic.  dei  numeri  140—159,  210  -229.  Scrittura  umanistica, 
con  iniziali  miniate  al  principio  di  ciascuna  orazione. 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  344  (D). 

Legatura  mod.  Ashb.,  in  pelle  rossa,  scrittovi  nel  dorso:  CICE- 

RONIS  ORATIONES. 

{In  L.  Pisonem),  dal  §  75  a  metà  «  *  non  liberi  ;  hominis  caput  » 
(ce.  1—4'). 

Pro  T.  Annio  Milane  (ce.  4'— 17). 

Pro  Cn.  Planco,  fino  al  §  27  verso  la  metà  «  adolescentuli  mode- 
stissimi pudor  (postulabat)  *  »  (ce.  17—20'). 

{Pro  A.  Cluentio),  dal  §  196  fin.  «  'copiis  esse  totis  >  (ce.  21—22). 

Pro  P.  Quintio  (ce.  22—32'). 

Pro  L.  Fiacco,  sino  al  §  69  a  metà  :  «  pacatisque  iudeis,  tamen 
istorum*». 


265  —  AsHB.  179 


179  (254.  —  186). 
Cicerone,  Filippiche. 


Membran.,  sec.  XIV",  m.  0,268  X  0,166,  di  carte  67.  Scrittura 
gotica.  Nella  e.  1  è  una  lettera  iniziale  miniata  con  ampio  fregio, 
e  nel  margine  inferiore  della  carta  stessa  il  monogramma  ihs,  in 
oro,  inquadrato  e  fregiato:  altre  iniziali  miniate,  generalmente,  al 
principio  di  ciascuna  Filippica. 

Nella  guardia  anteriore  non  numerata  è  scritto  di  mano  del 
sec.  XIV  fine:  «  Iste  philippice  tulii  sunt  mei  (segue  rasura :)  iàeva. 
dns  ss.  »  A  e.  65  d'altra  mano  (sec.  XV):  «  Iste  philippice  costite- 
runt  dr.  vj  aureis.  »  Nell'interno  del  piatto  anteriore,  è  incollato 
uno  stemma  (incisione  moderna)  della  casa  reale  d'Inghilterra,  col- 
l'insegne  speciali  de'  pari  del  regno,  che  ha  in  basso  la  segna- 
tura manoscritta  VI.  S.  d.  1.  Nel  margine  destro  della  e.  1  è  im- 
presso anche  un  bollo  ad  umido,  rotondo  con  le  sigle  P.  N. 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  347  (D). 

Legatura  in  asse  coperte  di  carta,  con  dorso  di  pelle,  scrittovi 
in  oro:  ciceronis  orationes  philippicae. 


I.  (ce.  1—5'). 
n.  (ce.  5'— 21'). 

III.  (ce.  21'— 26'). 

IV.  (ce.  26'— 28'). 

V.  VI.  (ce.  28'— 32').  A  e.  32  lin.  38  rimane  in  tronco  la  Filippica  V 

colle  parole  «  Quanti  ob  rem  P.  C.  legatorum  mentionem  > 
(§31  verso  la  fine),  e  segue  senza  alcuna  interruzione  la  fine 
della  Filippica  VI  dalle  parole  «  numquam  vidi  tantam  quan- 
tam  (sic)  nunc  vestra  est  »  (§  18  a  metà). 

VII.  (ce.  32' — 35').  Fin.:  «  periculo  liberare  ». 

VIII.  (ce.  35'— 39'). 

IX.  (ce.  39'— 41'). 

X.  (ce.  41'— 44'). 

XI.  (ce.  44'— 49). 

XII.  (ce.  49—53'). 
Xm.  (ce.  53'— 60'). 

XIV.  (ce.  60' — 65).  «  Deo  Gratias  semper.  Amen». 


AsHB.  180  —  266  — 

180  (255.  —  187). 

Q.  Asconio  Pediano.  Antonio  Liisco  da  Vicenza. 
Poggio  Fiorentino.  Lorenzo  Valla. 

Cartac,  sec.  XV,  m.  0,331  X  0,228,  di  carte  160,  delle  quali  sono 
bianche  le  ce.  116'— 120',  159'— 160'.  Scrittura  minuscola  italica: 
iniziali  miniate  a  e.  1'  e  46:  la  guardia  in  fine  è  membranacea. 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  348  (D). 

Legatura  mod.  Asbb.,  in  cartoni  con  dorso  di  pelle  rossa  e  car- 
tellini   neri,   scrittovi:  Q.   A.  pediani.  —  a.  lusci.  —  poggii.  — 

L..   VAIiLAB,   —   OPUSCULA. 

I.  (Quinti  Asconii  Pediani  hreois  in  aliquas  Cìeeronis  orationes  Expo- 
sitìo.  —  Il  nome  dell'espositore  è  menzionato  al  termine  di 
ciascuna  orazione). 

1.  In  Senatum  cantra  L.  Pilonem.  «  Haec  oratio  dieta  est  Cn.  Pom- 
peio  magno  j|  circunventus  est  et  in  exilium  actus  »  (ce.  1 — 4'). 

2.  Incipit  prò  Marco  Scauro.  «  Hanc  quoque  orationem  eisdem 
coss.  dixit  II  fuerunt  togate  sine  tunicis  »  (ce.  4' — 7). 

3.  Pro  Milane  incipit.  «  Hanc  dixit  Cn.  Pompeio  iii.  coss.  ||  ma- 
xima pars  fuit  clodianorum  »  (ce.  7 — 13'). 

4.  Incipit  prò  Cornelio  de  Maiestate  «  Hanc  orationem  dixit  L.  Cotta 
L.  Torquato  coss.  ||  Cornelius  absolutus  est  »  (ce.  13' — 18'). 

5.  In  senatu  in  toga  candida  cantra  C.  Antonium  et  L.  Catili- 
nam  competitores  incipit.  «  Haec  oratio  dieta  est  L,  Caesare, 
C.  Figulo  coss.  Il  paulo  speciosor  manus  suffragata  esset  quam 
Catilinae»  (ce.  18'— 21'). 

6.  Esposizione  dei  quattro  libri  delle  Verrine.  «  (C)n.  Pompeio  pri- 
mum  et  M.  Crasso  coss.  C.  Verres  perfunctus  questura  legatione 
praetura  urbana  ||  stragula  vestis  est  pictura.  insanias  nove, 
sed  propter  *  »  (ce.  21' — 46). 

Seguono  queste  note  :  «  Reliquum  deest,  nec  comperitur  am- 
plius  nisi  in  futurum  emergat  :  quod  utinam  fìat.  —  Hoc  opus  et 
fragmentum  potius,  ita  mutilatum  et  concisum  sit,  repertum  fuit 
in  synodo  Constantiensi.  Continet  autem  Quinti  Asconii  Pediani 
brevem  in  has  Ciceronis  orationes  quae  sequuntur  expositio- 
nern.  Fuit  vero  hic  Asconius  tempore  Virgilii,  cuius  et  aemu- 
lus  fuisse  dicitur  ».  (Segue  l' indice  delle  orazioni)  (ce.  46). 
n,  Antonii  Lusci  Vincentini,  III"*  ducis  Mediolani  secretarii,  ad  opti- 
mum virum  Astalphinum  de  Marinanibus  in  Ciceronis  orationi- 
bus  artis  inquisitio.  —  Precede  la  lettera  dedicatoria  :  «  Magna 
ras  est  eloquentia  ||  vanus  labor  »  (ce.  47'— 49)  ».  —  Le  orazioni 


._  267  —      •  AsHB.  180-181 

commentate  sono  undici  e  stanno  in  quest'ordine:  Pompeiana 
(ce.  49 — 57  ')  ;  ad  laudem  Caesaris  per  Marcum  Marcellum  in  pa- 
triam  restitutam  (ce.  57' — 59');  Miloniana  {cchQ'—14i');  Seyl- 
lana  (ce.  74'— 79');  prò  Q.  Ligario  (ce.  79'— 85);  joro  rege 
Deiotaro  (ce.  85'— 90)  ;  prò  Lucio  Fiacco  (ce.  90—93)  ;  prò  Aulo 
Cluentio  (ce.  93— 101);  {prò  P.  Quintio)  (ce.  101— 104')  ;  prò 
Planco  (ce.  104'— 113)  ;  prò  Archia  poeta  (ce.  113—116).  Fin.: 
«  Qui  vos,  qui  vestros  imperatores,  qui  populi  romani 
res  gestas  ete.  Repetitio  est.  —  Finit  prò  Archia  poeta  ». 

III.  PoGius  Florentinus  in  Laurentium  Vallam  orditur.  «  Si  quibus 

in  rebus  honestum  est  consensuque  omnium  permissum  |1  ego 
eius  nomen  profiteor  me  in  iudieium  delaturum  »  (ce.  121 — 130'). 

IV.  Laurentius  Valla  in^Pogium  Florentinum  ordiiur.  «  Non  eram 

nescius  ab  initio  ||  ad  tuas  rationes  respondebo  »  (ce.  131 — 159). 

181  (256.  —  188). 

»    Antonio  Liisco  da  Vicenza,  Commento  letterario 
a  undici  orazioni  di  Cicerone. 

Cartac,  sec,  XV,  m.  0,320  X  0,230,  di  carte  70  (con  doppia  nu- 
meraz.  originale  e  moderna),  a  due  colonne  per  pagina,  in  dieci 
quadd.  non  numerati,  ma  coi  richiami:  sono  numerate,  invece,  a 
capo  di  ciascuna  carta  le  Orazioni.  Scrittui'a  minuscola  assai  accu- 
rata: sono  lasciati  bianchi  gli  spazi  per  le  lettere  iniziali  da  mi- 
niare o  da  colorire:  bianche  sono  le  co.  65 — 70. 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  349  (D). 

Legatura  mod.  Laur.,  in   tela    con    dorso    di    pelle,    scrittovi: 

ANT.   LUSCI,   IN   CICERONIS   ORATIONES. 

Il  titolo,  di  mano  del  sec.  XVIII,  è  uguale  a  quello  inscritto  al  n.  II 
del  cod.  preeed.  L' ordine  delle   undici  orazioni  Ciceroniane  è 
dato  da  un  cartellino  originale  ora  incollato  nel  piatto  interno 
della  coperta  anteriore  : 
Inoentarium  ad  inceniendas  orationes,  quae  sunt  xj. 
Pro  Pompeio  (ce.  1 — 10'). 
Pro  Milane  (ce.  10'— 24). 
Pro  Piando  (ce.  24—32'). 
Pro  Sylla  (ce.  32'— 37). 
Pro  Archia  poeta  (ce.  37 — 39'). 
Pro  Marcello  (ce.  39'— 41'). 

Pro  Q.  Ligario  (ce.  41'— 46').  •    * 

Pro  rege  Deiotaro  (ce.  46'— 50'). 
Pro  A.  Cluentio  (ce.  50'— 58). 


AsHB.  181-183  —  268  — 

Pro  P.   Quintio  (ce.  58—61'). 
Pro  L.  Fiacco  (ce.  61'— 64'). 
«Magna  res   est  eloquentia  [[  Miseremini    familie   iudices, 
miseremini  fortissimi  patris,  miseremini  filii  etc.  Re- 
petitio  est.  —  Explicit  prò  L.  Fiacco  Ciceronis  oratio  ». 

182  (257.  —  189). 
Virgilio,  Moretum. 

Cartac,  sec.  XV,  m.  0,213X0,150,  di  carte  3.  Scrittura  uma- 
nistica. 

Provenienza  Gianfìlippi,  n.  856  (D). 

Legatura  mod.  Laur.,  in  tela  con  dorso  di  pelle,  scrittovi  in 

oro:   VIRGILII   MORETUM. 

IHC.  PuBLii  ViRGiLii  Maronis  Moretus  (sic)  incipit.  «  lam  nox  hiber- 
nas  II  et  terrae  immittit  aratrum.  —  Explicit  Moretum  Virgilii  ». 

183  (258.  —  190). 

Maestro  Guido  da  Bologna,  Arengae  e  ProYerbia. 

Cartac,  sec.  XIV,  m.  0,290X0,220,  di  carte  12:  sono  bianche 
le  ce.  9 — 11.  Scrittura  semigotica. 

Provenienza  Gianfìlippi,  n.  351  (D).  —  In  una  carta  che  serviva 
prima  da  coperta  sono,  oltre  i  cartellini  delle  segnature  Gianfìlippi 
e  Ashb.,  due  note  bibliografìche,  una  in  francese  e  l'altra  in  inglese. 

Legatura  mod,  Laur.,  in  tela  con  dorso  di  pelle,  scrittovi  in 

oro:   MAGISTRI   GUIDONIS   EXEMPLA   CONCIONUM. 

Ineipiuni  arenge  magistri  Guidonis  ad  dei  lauderà  et  decus  et  de- 
corem  studentium  sub  compendio  annotate  per  quas  quisque  con- 
cionandi  modus  (sic)  inoeniet  et  doctrinam  non  tantum  in  curiis 
sed  in  iuditiis  et  in  scolis,  que  tanquam  prefactiones  naratio- 
nibus  preponantur  quibus  mediantibus  quilibet  loqui  poterit  ele- 
ganter. 

I.  La  prima  delle  Arengae  com.  «  Vobis  tanquam  nostro  domino  ac 

potestati  et  vestre  sotietati  et  honorato  conscilio  hic  congre- 
gato, prudentibus  quoque  viris  doctoribus  et  magistris  et  Uni- 
versitati  scolarium  hic  existentium  »  (si  riferisce  a  Bologna). 
L' ultima  è  Arenga  prò  pace,  e  fin.:  «  et  in  terram  pacem 
hominibus  nuntiantur  »  (ce.  1 — 6). 

II.  Seguono  i  Proverbia,  distinti,  come  i  moduli  delle  Arengae,  in  di- 

versi paragrafi  :  il  primo  dei  quali  contiene  Proverbia  invitan- 
tia   nos   ad  incipiendum  eum  celeritate  ;   Y  ultimo,    Proverbia 


—  269  —  ASHB.  183-185 

inductiva,  ut  scientia   et   quodlibet  bonum  revelletur.  «  In  quo- 
libet  facto  pars  potentissima  est  iiiire  |]  si  genus  a  quolibet  habun- 
daret»  (ce.  6—8'). 
III.  Altri  proverbi.  «  Melior  est  sapientia  cunctis  operibus  preciosis- 
simis  II  Filius  sapiens  letificai  patrem  etc.  »  (e.  12). 

184  (259.  —  191). 
Prisciano,  Opuscoli  di  metrica,  ec. 

Cartac,  sec.  XV,  m.  0,213  X  0,147,  di  carte  84:  sono  bianche 
le  56 — 60  e  83 — 84.  Scrittura  di  due  mani;  umanistica  elegante,  con 
iniziale  miniata,  nel  primo  opuscolo;  piti  corrente,  nel  resto  del  cod. 

Provenienza  Gianfìlippi,  n.  857  (D). 

Legatura  mod.  Laur.,  in  tela  con  dorso  di  pelle,  scrittovi  in 
oro:  PRisciANi  opusc.  grammatic;  Omniboni  Tractatus. 

I.  Prisciani,  Pariìtiones  versuum  xii,  sive  primi  cuiusque  in  singulis 
♦      Aenaeidos  libris  (titolo  scritto  nel  margine  superiore  della  e.  1 

da  mano  del  sec.  XVII).  «  Arma  virumque  cano  Troie  qui 
primus   ab  oris.  Versus  iste  genere  uniformis,  specie  dacti- 
licus  II  et  graiugena  faciens  »  (ce.  1 — 55'). 
Ha  postille  marginali,  per  lo  più  in  greco. 

II.  Incipit  libellus  Prisciani  de  metris  eomicis  foelieiter.  «  Cum  non 

solum  Terencius  sed  etiam  Plautus  et  Ennius  ||  ad  integrum 
restituere  musicae  locum  —  TiXoq  »  (ce.  61 — 66'). 

III.  De  ponderibus  et  mensuris,  traduetum   e  graeco  in  latinum  per 

FRATREM  Ambrosium.  «  Poudus  gravitate  dimensum  iudicatur  || 
quod  aridarum  mensurarum  infinita  sit  in  pondere  varietas.  — 
Finis.  TiXaq  »  (ce.  67—69). 

IV.  (Omniboni),  De   ratione   metrorum.  «  Pes  in  metro  dicitur  quod 

pedis  fungatur  officio  ||  Octavus  modus  est  cum  brevem  vocalem 
sequitur  Z.  Est  enim  longa  in  hoc:  Mezenci  ducis  exuvias; 
brevis  in  hoc,  nemorosa  zacinthus  —  TéXoq  —  Aeloquen- 
tissimi  ac  disertissimi  oratoris  Omniboni  libellus  de  ratione  me- 
trorum explicit  »  (ce.  69' — 82). 

185  (260.  —  192). 

Catullo. 

Cartac,  sec.  XV,  m.  0,203  X  0,136,  di  carte  60  in  quadd.  di  dieci 
carte  l'uno,  senza  numerazione  né  richiamo:  sono  bianche  le  ce. 
55 — 60.  La  guardia  in  principio  è  membranacea.  Scrittura  umani- 
stica, con  grande   iniziale  nera  a  intrecci  nella  prima  carta,  che 


AsHB.  185-186  —  270  — 

contiene  il  solo  verso  «  Cui  dono  lepidum  novum  libellum  »,  che 
ci  pare  supplito  da  mano  più  recente. 

Provenienza  Gianfllippi,  u.  358  (D). 

Legatura  in  assi,  restaurata  modem,  in  Laur.,  con  fermaglio 
e  dorso  di  pelle,  scrittovi  in  oro:  catullus. 

Il  titolo  è  neir  ultima  pagina  (e.  54')  :  «  Valerii  Catulli  Veronensis 
Epigrammaton  libellus  explicitus  est  ». 


186  (261.  —  193). 

Ovidio.  Tibullo. 

Cartac,  sec.  XV,  m.  0,128  X  0,150,  di  carte  156  secondo  la  mod. 
numei'az.  :  ma  le  ce.  1  e  156  sono  membranacee  con  frammento  di 
un  Lezionario  del  sec.  XIII.  Sono  bianche  le  ce.  51 — 53,  72 — 74, 
118 — 122,  155.  Scrittura  umanistica,  con  qualche  iniziale  miniata, 
uguale  in  tutto  il  cod.,  salvo  che  l'ultimo  opuscolo  (III,  3)  è  di 
caratteri  corsivi  d'altra  mano. 

Provenienza  Gianfllippi,  n.  361  (D).  —  In  prima  pagina  è  lo 
stemma  dell'antico  possessore  consistente  in  una  torre  rossa  dentro 
uno  scudo  d'azzurro. 

Legatura  in  asse,  restaurata  modernam.  in  Laur.,  con  dorso  di 
pelle,  scrittovi  in  oro:  oviDii  et  tibulli  carmina. 

I.  Ovidio. 

1.  Amorum  libri  (tres)  (ce.  2 — 51). 

2.  Liber  in  Ibim  (54—66'). 

3.  Epistola  di  Saffo  a  Faone,  anepigrafa.  «  (N)unquid  ubi  aspectu 
est  studiosa  littera  dextrae  |1  Ut  mihi  Leucadiae  fata  petantur 
aquae  »  (ce.  67 — 71). 

II.  Tibullo. 

1.  Il  titolo  apposto  al  primo  libro  Albii  Tibulli  equitis  ec.  è  quasi 
affatto  illeggibile  per  una  larga  macchia  d'umidità.  Seguono: 
a  e.  91'  il  lib.  II,  col  titolo  :  De  agri  lustrati one  ;  a  e.  100', 
il  III,  col  titolo  Ad  Neaeram  amasiam  suam  ;  a  e.  107,  il  IV, 
col  titolo  De  laudibus  Mesallae.  Anche  i  singoli  carmi  hanno 
titoli  e  argomenti  propri,  ma  parecchi  sono  poco  leggibili  :  l'ul-^ 
timo  «  Rumor  ait  crebro  ||  rumor  acerbe  %  tace  »  s' intitola  :  De 
puellae  infamia  (ce.  75 — 114'). 

Seguono  :  un  ricordo  della  Vita  di  Tibullo  :  «  Albius  Tibullus 
eques  ||  ut  indicat  epithaphium  infrascriptum  »  ;  e  VEpitaphium 
Tibulli  :  «  Te  quoque  Virgilio  comitem  [|  regia  bella  pede  » 
(e.  114'). 

2.  Elegia  in  lode  di  Tibullo.  «  Memnona  si  mater  :  mater  ploravit 
.   Achillem  ||  Et  sit  humus  cineri  non  onerosa  tuo  »  (ce.  116—117). 


—  271  —  ASHB.  186-188 

3,  Commento  ai  Carmi  di  Tibullo.  «  Divitias  alius  (I,  1).  Ti- 
bullus  in  hac  elegia  spretis  divitiis  paupertatem  optat  ||  Natalìs 
lune  (IV,  6).  Tibullus  Sulpitiam  lunoni  commendai  ec.  orandi 
causas  scilicet  propter  amorem  »  (ce.  123 — 154'), 

187  (262  e  263.  —  194  e  195). 
Giovenale  con  commento. 

Cartac,  sec.  XV,  m.  0,207  X  0,143:  costituito  di  due  codici,  com- 
plessivamente di  carte  192,  comprese  tre  guardie  membranacee 
numerate  1,  75,  192.  Il  primo  codice  (Satire  di  Giovenale)  è  di  scrit- 
tura minuscola  usuale;  il  secondo  (Commento)  è  di  scrittura  minu- 
tissima a  due  colonne.  Postille  nei  margini.  —  Nel  retto  della  prima 
guardia  è  un  sonetto  caudato,  che  com.:  «  Lo  primo  giorno  che  i 
tristi  occhi  apersi  >,  e  fin.:  «  E  a  lei  dimando  che  me  dia  consi- 
glio »;  e  nel  tergo  un  frammento  d'un  instrumento  matrimoniale 
in  "  Buxolengo  ",  del  principio  del  sec.  XV.  Altri  versi  e  appunti 
sono  nelle  ce.  74,  75,  191',  192  e  sul  tergo  di  questo,  in  basso,  di 
mano  più  recente  è  scritto:  "  Mantua  ".  Sono  bianche  le  ce.  68' — 73', 
188'— 191. 

Provenienza  Gianfllippi,  n.  365  e  367  (D). 

Legatura  mod.  Ashb.,  in  pelle  rossa,  scrittovi  nel  tergo:  lUVE- 

NAIilS   SATYRAE   CUM   COMMENTO. 

I.  luNii  luvENALis  divL  AquiTiatis  Satyrarum  liber  primus  (ce.  2 — 20') 

secundus  (ce.  20' — 34),  tertius  (ce.  34' — 44'),  quarius  (ce.  44' — 58), 
quintus  (ce.  58 — 68).  Termina  col  verso  253  della  Satira  XIV: 
«  Composuit,  si  vis  aliam  decerpere  ficum  »  ;  non  per  mutila- 
zione di  carte,  ma  perchè  non  vi  è  continuata  la  copia. 

II.  (Comentum  luvenalis).   «  (I)unius  luvenalis  Aquiuatis  ex  Aquino 

opido  natus  ad  mediam  usque  fere  declamavit  aetatem  [|  ncque 
enim  sectantur  legumina.  —  Explicit  comentum  luvenalis  ec.  — 
Segue  un'aggiunta  di  poco  più  che  una  colonna:  «  Molosia  a 
Moloso  filio  Pirri  dieta  ||  Hernicus  Vestinusque  senex  (XIV,  180) 
propria  sunt  etc.  »  (ce.  76 — 188). 

188  (264.  —  196). 
Commento  d'anonimo  alla  Farsalia  di  Lucano. 

Cartac,  sec.  XV,  m.  0,295  X  0,208,  di  carte  146.  È  scritto  nel 
1475,  ed  ha  l'apparenza  di  autografo.  Una  nota  a  e.  145'  e  alcuni 
versi  e  postille  a  e.  146'  hanno  forma  un  po'  diversa,  e  più  nitida, 
ma  forse  sono  della  stessa  mano;  come  pure  un  indirizzo  che  si 
legge  in  un  frammento  membranaceo  della  vecchia  coperta,  ora  in- 
collato nel  piatto  interno  anteriore  della  coperta  attuale:  «  Reve- 
rendissimo in  Christo  patri  d.  d.  S.  Zeno  miseratione  divina  augu- 
stissimo cardinali  Sancte  Marie  in  porticu  et  episcopo  Vincentino 


AsHB.  188-189  —  272  — 

domino  suo  colendissimo  ».  (Batista  Zeno  fu  vescovo  di  Vicenza 
dal  1473  al  1501). 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  370  (D).  —  Il  Delisle,  Mss.  Libri 
Laur.,  p.  14,  dice  che  il  Libri  comprasse  questo  codice  a  Lipsia  nel 
1841  dal  libraio  Weigel. 

Legatura  mod.  Laur.,  in  tela,  con  dorso  di   pelle,  scrittovi  in 

oro:   COMMENTARIUM  IN  LUCANI  PHAKSALIAM. 

«Corduba  me  genuit,  rapu'it  Nero,  prelia  dixi  etc.  In  prin- 
cipio istius  libri  intendo  querere  aìiqua,  et  primo,  Quis  auctor  || 
Ad  campos  o  Epidau.  i.  Duracbii,  olim  sic  vocali,  ubi  solus 
Seva  obse(dit)  Magnum  Po(mpeium)  cal(cantem)  menia  aperte 
muris.  —  Deo  gratias  amen.  —  Expletum  die  x  aprilis  1475. 
In  villa  Valdagni  »  (ce.  1—145'). 

Segue,  in  esametri,  la  Materia  Lucani  «  Proponit  primus 
liber,  invehit,  invocat  atque  |1  Prava  duci  cesos  adversa  nephan- 
daque  passos  (ce.  146 — 146'). 

189  (265.  —  197). 
Macer,  de  virtù tibus  herbarnm. 

Membran.,  sec.  XIII,  m.  0,159X0,110,  di  carte  63:  la  61  con- 
siste in  una  semplice  striscia  tagliata  orizzontalmente.  Erano  an- 
tiche coperte  e  guardie  le  co.  1,  2,  62,  63  sono  bianche  le  2  e  63: 
sul  retto  della  e.  1  è  scritto  di  mano  più  recente  in  lettere  capitali: 
<  Macer  de  virtutibus  herba??  »  j  nel  retto  della  62  sono  ricordi  di 
quattro  instrumenti  privati, dal  primo  dei  quali  («  Fecit  mihi  finem 
et  refutationem  »)  può  argomentarsi  che  riferiscansi  allo  scrittore,  e 
nell'ultimo  è  la  data  1260.  Scrittura  gotica,  tutta  di  una  mano, 
per  quanto  ci  sembra,  sebbene  il  num.  Ili  e  i  ricordi  soprascritti 
siano  scritti  con  minor  cura. 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  373  (D). 

Legatura  mod.  Laur.,  in  cartoni  con  dorso  di  pelle,  scrittovi 
in  oro:  de  virtutibus  herbaeum. 

I.  Incipiunt  capitula  de  virtutibus  herbarum.  Sono  65.  i.  Artemisia, 
qua  dicitur  matricalis  \\  lxv.  Malva  (ce.  3—4).  —  Incipiunt 
spetiarum.  Sono  14  capitoli,  i.  De  pipere  ||  xiii.  Aloe.  xiv.  Epilogo 
(e.  4).  —  «  Herbarum  quasdam  dicturus  Carmine  vires  ||  Car- 
minae  (sic)  iam  dictis  aliquid  vulgaribus  herbis»  (ce. 4' — 47').  — 
«  Nunc  speties  illas  quas  cunctis  iam  prope  notas  ||  (Jine  del 
cap.  xiii).  Una  diagridii  sic  apta  solatio  fiet  »  (ce.  47' — 52'). 

Segue  il  cap.  xmi  (Epilogo).  «  Quicquid  lingua  sapit,  quid 
gustum  mulcet  et  angit  ||  Ponticus  incrossat,  densat,  desiccat  et 
artat.  —  Explicit  in  verbis  quicquid  Macer  ex  bis  herbis». 
(Intendasi  che  questo  epilogo  non  è  di  Macro,  la  cui  opera 
de  herbis  termina  prima  della  parola  Quicquid.  —  Cfr.  il  cod. 
Laur.  Gadd.,  LXXIX  sup.,  56,  sec.  XIII,  che  contiene  1'  opera 


—  273  —  AsHB.  189-191 

medesima  e  termina  appunto  col  verso  «  Una  diagridii  »  ec.) 
(ce.  52'— 53'). 

II,  Incipiuni  eapitida  de  oirtatibus  herbarum.  Compendio  incompiuto 

dell'  opera  precedente  che  non  va  oltre  il  cap.  XXXIII.  «  De 
artemisia,  que  facit  ad  morbis  {porr,  morbos)  mulierum  j|  Rosa 
que  facit  ignem  compescere  sacrum  ee.  omnibusque  fervoribus  » 
(ce.  53 '-58'). 

III.  Estratti  varii  di  nozioni  medicinali  «  Quoniam  umani  corporis  1| 

propter  humiditatem  »  (ce.  58' — 61). 

190  (266.  —  198). 
Carmi  latini  di  Niccolò  d'Arco. 

Cartac,  sec.  XVI,  m.  0,210X0,150,  di  carte  183:  le  ce.  1  e  183 
sono  antiche  guardie.  Sulla  ci',  si  legge  tra  altri  appunti,  questa 
nota  di  Scipione  Maffei:  «  Versus  Nicolai  comitis  Archii  compositi 
saeculo  XVI,  et  partim  impressi,  ut  ex  notis  ibi  appositis  ».  Si  crede 
autografo,  ed  è  pieno  di  correzioni.  —  A  e.  2,  marg.  inf.,  è  questa 
nota:  «  Questo  libro  e  d  conte  prospero  d'Arco  »:  del  quale  conte 
Prospero,  figliuolo  di  Giambatista,  si  ricorda  la  nascita  (1564)  a 
e.  163.  —  Nel  retto  della  e.  183  sono  alcune  strofe  italiane,  d'altra 
mano:  «  Quando  con  gli  occhi  di  pietà  vi  guarda  ».  «  Ecco  i  se- 
reni giorni  ».  «  Se  per  alta  virtù  del  cielo  advène  ». 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  379  (D). 

Legatura  orig.  in  cuoio  con  impressioni  a  secco  e  in  oro,  tra 
le  quali,  su  ambedue  i  piatti,  è  un  arco:  col  dorso  modernamente 
restaurato,  scrittovi  in  oro:  Nicolai  archii  comitis  carmina. 

Com.  «  Non  est  iste   calor  febriculosus  ».  Fin.  :  «  Ne  saevas  iterum 
sentiat  ille  manus  »  (ce.  2 — 182'). 

Ampia  notizia  di  questo  cod.  e  del  suo  contenuto  letterario 
è  data  da  G.  Papaleoni  in  Archioio  Trentino,  an.  V  (1886), 
fase.  2. 

191  (267.  —  199). 
Miscellanea  latina. 

Membran.,  sec.  XV,  m.  0,210X0,143,  di  carte  74:  le  ce.  1,  2,  73 
(bianca),  74  erano  anticamente  guardie.  Scrittura  umanistica,  di 
mano  di  Paolo  Andrea  del  Bene,  del  quale  è  la  sottoscrizione 
a  e.  1':  «  Liber  Mei  pauli  Andree  delbene  doc.  »  Sul  retto  della 
e.  3  è  un  bollo  ovale,  a  guazzo  colla  figura  d'una  croce  e  in  giro 
la  inscrizione:  S.  mariak  de  glarba  veron. 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  382  (D). 

Legatura  moderna  Ashb.,  in  pelle  rossastra  scura,  scrittovi 
nel  tergo  in  oro:  pomp.  mela  de  cosmographia.  boccaccius  de 

TANCREDO   ET  SIGISMUNDA  ETC. 

Laur.  Ashb.  —  I.  18 


AsHB.  191  —  274  — 

I.  Ad  d.  Marium  Filelfum  poetam  illustrem  Pauli  del  Bene  iure- 

consulti  de  Arbore  Lauro  consultatio.  Sei  distici:  «  Arbor  erat 
priscis  tristissima  laurus  in  annis  ||  Vexate  totiens  arboris  affer 
opem  »  (e.  1). 

Seguono  altri  due  distici  anepigrafi  «  Gibba  peregrini  circum 
sinuata  latentes  []  Quot  diverticulis  flectitur  illa  suis  »  (e.  1). 

II.  Carmen  Pauli  Andree   del  Bene  doctoris  in  morte  III.*"^  Ducis 

Galeaz  Sfortie  D.  Mediolani.  «  Dux  Galeaz  cui  regna  parent, 
cui  maxima  rerum  [|  Sed  recta  racione,  fide,  pietate,  sed  aequo  » 
(e.  2).  ^  _ 

Segue  :  Epitajìum  Ioanis  Andree  de  Lampugnano  nobilis  me- 
diolanensis  quioccidit  Dueem.  «Lampugnane  tibi  debentur  funera 
civi  [|  Fame  tamen  Celebris,  tituli  nomenque  manebunt  »  (e.  3). 

III.  PoMPONii  Mellae    Cosmographia.    Proemio    e   tre   libri  :    «  Orbis 

situs  dicere  aggredior  ||  atque  athlantici  littoris  terminus  » 
(ce.  3-36). 

IV.  Clarissìmi  viri  Iohannis  Bocacii  de  Taneredo  principe  Salerni- 

tano patre  et  Sigismonda  filia  oidgaris  primuin  fabula,  nunc 
per  eloquentissimum  virum  I.eonardum  Aretinum  in  latinum 
conversa  foeliciter  incipit.  «  Cum  saepius  ac  saepius  mecum 
egisses  {sic)  fabulam  illam  Bocacii  de  Taneredo  principe  saler- 
nitano eiusque  filia  Sigismonda  vulgari  sermone  scriptam  in 
latinum  converterem  {sic)  ec.  —  Tancredus  fuit  princeps  sa- 
lernitanus  [|  in  eodem  sepulcro  sepeliri  ambos  fecit  —  Finis  » 
(ce.  37—42'). 

V.  Defensio  Epicuri  contra  Stoicos  Achademicos  et  Peripateticos  inci- 

pit foeliciter.  «  Etsi  de  bis  rebus  disputandum  quibus  tuis  epis- 
tolis  incitatus  sum  []  ut  si  quid  verius  a  te  constituetur,  id  ego 
sequi  possim  —  Finis  »  (ce.  43 — 48). 

VI.  Leonardi  Aretini    Isagogicon   moralis  philosofie   ad   Galeotum 

foeliciter  incipit.  «  Si  ut  vivendi,  Galeote,  sic  etiam  bene  vi- 
vendi cura  nobis  esset  ||  ut  boni  simus  virtutesque  exercea- 
mus  —  Finis  »  (ce.  49 — 60'). 

VII.  Guarino  Veronese.  Saggi  dal  greco. 

1.  GuARiNi  Veronensis  suadcndi  silentii  gratia  verba  ut  infra 
secuntur.  Sumpta  ex  Sofoclis  Tragedia.  «  Legebam  Sofoclis 
Tragediam  ||  taciturnitatem  insinuantes  »  (ce.  61 — 61'). 

2.  Ex  Plutarco  in  eo  libello  quem  ad  PoUanum  et  Euridicem 
scripsit  de  coniugalibus  documentis.  «  Quemadmodum  inquit  spe- 
culorum  ||  cuncta  cum  viro  statuat  esse  communia  »  (ce.  61' — 62). 

3.  GuARiNi  Veronensis  verba  quare  in  mari  non  ita  in  fluviis 
humani  sensus  perturbentur  agitatione  commoti.  Sumpta  ex  Ma- 


—  275  —  AsHB.  191-192 

NUELis  Crisolorae  dìsputatìone.  «  Ex  Bononia  Venetias  []  Con- 
suetudo  nanque  natura  est  altera  »  (e.  62 — 62'). 
Vili.  Epistole  reciproche  di  Tebaldo  Capella  e  Paolo  Andrea  del 
Bene,  sull'eccidio  di  Gerusalemme. 

1.  Tebaldus  Capella  Paulo  Andree  del  Bene  doctori.  «  Scio  tibi 
gratissimum  fore,  Paule  Andrea  dignissime  doctor,  lerosolimeex- 
cidium  11  correctionem  libens  expectabo.  Bene  vale  »  (ce.  63 — 70'). 

2.  Risposta  di  Paolo  Andrea  del  Bene.  «  Superioribus  diebus  cura 
apud  Paulum  iureconsultum  1|  referenda  esse  iudicaris.  Bene 
vale  et  me  tui  observantissimum  ama,  ut  facis  »  (e.  71 — 71'). 

IX.  Lettera  di  Paolo  Andrea  del  Bene  al  giureconsulto  D.  Bar- 

tholomeo  Cepollae.  «  Cum  antea  mihi  nunciatum  esset  te  prae- 
standi  munus  patrocinii  suscepisse  egregio  viro  Cambio  vin- 
centino  j]  verum  Pauli  Andreae  tui  causam  suscipere  voluisse. 
Bene  vale.  Ex  Verona,  idibus  februarii  1466.  Iterum  vale  ec.  » 
(e.  72—72'). 

X.  Paolo  Andrea  del  Bene.  Epigrammi  a  Gaspare  Malsesine. 

1.  Due  distici.  «  Gaspar  amat  silvas,  lepores  fugat,  ocius  illos  jl  Vel 
nequeat  celeres  ante  movere  pedes  »  (e.  74'). 

2.  Responsio  Pauli  Andree  del  Bene  ad  d.  Gasparem  Malsexì- 
num  inmtantem  illum  ad  venationem.  Due  distici.  «  Nec  valeo 
cursu,  nec  scirem  caute  movere  ||  Quod  refero  ex  illis,  id  tibi, 
Gaspar,  habe  »  (e.  74'). 

XI.  Ad  viatorem,  Carmen  Panormite   de  Partenope  amplitudine  et 

excellentia.  Quattro  esametri.  «  Si  venis  e  pelago,  portus  mi- 
rabere  mollem  1|  Regis  opus,  maiora  extant,  requiesce  viator  » 
(e.  74'). 

192  (268.  -  200). 
Miscellanea  latina. 

Cavtac,  sec.  XVI,  m.  0,225  X  0,460,  di  carte  139,  delle  qiiali  le 
ultime  due  sono  bianche.  Scrittura  di  più  mani.  La  e.  1,  membran., 
già  guardia  (palimpsesta  nel  tergo,  con  traccie  assai  visibili  d'un 
testo  latino  in  scrittura  gotica  del  sec.  XIV)  contiene  nel  tergo 
stesso  il  seguente  indice,  dove  contrassegniamo  con  -|-  gli  opuscoli 
ora  mancanti: 

Comenfum  in  poetria  Horacij. 

Argumenta  tragediarum  Senece. 

Priscianus  de  xij  carminibus. 

Maffei  Vegli  laudensis  epistola  ad  Eustachium  cum  dialogo  Veritatis 
et  Pliilalitis. 

Centimetrum  Servij. 

Scansia  Omniabeni. 

Leonardi  Aretini  in  hippocritis. 


ASHB.  192  _  276  — 

+  Aedificia  sive  situs  Rome, 

'-  Jjeges  JRomanorum. 

-•  Dignitates  Bomanorum. 

■-  Marci  T.  C.  oratio  prò  Ligario. 

■-  Inveotiva  Salustij  in  Ciceronem. 

■•  Marci  T.  C.  oratio  prò  Archia  poeta. 

-•  M.  T.  C.  prò  Archia  poeta, 

•■  M.  T.  C.  oratio  ad  Q.  fratrem  de  regimine  proconsulatus. 

Provenienza  Gianfìlippi,  n.  383  (D).  Altra  segnatura  antica.  S. 
Se.  III. 

Legatura  moderna  Laur.,  in  tela,  con  dorso  di  pelle,  scrittovi 
in  oro:  miscellanea. 


I.  Commento  alla  Poetica  di  Orazio,  preceduto  da  un'  introduzione. 

«Humano  capiti.  In  expositione  huius  operis  tria  a  nobis 
videntur  prius  quam  ad  ipsius  operis  expositionem  veniamus  po- 
tissimum  consideranda  ||  missura  dimissura,  piena  cruoris, 
piena  sanguine,  piena  ferit  »  (ce.  2—57). 

II.  Argumenta    Tragediarum  Senece  (Ercole  furioso.  Tieste.  Edipo 

«  Ceci  parentis  ».  Fedra.  Edipo  «  lam  nocte  pulsa  ».  Medea. 
Troadi.  Agamennone.  Ottavia.  Ercole  Oteo)  ;  preceduti  dalla 
notizia  Quis  fuerit  Seneca.  «  Aliquorum  opinantium  Claudii 
Neronis  Annium  Senecam  preceptorem  1|  In  quinto  continetur 
planctus  Herculis  super  poena  sua.  ibi.  Converte  Titan.  In 
sexto  continetur*»  (ce.  57' — 59'). 

III.  Priscianus,  de  duodecim  carminihus.  «  Arma  virumque  cano 

Troiae  qui  primus  ab  oris.  Versus  genere  uniformis,  specie 
dactylicus  I|  prò  troiigena  et  graiigena  trovigena  et  gravigena 
faciens  »  (ce.  60—101'). 

IV.  Maffeo  Vegio  da  Lodi,  Veritatis  et  Philalitis  Dialogus,   prece- 

duto da  una  lettera  Eustachio  fratrì.  «  Mafeus  Vegius  Lau- 
DENSis  Eustachio  fratri  salutem  plurimam  dicit.  Dum  tempta- 
rem  nuper  animo  ec.  Quaenam  es  tu  mortalium,  quae  per 
vasta  haec  montium  caesaque  alis  vagaris  loca"?  1|  illuc  con- 
tendemus.  Atque  ego  te  sequor  lubens.  —  Finis  ad  laudem 
omnipotentis  dei  »  (ce.  102 — 114). 

V.  Mauro  Servio.   Centimetrum.  «  Clarissimo   viro  Albinio  Maurus 

Servius  grammaticus  salutem.  Tibi  hunc  libellum,  pretextato- 
rum  decus,  Albini,  devovi  |j  precium  voluntatis  exolvat.  —  Mauri 
Servii  honorati  grammatici  libellus  de  centimetro  ad  Albinum 
explicit  »  (ce.  115—119'). 

VI.  Omniboni  Leonigeni  Ars  metrica  incipit.  «  Pes  in  metro  dici  tur 

quod  pedis  fungatur  officio  ||  brevis  in  hoc  nemorosa  zacyn- 
thos.  —  Omnibeni  scansio  explicit  »  (ce.  120—129). 

VII.  Leonardo  Aretino,  contro  gli  ipocriti.  «  Ex  omni  genere  homi- 


~  277  —  ASHB.  192-193 

num,  quos  variis  damnabilibusque  vitiis  ||  in  vita  autem  aliena 
non  curiosus  sis,  sed  in  tua.  Vale  hipocrita.  —  Hic  labor  est 
unus  vobis  hipocrite  tristes  |  Fallerò  fallendi  cupiditate  vigent  » 
(ce.  128'— 136). 
Vili.  Frammento  dell'Elegia  V  di  Massimiano  (attribuita  nel  cod.  a 
Catulus  poeta)  dal  v.  81  al  v.  140  «  *  Protinus  argutas  ad- 
movit  luppiter  artes  [|  Imbres  insìdie  iurgia  damna  pudor  *  » 
(ce.  136'— 137). 

(Cfr.    Poetae   latini  minores,   ree.    Baehrens,   Lipsiae    1883, 
V,  344-347). 

193  (269  —  201). 
Miscellanea  latina. 

Membran.,  sec.  XV,  m.  0,212  X  0,152,  di  carte  54.  Scrittura 
umanistica,  tutta  di  una  mano. 

Provenienza  Gianfìlippi,  n.  385  (D).  —  Nella  guardia  anteriore 
(e.  1),  questa  nota  di  possesso,  di  mano  del  sec.  XVII.  «  Poly- 
carpi  Palermj.  I.  e.  ». 

Legatura  mod.  Ashb.  in  pelle  rossa. 

I.  Atti  relativi   alla  guerra  tra  la  Repubblica  di  Venezia  e  Ercole 
duca  di  Ferrara  nel  1482. 

1.  Argumentum  belli  Serenissimi  Imperii  Veneti  cantra  Hereu- 
lem  dueem  Ferrariae.  Meccclxxxii,  primo  Maii.  «  Hercules  dux 
Ferrariae,  in  eo  ducatu  Venetorum  armis  constitutus,  paulo 
post  vetustissimas  eorum  violat  immunitates  [j  Veneti  ec.  ne- 
gotium  respondendi  dant  Bernardo  lustiniano,  militi  oratori  pro- 
curatori S.  Marci,  qui  ec.  maxime  idoneus  ad  id  ab  omnibus 
est  iudicatus  »  (e.  2 — 2'), 

2.  Lettera  di  pp.  Sisto  IV  a  Giovanni  Mocenigo  doge  di  Venezia, 
per  esortare  la  Repubblica  a  far  pace,  a  entrare  nella  Lega 
pontificia,  a  levare  l'assedio  da  Ferrara  e  a  restituire  alla  S.  Sede 
le  terre  tolte.  —  Roma,  presso  S.  Pietro,  11  dicembre  1482,  «  sub 
annulo  piscatoris  »  —  «  Ut  primum  ad  apicem  »  (ce.  3 — 4'). 

3.  Lettera  del  Collegio  dei  Cardinali  sullo  stesso  argomento.  — 
Roma,  16  dicembre  1482.  —  «  Quantum  Sanctissimus  Dominus 
noster  »  (ce.  4' — 5'). 

4.  Risposta  del  Senato  Veneto  al  Papa.  —  7  gennaio  1482  (1483  s.  e). 
«  Accepimus  breve  SanctitatisV estrae  qua  decuit  ».  (ce.  5' — 10). 

5.  Altra  sul  medesimo  argomento,  senza  titolo  né  sottoscrizione 
né  data.  «  Quae  monet  suadetque  per  litteras  Tua  Sanctitas  |J 
quantumque  salva  Sanctitatis  Tuae  dignitate  prestare  licebit  » 
(ce.  10—11). 


AsHB.  193  _  278  — 

6.  Risposta  del  Senato  Veneto  al  Collegio  dei  Cardinali.  —  7  gen- 
naio 1482  (1483  s.  e).  «  Redditae  sunt  nobis  litterae  »  (ce.  11—12'). 

II.  Lettera  di  Marsilio  Ficino  a  Braccio  Martelli,  col  titolo:  Concordia 
Moisis  et  Platonìs.  «  Nuinerus  pythagoricus,  quem  Origenes  |1 
faciamus  hic  tria  tabernaculorum  milia  »  (ce.  13—15). 

ni.  Lettere  di  Lodovico  Cendrata  dal  1481  al  1485. 

1.  Domino  lohanni  Nicolae  Faellae  cavaliere  e  giureconsulto. 
«  Christophorus  Schioppus,  compatriota  noster  ||  proculdubio  vi- 
dentur  exposcere.  —  Veronae,  tertio  nonas  augustas  Mcccclxxxi  » 
(ce.  15'— 16'). 

2.  Equiti  aurato  Marco  Antonio  Mauroceno,  praetori  Brixiae. 
«Scribo  libentissime  ]]  non  vulgariter  commendo. — Veronae,  xxvi"* 
augusti  MccccLXXxim  (ce.  16' — 18'). 

3.  Al  Morosini  suddetto.  «Declaravit  tua  Magnificentia  ||  plurimum 
commendo.  —  Veronae,  v  oetobris  Mcccclxxxiiii»  (ce.  18' — 19'). 

4.  Danieli  Castalido,  cancelliere  del  Podestà  Morosini.  «  locun- 
dissime  legi  ||  me  commenda  non  vulgariter.  —  Verong,  quinto 
idus  octobris  Mcccclxxxiiii  »  (ce.  19' — 20'). 

5.  Al  giureconsulto  domino  Antonio  Peregrino.  «  Mutum  hactenus 
balbutientem  (|  me  charissimum  reddito.  —  Veronae,  vi"  kalen- 
das  decembris  1484»  (ce.  20'— 21'). 

6.  lohanni  Baptistae  Refrigerio,  bononiensi.  Secretarlo  III.*"'  Ro- 
berti Sanseoerini,  capitanei  generalis  universae  Italiae.  «  laco- 
bus  Maffeus,  vir  summi  ingenii  [|  optante  Ser.""  Venetorum 
imperio.  —  Veronae,  vi"  maij  1485  »  (ce.  22 — 23). 

7.  laoobo  Mapheo  compatrioiae.  «  Suavissimum  fuit  ||  Vale  decus 
patriae.  —  Veronae,  die  iovis  2°  iunij  1485  »  (e.  23 — 23'). 

8.  Magnifico  d.  Hieronymo  Superando,  patritio  veneto.  «  Mos  est 
vetustus  II  domino  meo  honoratissimo.  —  Veron?,  xvii° iunij  1485» 
(ce.  23'— 24). 

9.  lacobo  Maffeo  suddetto.  «  Concurrere  proximis  diebus  ||  gran- 
dia  de  te  mox  futura.  Vale  decus  patriae.  —  Veronae,  xxiiii  iu- 
nii  McccLxxxv  »  (ce.  24 — 25). 

IV.  Leonardus  Montagna  Ludovico  Cendrate.  Quattro  distici.  «  Cen- 

drata eloquii  columenque  decusque  latini  ||  Et  quaeque  in  nobis 
fertiliora  vigent  »  (e.  18'). 

V.  Vita  di  santa  Toscana,  con  un  prologo,  e  con  postille  marginali 

greche  e  latine.  «  Historiam  divae  Tuscanae,  quae  non  tam 
dolo  quam  incuria  maiorum  relieta  iam  et  pene  obliterata  fue- 
rat,  civibus  nostris,  quasi  quoddam  munusculum,  denuo  resti- 
tuendam  censui  ee.  — Thuscana  igitur  Gebeto  antiquissimo  ac 
celeberrimo  quondam  oppido  oriunda  ||  lector  possit  et  multa  et 


—  279  —  AsHB.  193 

miranda  colligere  —  C.  V.  M.  —  Mcccclxxiiii,  x  cai.  aug.  »  — 
Segue  questa  nota  :  «  S."  Tuscana  vixit  tempore  Beatorum  Do- 
minici et  Francisci  :  qui  fuere   in  sanctis  relati  per  Gregorium 
Nonum  pontificem.  1194  »  (ce.  25'— 33'). 
VI.  Due  epistole  in  nome  di  Francesco  Petrarca  e  di  Cicerone. 

1.  Franciscus  Petrarcha  Ciceroni  suo  salutem.  «  Epistolas  tuas 
diu  multumque  perquisitas  l|  Aeternum  vale,  mi  Cicero,  apud 
superos.  Ad  dexteram  Athesis  Ripam,  in  colonia  Veronensi 
Italiae  transpadanae,  sexto  decimo  kalendas  Quintilis,  anno  ab 
ortu  eius  quem  tu  non  noveras  Mcccxlv  »  (ce.  34 — 35). 

2.  Cicero  Francisco  Petrarchae  salutem.  «  Sero  iam  tandem  epi- 
stolam  tuam,  quisquis  es,  habui  |j  ut  iam  minime  opus  sit  va- 
lere me  a  quoquam.  In  Campis  elisiis  ad  latus  orientis,  kalen- 
dis  Sextilis,  anno  uno  de  quinquaginta  postquam  tu  dederas  » 
(ce.  35—39'). 

Vn.  Petrus  Paulus  Vergerius  Iustinopolitanus.  Oratio  Seneca  ad 
Neroneni  imperatoreni.  «  Si  aut  aetali  meae,  Caesar,  liceret  adu- 
lari  IJ  et  fide  summa  persolvi  »  —  Segue  la  risposta  di  Nerone: 
«  Gratias  debeo  tibi  amplissimas  |I  potius  mihi  ipsi  quam  tibi 
uUa  in  re  obessem  ».  —  E  dopo  altre  notizie  intorno  a  Seneca, 
l'opuscolo  termina  coll'epitaffio  di  questo  :  «  Cura  labor  meri- 
tum  II  reddimus:  ossa  tibi  »  (ce.  39' — 42'). 

Vili.  Lettera  del  cardinale  Bessarione  a  Bessarione  abate  di  San  Se- 
verino sopra  r  eccidio  di  Negroponte.  «  Deplorabam,  mi  Bes- 
sario,  christianitatis  calamitatem  et  crudelem  Nigropontis  ever- 
sionem  ||  reliqum  est  satiare.  Vale  in  domino,  et  ora  prò  populi 
christiani  salute  et  me  ipso.  Romae,  quinto  augusti  Mcccclxx.  — 
B.  Cardinalis  Nicenus  propria  manu  venerabili  patri  donno 
Bessarioni  ord.  S.  Benedicti,  sotietatis  S.  lustinae,  et  Abbati 
S.  Severini  Neapolitani  »  (ce.  42 — 45'). 

IX.  Leonardi  Montagnae,  Veronensis  poetae  laureati: 

1.  Tettrasticon.  «  Hoc  suadet  cunctis  vates  Montagna  libello  || 
Ostendunt  dictis  damna  parata  dei  »  (e.  45'). 

2.  Eiusdem  Poetae  Tettrasticon.  «  Queque  sacri  referunt  vates 
ventura  fidelem  [|  Sed  sit  dux  tanti  non  ego  credo  mali  »  (e.  46). 

3.  Eiusdem  Epigramma.  «  Que  super  bis  credam  scriptis  epigram- 
mate  lector  ||  Donec  atrox  veniat  daemone  natus  homo  »  (e.  46). 

4.  Eiusdem  Epigramma.  «  Qui  legis  e  sacris  studio  collecta  li- 
bellis  II  Quod  sis  non  credens  stultus.  Is  istud  ait  »  (e.  46 — 46'). 

5.  Tettrastichon  eiusdem  poetae.  Pauperis  ut  videant  vatis  pia 
dieta  libenter  II  Obiiciat  :  quod  sis  nuncius  ipse  mali.  —  Actum 
Veronae,  xx  augusti  Mccclxxx  »  (e.  146'). 


AsHB.  193-194  —  280  — 

6.  {Breolarium  de  oaiiciniis).  «  Postea  quam  me  morbus  articu- 
laris  ab  exercitio  pedum  abducit  ||  Id  autem  breviarium  hoc 
tettrasticon  quod  feci  in  argumentum  opinionis  me§  super  im- 
minentibus  malis  subsequetur  »  (ce.  46' — 54). 

(Il  titolo  Breoiarium  de  vaticiniis  si  ricava  da  S.  Maffei, 
Ver.  illustr.  II,  106,  ed  è  confermato  dalla  chiusa  dell'opuscolo: 
mentre  nel  Catalogo  dei  codd.  Saibante  compilato  dall'Alecchi, 
al  n.  375,  è  chiamato  :  Consolatio  podagrae,  conformemente  al 
principio  dell'opuscolo.  —  Ne  discorre  G.  Biadego,  nel  Propugna- 
tore, N.  S,  VI,  pp.  299-300,  e  ne  pubblica  il  testo  a  pp.  334-338; 
340-346). 

Seguono  alcuni  frammenti  latini  (e.  54). 

194  (270  —  %m) 
Miscellanea. 

Cartac,  sec,  XV-XVI,  m.  0,205X0,155,  di  carte  179  num.  mod., 
con  un'antica  numerazione,  che  per  alcuni  quadd.  procede  in  or- 
dine diverso.  Si  compone  di  18  quaderni  o  fascicoli,  che  in  origine 
dovettero,  ciascuno,  far  parte  da  sé  ;  e  cominciati  a  scrivere  alcuni 
da  una  mano,  altri  da  alti-e  mani  contemporanee,  furono  poi  riem- 
piti da  altre  mani  posteriori.  I  principi  dei  singoli  quadd.  sono 
a  ce.  2,  7,  17,  29,  41,  45,  55,  65,  75,  87,  95,  105,  117,  129,  139,  147, 
152,  169.  La  e.  1  è  bianca  nel  retto  ;  e  nel  tergo  ha  una  nota  di 
mano  del  Maffei,  concernente  il  primo  opuscolo:  sono  bianche  in- 
teramente le  ce.  16,  77  (eccetto  una  semplice  nota),  80-86,  93-94, 
125-127,  152,  153.  —  Tra  parecchie  mani  anonime  si  distingue 
con  sicurezza  quella  di  Antonio  Betta,  che  si  sottoscrive  a  e.  89, 
'  e  da  cui  sono  scritti  quasi  tutti  gli  opuscoli  dei  principi  dei  qua- 
derni. Il  Papaleoni,  nell'opuscolo,  che  sotto  citiamo,  attribuisce 
altre  pagine  del  cod.  alla  scrittura  di  Ludovico  Betta  (che  si 
nomina  in  persona  propria  a  e.  107' e  108),  e  a  Giovanni  Betta, 
di  cui  è  un  carme,  con  assoluta  apparenza  autografica,  a  e.  105  ; 
e,  tenendo  dietro  alle  date  dei  componimenti  dice  che  le  parti 
scritte  da  Antonio,  sono  tra  il  1431  e  il  '61  ;  quelle  da  Gio- 
vanni 1477-89;  quelle  da  Lodovico,  1495-97.  Accettando  queste 
osservazioni  possiamo  dire  che  il  cod.  è  quasi  tutto  scritto  dai  tre 
nominati  della  famiglia  Betta  d'Arco,  eccettuato  il  primo  qua- 
derno, che  è  di  mano  quattrocentistica  affatto  diversa,  e  alcune  in- 
serzioni posteriori,  di  più  mani,  del  secolo  stesso  e  del  decimose- 
sto. —  Cfr.  G.  Papaleoni,  Giovanni  Lagarino,  neW Archivio  Trentino, 
an.  V  (1886),  fase.  1.  Il  P.,  oltre  a  descrivere  l'insieme  del  codice, 
pubblica  da  questo  parecchi  carmi  di  Gio.  Lagarino  e  di  altri  a 
lui.  che  noteremo  ai  propri  luoghi,  richiamandoci  ai  numeri  ordi- 
nali della  citata  pubblicazione. 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  386  (D). 

Legatura  moderna  Laur.,  in  tela,  con  dorso  di  pelle,  scrittovi 
in  oro:  miscellanka  latina. 

I.  Ad  Paulum  ij  pontijicem  maximum  de  origine  gentis  Barborum 
(corr.  da  barbarorum).  «  Maximam,  beatissime  pater,  dissensio- 
nem  II  futuram  non  dubitamus.  Vale»  (ce.  2 — 6'). 


—  281  —  AsHB.  194 

IL  Oratio  Theucrorum  paratus  (Relazione  di  Turchia  al  Senato  Ve- 
neto, a  tempo  di  Maometto  [II]).  «  Pro  munere  publice  ad  me 
delato  II  clarissimas  ac  memorandas  adepti  sunt.  Dixi.  —  Deo 
gratias.  Amen.  i.  b.  la.  »  (ce.  7 — 14'). 

III.  Exemplum  epistola   Ioannis   Lagarini.    «  Calendis  lanuarii    legi 

nugas  tuas  datas  Alle  vij'""  idus  decembris,  quibus  respondet 
Apologus  Aesopi  lepidulus:  — Avicula  cui  nomen  est  Cassita  ||  et 
seges  a  domino  demessa  est.  H?c  quidem  est  Aesopi  fabula  de 
amicorum  et  propinquorum  levi  plerunque  et  inani  fiducia.  — 
Tar(visii),  3°  nonas  Jan.  1497.  —  Ioa.  tuus  »  (ce.  14' — 15). 

(In  margine  si  nota:  «  que  tamen  est  Au.  Gelii  de  verbo  ad 
verbum  ».  Si  trova  infatti  riferita  questa  favola  esopiana  nelle 
Notti  Attiche  di  Aulo  Gellio,  II,  xxix). 

IV.  Lettere   di  Giorgio  Bevilacqua  di   Lazise  {Georgius  Bioilaqua. 

Georgius  de  Lazisió),  dal  1431  al  1450. 

1.  Splendidissimo  et  humanissimo  oiro  equestris  ordìnis  {Anto- 
nio Nogarolaé).  «  Antoni  carissime,  provocasti  tu  tamen  ad  scri- 
bendum  sgpenumero  ||  Vale  nostrorum  decus  eximium  et  me  ama 
vehementer.  Ex  Patavio  idibus  Martii  1450.  Finis  »  (ce.  17 — 28'). 

2.  Al  suddetto.  «  Exsuscitasti  me  audatius  ||  alter  nostrorum 
pulans  (?)  splendor.  Ex  Patavio,  xij  kalendas  apriles  1436  » 
(ce.  29—30'). 

3.  Domino  Anibali.  «  Peroptavi  alias  ||  hoc  loco  habeto.  Ex  Pa- 
tavio, xiij  kal.  ottobris  1431  ».  —  Segue  una  ricordanza  lauda- 
tiva del  destinatario  di  questa  lettera  (ce.  30' — 31). 

4.  laeoho  Laoagnolo.  «Diuturno  tecum  admodum  scilentio  ||  alumna 
mea.  Ex  Patavio,  x  kalendas  martias  1431  »  (ce.  31' — 32'). 

5.  Domino  Philipo  Can.  «  Si  unus  fecit  hoc  tempore  Lavagnolus 
noster  ||  inventuram  predicant.  Vale  mea  suavitas  et  me  ut 
soles  ama.  Ex  Patavio,  kalendas  ianuarii  1432  »  (ce.  32' — 33'). 

V.  PoGii  Florentini  eximii  oratoris  ad  Nicolaum  Nicoli  florentinum 

epistola  facetia  (sic)  et  iocundissima  de  descriptione  balneorum. 
«  PoGius  salutem  dicit  Nicolao  suo.  Si  vales  bene  est,  ego  quo- 
que valeo.  Per  quemdam  contribulem  meum  ||  et  sibillam  Eri- 
theam.  Ex  Balneis,  XVI  kal.  iunii. — EgoAntonius  de  la  Beta 
manu  propria  scripsy  ad  amicorum  iocunditatem  »  (ce,  33' — 39). 

VI.  A  fare  stagnare  el  mestruo  a  le  done,  a  le  quale  abundase  oltra 

el  debito.  Ricetta  in  volgare  (ce.  39' — 40). 

VII.  Lettera  di  Giorgio  di  Lazise  famosissimo  iuris  utriusque  doctori 

d.  Bartholomeo  Cepole.  «  Egisti  gratissima  humanitate  tua  || 
posterorum  solatia  polliceantur.  Vale  et  me  ut  facis  ama.  Ex 
Verona,  iij  nonas  apriles  1454  »  (ce.  41—43'). 


ASHB.   194  —   282   — 

Segue  un  distico  latino.  «  Et  si  parva  viro  ||  at  tamen  est  ani- 
mus »  (e.  43'). 
Vili.  Copie  di  lettere  dell'anno  1451,  concernenti  la  lega  di  Venezia 
con  Alfonso  re  delle  due  Sicilie  da  una  parte,  e  di  Firenze  e  di 
Genova  con  Francesco  Sforza  duca  di  Milano,  dall'altra. 

1.  Lettera  degli  Oratori  della  Repubblica  di  Venezia  e  del  Re 
d'Aragona  e  delle  due  Sicilie  al  Gonfaloniere  e  ai  Priori  del 
Comune  di  Firenze,  colla  quale  intimano  «  tercia  vice  et  pe- 
remptoria  »  di  uscire  dalla  lega  contratta  con  Francesco  Sforza 
duca  di  Milano  «  quietis  Italiae  perturbatori  »,  e  di  non  dare  ad 
esso  alcun  favore.  «  Magnifici  ec.  Nos  qui  non  existimamus  ho- 
nestati  et  praestit§  fidei  consentaneum  esse  ||  discernere  valea- 
mus.  Valete  etc.  Perusii  Data,  v  kal.  ianuarii  1451  »  (ce.  45 — 46'). 

2.  Lettera  del  Doge  di  Genova  al  Re  d'Aragona  e  di  Sicilia,  per 
giustificare  l'adesione  della  Repubblica  di  Genova  alla  lega 
de'  Fiorentini  collo  Sforza.  «  Excitarunt  nos,  Serenissime  Prin- 
ceps  II  sumus  ex  animo  semper  parati.  Data  lanu?,  9  kal.  de- 
cetnbris  1451  »  (e.  47). 

3.  Responsio  Sacr^  Maiestatis  Aragonum  ad  litteras  precedentes. 
«  Rex  Aragonum  ec.  Litteras  vestras,  illustrissime  dux  ||  Con- 
silia detegerit.  Data  Ianuarii  Octavij,  3°  ydus  decembris  1451  »^ 
(e.  47—47'). 

A  e.  46'  è  inserito,  della  stessa,  mano  un  Epitaphìum  in  un 
distico.  «  Mensa,  quies,  luinbi  ||  me  sine  teste  mori  ». 

IX.  Due  lettere  di  Francesco  Barbaro. 

1,  «  Viro  clarissìmo  Leonardo  Justiniano:  sui  fatti  di  Milano  e 
di  Napoli.  «  Etsi  conscilium  meum  [|  Vale.  Pontifici  nostro  me 
comenda,  et  clarissimis  viris  M.  lustiniano  et  F.  Barbadico  et 
Danieli  Veturio  nostro  salutem  die.  Ferrari?,  quarto  nonas  de- 
cembris 1436  »  (ce.  47'— 50). 

2.  Clarissìmo  viro  Ioanni  Foscareno:  sulla  dedizione  di  Milano 
a  Francesco  Sforza.  «  Et  si  actum  sit  in  Senatu  de  tuo  reditu  || 
quam  tu  soles  amoris  mei.  Ex  Veneciis,  v  nonas  martias  (1450)  » 
(e.  50—50'). 

X.  Lettere  dell'Imperatore  (Sigismondo)  e  dei  Fiorentini,  dell'anno  1432. 

1.  Epistola  Imperatoris  ad  dominos  Jìorentinos:  per  lamentarsi 
dell'invasione  ostile  dei  P'iorentini  nel  territorio  lucchese.  «  Te- 
nuit  hactenus  indubitanter  ||  florentinorum  stimulis  perurgeri. 
Data  Luce,  quintodecimo  kal.  iulii  »  (ce.  50' — 52). 

2.  Responsio  superiori  epistola:  in  difesa  dei  fatti  dei  Fiorentini 
contro  il  Duca  di  Milano  e  Siena  e  Lucca  sue  alleate.  «  Sere- 
nissime  ac   gloriosissime  princeps,    ec.    Quamquam    in    litteris 


_  283  —  AsHB.  194 

Vestre  Maiestatis  ||  vestro  imperiali  culmine  afectamus.  Data 
Fiorenti?,  xj  kal.  iulii  1432  »  (ce.  52—54). 

XI.  Epìstula   clarissimi  viri  Leonardi   Aretini    Fran(cisco)    Pigolo 

Paso.  «  Cum  eloquenti?  studiosus  sis  i|  haec  praenotabis.  Finis  » 
(e.  54—54'). 

XII.  Lettera  di   Isotta    Nogarola    reverendissimo    in    Chrisio  patri 

d.  d.  luliano  (Cesarini)  Cardinali.  «  Si  eloquentiae  principem 
Ciceronem  ||  me  tibi  comendo.  Ex  Verona,  iiij  kalendas  apri- 
lis  1438  »  (ce.  55—57'). 

(Ved.  Isotae  Nogarolae  Veronensis.  Opera  quae  supersuni 
omnia,  colleg.  A.  Comes  Apponyi,  ed.  E.  Abel.  Vienna-Buda- 
pest, 1886;  I,  146). 

XIII.  Lettere  di  Isotta  Nogarola  a  Damiano  Borgo. 

1.  «  Letor  quociens  ad  te  scribendum  est  l|.certam  ingrediar.  Vale  » 
(Abel,  I,  227)  (e.  57'). 

2.  «  Cupio  ut  me?  tibi  aliquando  littere  |]  hoc  facere  poteris.  Vale  »- 
(Abel,  I,  231)  (e.  58). 

3.  «  Solicita  equidem  suin  ||  s?pius  policita  sum.  Vale  »  (Abel,  i,  240) 
(e.  58-58'). 

4.  «  Magnum  mihi  scrupulum  ||  mediocri  gloria  congratulabor,  et 
vale  »  (Abel,  i,  255)  (ce.  58'— 59). 

5.  «  Litteras  tuas  ex  quibus  ||  Crebro  significa:  mihi  enim  gra- 
tissimum  feceris.  Iterurn  valle.  Ex  Venetiis,  19  febr.  1438  » 
(Abel,  I,  210)  (ce.  59-60'). 

XIV.  EusEBius  BuRGUS  Damiani  /emine  natus  \  Isot^  mittit  Nogarol^ 
ex  gente  salutem.  Epistola  in  esametri.  «  Qu?  insignis  cunctas 
superat  virtute  puellas  ||  Bucina  namque  tui  preclari  nominis 
ero  »  (Abel,  i,  221)  (ce.  60'— 61). 

XV.  Damianus  de  Burgo  Veronensis  magnifico  viro  et  excell*""  iuris 

consulto  Barbono  Mauroceno  patricio  veneto.  «  Qui  primo  pu- 
taverunt  amorem  ex  virtute  et  probitate  nascentem  ||  tu  mihi 
multum  amaris.  Ex  Verona,  xiiij  septembris  1455  »  (ce.  61—62). 

XVI.  Lettera  di  Isotta  Nogarola  perito  adolescenti  Eusebio  Burgo. 
«  Magna  me  iocunditate  ||  aliquid  ne  cesses.  Ex  Venetiis,  die  xxiij 
octobris  1438  »  (Abel,  i,  249)  (ce.  62'— 63). 

XVII.  EusEBius  BuRGUS  se  afectu  tradit  amico  \  Isot§  Nimph§  ce- 
lebri virtute  munit§.  Epistola  in  esametri.  «  Si  insignis  lau- 
des  tis  (sic)  dulci  Carmine  canto  ||  Hanc  doctam  cultu  venere- 
mur  virginera  omni  »  (Abel,  i,  247)  (e.  63 — 63'). 

XVIII.  Isotta  Nogarola  a  Eusebio  Borgo.  «  Carmina  ista  tua  sua- 
vissima  ||  legere  desiderabat.  Vale  iterum.  Ex  Venetiis,  die  30  de- 
cembris  1439»  (Abel,  i,  222)  (ce.  63'— 64). 


AsHB.  194  —  284  — 

XIX.  Altre  due  lettere  di  Isotta  Nogarola  a  Damiano  Borgo. 

1.  Duplicitur  carminibus  Eusebii  ocelli  tui  sum  delectata  []  quod 
animo  tuo  libet  facere.  Vale.  Ex  Venetiis,  die  30  decembris  1439  » 
(Abel,  I,  252)  (e.  64-64'). 

2.  «  Gaudeo  deoque  ago  gratias  ||  grata  sint  et  iucunda.  Vale.  Ex 
Venetiis,  die  10  ianuarii  1439  »  —  Segue  :  «  Margine  pre- 
senti mulieris  mascula  virtus  |  Emicat.  Itali?  fgmina  rara  vale  » 
(Abel,  I,  219)  (ce.  64'— 65). 

XX.  Matronus  Christoforus,  discipulus  minimus,  suo  semper  per- 
amando,  egregio  ae  famoso  praeceptori  Ioanni  Compagno.  «Cum 
enim  semel  vestro  bue  accesserim  auxilio  ||  nec  inmemor  ero 
accepti  benefici i.  Iterum  valete  etc.  »  (ce.  65—66). 

XXI.  Lettera  senza  nome  d'autore.  «  Delate  sunt  ad  me  tue,  Fau- 
stino amantissime,  littore  1|  Tu,  mi  Faustino  valle,  meque  tue 
memorie  comendatum  habe  »  (e.  66 — 68'). 

XXII.  Tre  epistole  in  esametri. 

1.  «  0  Faustino,  tuas  quas  legi  mente  benigna  |  Doctrinas 
sumpsi  et  magno  cumulatusamore  ||  At  nisi  me  brevitas  cogisset 
reddere  finem  |  Temporis  at  plura  cupiebam  ponere  metra  » 
(e.  68-68'). 

2.  «  Me  trahit  inmensus  condam  connexus  in  unum  |  Nec  nisi 
discendi  mea  bucina  concitat  arma  »  (e.  68'). 

3.  «  Hunc  tibi  mensalem  sermunculum,  docte  lohannes  |j  Adsit  et 
in  domino  finis  nunc  ordine  nostro  »  (e.  69). 

XXIII.  Lettere  di  Antonio  Betta  e  d'altri  a  lui. 

1.  Antonius  Beta  suo  diUectissimo  d.  Calapino.  «  Sgpe  mecum 
animadvertens  ||  quamprimum,  ni  falor,  erit  necesse.  Vale.  Data 
Verone,  pridie  kal.  iulias  1454  »  (ce.  69 — 71). 

2.  Anepigrafa.  «  Statim  tuarum  litterarum  me  tamquam  toga  can- 
dida togatum  II  ut  tua  sapientia  requirit  intelliges.  Nonas  iuliil455 
(corr.  da  1456)  »  (e.  71—71'). 

3.  A.  B.  venerando  in  Christo  patri  d.  Ioanni  de  Petris  duris. 
«  Afectuose  transmittendi  ||  posse  meum  posset  deficere,  non  vo- 
luntas.  Vale.  »  (ce.  71—72). 

4.  IoANNES  DE  Petris  duris  Antonìo  Betae.  «  Tuas  sacris  die- 
bus  II  studeras  iugiter  visitare.  Ex  Garda,  vj  idus  aprilis  1455  » 
(ce.  72—73). 

5.  Il  suddetto  al  suddetto.  «  Fide  dignorum  didici  relatum  ||  bona 
et  personam  offero.  Ex  Garda,  pridie  nonas  mai  1455  »  (e.  73). 

6.  A.  B.  a  Giovanni  suddetto.  «  Maximas  prorsus  incredibiles  || 
hoc  in  ordine  *  »  (e.  73). 

XXIV.  Ricette  con  questi  titoli:   Quando  uno  puto  è  pieno  di  vermi 


—  285  —  AsHB.  194 

(in  volgare)  ;  De  remotione  Jluxus  venir is;  De  cura  diarie  (a  que- 
st' ultimo  titolo  non  segue  il  testo)  (ce.  73' — 77). 

XXV.  Ricordi  storici  e  familiari,  in  parte  volgari,  autografi,  degli 
anni  1525-1545.  — Il  primo  è  una  specie  di  profezia  sulle  gesta 
di  Carlo  V;  l'altro  un  ricordo  della  battaglia  di  Pavia  (1525);  e 
i  restanti,  ricordi  di  nascite  di  figliuoli  che  Fautore  anonimo  (forse 
della  famiglia  Betta  d'Arco)  ebbe  dalle  mogli  Camilla  (1527-34) 
e  Caterina  (1540-45)  (ce.  78—79'). 

XXVI.  Oratio  Populi  Veronensis  ad  spendidissimum  equìtem  dominum 
Franciseum  Barbarum  per  Tobiam  Veronensem.  «  Inveteratum 
huiusee  civitatis  morem  \\  nos  in  clientellam  tuam,  quod  semper 
fecisti  benigne,  suscipias.  —  Dixi  »  (ce,  87 — 92). 

XXVII.  Oratio  Leonardi  Aretini.  «  Adversus  Philipum  Macedonie 
regem  dominatum  sibi  vendicantem  restiterunt  Atenienses  ||  nihil 
ellegantius,  nihil  copiosius  te  unquam  legisse  aut  audisse  con- 
fiteberis  »  (e.  95 — 95). 

XXVIII.  Oratio  habita  Pataoiì,  secundo  idus  ianuarii  M°ecce°lj  se- 
cundum  Venetos,  seeundam  romanum  Imperium  M°cGec°lij°,  co- 
rani serenissimo  Federico  tercio  imperatore  per  Paulum  Bar- 
barum m,ilitem  oenetum.  «  Cum  primum,  Federico  imperatop 
maxime,  de  adventu  maiestatis  tu^  ||  atque  comendat.  Vale,  te 
quoque  salvet  ille  qui  neminem  vult  perire  »  (ce.  95' — 96'). 

XXIX.  Carme  in  lode  dell'Imperatore  predetto.  «  Rex  regum,  decus 
imperii,  spes  itala,  C?sar  ||  Ignarus  totum  trado  corpusque 
animumque.  —  Laus  Deo  »  (e.  97). 

XXX.  Da  Virgilio. 

1.  «  Nocte  pluit  tota,  redeunt  spectacula  mane  |i  Sic  vos  non  vo- 
bis  velerà  fertis  oves  »  (e.  97). 

2.  De  titulo  Virgilii,  quod  moriens  ipse  fecit.  «  Mantua  me  ge- 
nuit  II  pascua,  rura,  duces  »  (e.  97). 

XXXI.  Formule  di  lettere  e  di  salutazioni  :  V  ultima  formula  è  in 
esametri.  Sono  divise  in  tre  capiversi,  come  segue  : 

1.  «  Tota  vobis  sum  devotione  subiectus  ||  quod  in  omnibus  prospe- 
ra tis  »  (ce.  97'— 98). 

2.  «  Preces  vestre  apud  nos  care  sunt  ||  que  floruerunt  insicata  » 
(ce.  98-99'). 

3.  De  hoc  verbo  Valete,  quod  ponitur  in  fine  litterarum.  «  Va- 
lete et  valeant  qui  vos  valere  desiderant  et  affectant  [|  Valete 
per  temporum  euricula  longiora  ».  —  «  Salvet  plus  decies  quam 
sunt  momenta  dierum  ||  Quot  sunt  virtutes,  tot  vobis  mito  {sic) 
salutes  »  (ce.  99'— 100). 

XXXII.  Orazione  di  Antonio  Morosini  al  Papa  (Eugenio  IV).  «  Uti- 


AsHB.  194  —  286  — 

nam,  beatissime  pater,  tanta  hodierna  die  dicendi  facultas  modo 
concessa  esset  ||  fidelissimus  et  ardentissimus  servulus.  —  An- 
tonius  Maurozenus  venetus  »  (ce.  101' — 102'). 

XXXIII.  Hit  sunt  versus  Octaviani  Caesaris  Augusti  de  laudanda 
et  conjirmanda  arte  lihrorum  Puhlii  Virgilii  Maronis  post 
mortem  ipsius.  «  Ergo  ne  supremis  potuit  vox  improba  verbis  || 
Laudetur,  placeat,  vigeat,  rellegetur,  ametur.  —  Expliciunt  car- 
mina de  laudanda  virtute  Virgilii  »  (e.  103 — 103'). 

(Cfr.  Anthologia  latina,  ed.  Riese,  num.  672). 

XXXIV.  Carmina  Galii  Cornelii  ad  Octaoianum  Cesarem  de  morte 
Virgilii.  «  Temporibus  letis  tristamur  maxime,  Cgsar  ||  Plus 
fatis  possunt  Cgsaris  ora  dei.  —  Finis  »  (ce.  103  ' — 104). 

(Cfr.  Anthol.  cit.,  num.  241,  senza  nome  d'autore). 

XXXV.  Carmina  faeta  per  Iohanem  de  Montecatino  ad  laudem 
regis  Martini  de  vieto  Salario.  «  0  quibus  eternum  felix  for- 
tuna favorem  []  Ergo  catanigene  pariter  gaudete  sicani.  — 
Finis  ».  —  Seguono:  Rpitaphium  di-cti  regis  per  eundem,.  «  Sar- 
dorum  terror  ||  servite  felicia  rerum  ».  Aliud per  eundem.  «  Vir- 
tus,  forma,  genus  ||  Girne  bellator  in  oris.  —  Finis»  (e.  104 — 104'). 

Seguono  estratti  vari  da  Diomede  grammatico  e  da  Virgilio 
(e.  104'). 

XXXVI.  Johannes  de  la  Betha  Archensis  domino  magistro  Catheny 
physieo  excellenti  s.  p.  d.  Carme.  «  Vincis  Apollineam  valido 
medicamine  prolem  |1  Sanatus  piena  quy  dabit  §ra  manu.  — 
Ex  Archo,  pridie  kalendas  iulias  1478»  (e.  105'). 

XXXVII.  Versus  morum  Marchie  Trioisine.  «  Indociles  pugnare 
viry  sua  fata  bibendo  j|  Est  gens  Tarvisii:  tales  dat  Marchia 
mores  »  (e.  105). 

XXXVIII.  Carmina  Sancty  Roehy.  «  Roche  pater,  morbo  tutos  nos 
redde  precamur  ||  Continet  extollens  nomen  ad  astra  tuum  » 
(ce.  105'— 106). 

XXXIX.  Lamentacio  ad  Cupidinem  piissima  incipit.  «  Quis  mihi, 
blande  puer,  dabitur  quo  tempore  finis  |1  Quod  valeat  mentem 
flectere  Cupidinis.  —  Explicit  moestissima  lamentacio  adversus 
Cupidinem  deum  amorum:  per  me  Ludovicum  Bethensem  scri- 
ptam  (sic)  »  (Ed.  Papaleoni,  num.  xl)  (ce.  106' — 107'). 

XL.  Trivisio.  Veronam.  Johannes  IjAGArinus  mihi  Ludovico  Betae 
s.  d.  «  Quod  petis  :  ut  siculo  ||  Tarivisii,  4°  idus  novembris  » 
(Ed.  P.,  num.  i)  (e.  108). 

XLI.  Carmi  di  Panfilo  Sassl 

1.  «  Me  cruciat  saevo  »  (Ed.  P.,  in  nota  al  num.  xxxi)  (e.  108). 

2.  Magnifico    domino    Marcantonio   Mauroceno.    «  Cynthia,    cur 


—  287  —  AsHB.  194 

tantum  properas,  cur  plaustra  Bootes  ||  Nocte  sub  oscura  tem- 
pora lucis  erunt  »  (e.  108'). 

3.  Domino  lacobo  Maffeo.  «  Non  quod  sis  praetor  multi  cui 
iusta  dedere  ||  Sed  virtute  tua,  sed  pietate  ducis  »  (e.  108'). 

4.  Magistro  Ambrosio  Tar{pisino)  «  Miratur  Lachesis  geminae 
quoque  pulla  sorores  ||  Vestraqua  phaebea  foedera  rumpit  ope  » 
(e.  109). 

5.  Dom.ino  Bianco  compatri  suo.  «  Lex  iubet  intonsos  te  lin- 
quere,  Bianca,  ministros  ||  Si  fieret  dominus  vir  quoque,  Ligde, 
tuus  »  (e.  109). 

6.  Eidem.  «  Si  puerum  l^tis  vellet  me  summere  fatis  []  Pulchrior 
est  cunctis:  qui  mihi,  Blance,  placet  »  (e.  109 — 109'). 

7.  Ad  Lygdum.  «  Formosum  forsan  thgdis  et  lumine  clarum  [j 
Quod  puer  existes,  ut  velis  esse  puer  »  (e.  109'). 

8.  Domino  Petro  Bravo  Canzel{lario).  «  Non  tensas  querulas 
voces  estende  dolorem  [|  Urbe  tua  discedit  denique  tota  suis  » 
(ce.  109'— 110). 

9.  Domino  lacobo  Alaffeo  compatri.  «  Vis  doceam  vitae  laeto 
te  vivere  cursu  [j  Limina  :  sic  semper  Cynthie  laetus  eris  » 
(e.  110). 

10.  Ad  Lygdum.  «  Non  videas  speculo,   liquidis   non,  Lygde,   sub 
undis  II  Te  fera  tartarei  cerneret  aula  lovis  »  (e.  110 — 110'). 

11.  Doetissimo  Petro   Bravo.  «  Quidam  lacerat  loquax  caninis  || 
Perdant  dentis  aper  mei  furoris  »  (e.  110'). 

12.  De  togato  doctore.    «  Militis  audiret  quum  tristia   verba  toga- 
tus  II  Attamen  arripuit  non  sine  lege  fugam  »  (e.  111). 

13.  Compatri  lacobo    Maffeo.  «  Herculeum    superat  laeto  qui  sy- 
dere  Tybur  ||  Tristis  eris,  valeas,  perdere  nolo  dies  »  (e.  111). 

14.  lacobo   Maffeo.  «  Formosum  precibus  diu  rogavi  ||  Quid  feci'? 
puto  scis,  manum  subegi  »  (e.  111). 

15.  In  malum  causidicum.    «  Non  pudet  insontem  morsu   te  lae- 
dere  vatem  ||  Non  vivi  corvos  scalperò  membra  licet  »  (e.  111'). 

16.  Lygdo.    «  Cur   rigidos  acer  vultus,   cur   lumina  torva  jj  Quum 
tua  sit  facies,  et  tener  et  puer  es  »  (e.  111'). 

17.  Domino  lacobo  Maffeo.  «  Faelix  quem  tandem  clamosae  iur- 
gia  plaebis  j]  Bis  vivit,  vita  bis  fruiturque  sua  »  (ce.  Ili' — 112). 

18.  Dilecto  Guariento.  «  Me  Thais  urit  improbo  ferox  igne  {|  Clu- 
nes  olet  Lygdi,  subegit  hanc  Lygdus  »  (e.  110). 

19.  Eidem.    «  Oebalides,  Cyparissus,  Hylas,    Diadumenus,    Atys  1| 
Quod  faciunt  Superi,  non  scelus  esse  potest  »  (e.  112 — 112'). 

20.  lacobo   Maffeo.    «  Formosum  rapiant  timeo   ne  Numina  Lyg- 
dum Il  Sed  puer  igne  cremet  quem  timet  ille  magis  »  (e.  112'). 


AsHB.  194  —  288  — 

21.  M.  Antonio  Mauroceno.  «  Non  tauros  mactare  licet  l^tasque 
bidentes  |]  Ponere  :  nunc  nullus  te  negat  esse  deum  »  (e.  112'). 

22.  De  Arce  Ru.  «  Qui  Capitolina  iam  moenia  fecerat  arcis  ||  Nec 
fieri  poterat,  nobile  fecit  opus  »  (ce.  112'— 113). 

23.  Magnifico  Marco  Antonio  Mauroceno.  «  Non  quas  mittit  Arabs : 
non  quas  Panchaia  tellus  ||  Ut  de  iure  sedet  curvus  arator 
eques  »  (e.  113—113'). 

24.  Eidem.  «  Miraris  forsan  numerosos  condere  versus  ||  Innume- 
ros:  numero  res  preciosa  cadit  »  (e.  113'). 

25.  In  Vianum  mariscalcum.  «  Nata,  Vienne,  tibi  sunt  consule 
vina  Camillo  ||  Est  plusquam  pauper  qui  caret  hoc  quod  habet  » 
(ce.  113'— 114), 

26.  «  Ne  timeas  soles,  timeas  ne  frigidus  himbres  |  Maurocenus  agit 
hoc  tibi  Marcus  opus  »  (e.  114). 

27.  In  Mauroeenam  porticum.  «  Magna  ruina  fui:  nunc  por- 
ticus  inclyta  spector  |  Cur'?  Maurocen?  me  posuere  manus  » 
(e.  114), 

28.  M.  Marco  Antonio  Mauroceno.  «  Me  Thalamum  renovat  Mar- 
cus qui  iura  novavit  []  Marce,  feras  mites  qui  facit  esse  feras  » 
(e,  114), 

29.  In  Marcum  Antonium  Maurocenum.  «  Promissit  tauros  Phoebo: 
promissit  aquarum  ||  Te  quoque,  quos  flantes  aequora  surda  ti- 
ment  »  (ce,  114—114'). 

30.  Eidem.  «  Non  poterat  laqueis  pisces  non  ducere  setis  ||  Ante  ne- 
cem  mortis  vis  fera  bella  pati?  »  (e.  114'). 

31.  Bianco  Com§,  «  Heu  doleo  quoniam  tibi  duulcia  (sic)  somnia 
rupi  I  Somnia  qu§  Veneris  munera  grata  ferunt  »  (e.  114'). 

32.  Ad  Lygdum.  «  An  puer  expectas  turpem  formasse  senectam  || 
Non  fecit  :  scelus  est  quod  fecit  arte  senex  »  (e.  115), 

33.  In  Beltramum  Mutine  Praesidem.  «  Preside  Beltramo  pietas 
celebrata  probatur  1|  Tristia  non  poscit  funera  :  poscit  opes  » 
(ce.  115—115'). 

34.  De  puero  Camillo  «  Retia  dum  tendit  lepori,  corvoque  Ca- 
millus  II  Bacca  premer  :  mecum  dulcia  musta  fluunt  »  (e.  115'), 

35.  Pro  rege  Hyspaniae.  «Si  domuit  Taurum,Cervam,Stymphalidas 
Angues  ||  Luminibus  debes  sat,  mihi  crede,  tuis  »  (ce,  115' — 116). 

36.  M.  Ambrosio  Tarvisino,  «  Non  timeat  morbi,  timeat  non 
vulnera  ferri  [|  Ambrosii,  cui  non  dati  manus  artis  opem  » 
(ce.  115—116'), 

37.  In  malum  poetam.  «  Per  fora  clamosas  exercent  improba  li- 
tes  II  Hoc  tantum  perdat,  ne  timet  arma  virum  »  (e.  116'). 

38.  De   Lygdi   vultu,    colore   et   oculorum   nitore.   «  Quem   rosa, 


1 


—  289  —  AsHB.  194 

quem  biferis  Pesti  generatur  in  hortis  ||  Hunc  cupies  puerum  : 
non  tibi  talis  erit  »  (e.  116'). 

XLII.  Francisci  Buza carini  elegia  in  Lodovicum  Podocatarum  Cy- 
prum.  «  Qualem  Scipiad^  magno  dedit  Africa  laurum  ||  lam  me- 
tani fessis  ecce  tenemus  equis  —  TsXcg  »  (ce.  117 — 120'). 

XLIII.  Versus  Pandulfi  Grinei  mihi  fratris  amantissimi  ad  magistrum 
(segue  un  pan,  poi  cancellato).  «  Dum  varias  mecum  versarem 
pectore  curas  ||  Et  me  sub  placido  pectore  semper  ama.  —  Fi- 
nis. —  Ex  Vincentia,  idibus  sextilibus,  anno  domini  1455  » 
(ce.  120—122). 

XLIV,  Ricordanze  della  venuta  in  Italia  di  Federico  HI  imperatore 
nel  1489.  «  Adventum  sacratissimy  imperatissimy  imperatoris 
Federicy  1|  quasi  omnes  naves  quae  erant  super  lacum  vene- 
ra(n)t  ripam  »  (ce.  122' — 123)  (Ed.  P.,  nel  cit.  op.,  pref.  pag.  7 
in  nota). 

XLV.  lacoho  Phylomuso  Guariento  Johannes  Lagarinus  s.  d.  p. 
Carme.  <  Ipse  licet  nulla  »  (Ed.  P.,  num.  xii)  (e.  123). 

XLVI.  HiERONYMUs  BoNONius  de  Angelo  Politiano.  Carme.  «  Angelus 
est  doctus.  Quidni  ?  doctissimus  immo  est  ||  Gloria,  mutato  no- 
mine, parva  redit  »  (e.  123 — 123'). 

XLVII.  Venerabili  Dorino  Parmensi  Pl§bano  All§  dig.""  Johannes 
Lagarinus  salutem.  Carme.  «  Si  nescis  quid  agas  »  (Ed.  P., 
num.  iv)  (e.  123'). 

XLVIII.  Sonetto  caudato  d'argomento  politico.  «  L'Aquila  dorme,  el 
Gallo  à  steso  l'alle  |j  Che  molti  Duchi  restaràno  allochi  »  (e.  124). 
(La  scrittura  è  della  stessa  mano  che  ha  scritto  i  ricordi 
politici  e  familiari  del  num.  XXV). 

XLIX.  PoMPiLius  HuENSiS  alarissimo  viro  Paridi  Blancho  foelicita- 
tem.  Carme.  «  Conqueror  et  lacrimans  dolco  miserabile  fatum  [| 
lam  dolor  et  luctus  Vespasianus  erit  »  (e.  128). 

L.  Carmi  di  Antonio  Broianico  (da  Brognoligo)  per  Francesco  Pa- 
trizi senese,  lettore  in  Verona. 

1.  Primario  ac  studiosissimo  in  iure  civili  scolari  d.  Marcho 
de  Peregrinis  veronensi  in  gymnasìo  Patavino.  1460.  «  Hos 
lege  dare  puer  bis  ter  quoque  perlege  versus  j]  Quem  penes  est 
virtus  nihil  abesse  potest  »  (e.  129). 

2.  Antonius  Broianicus  dar.  viro  Francisco  Patricio  senensy 
salutem.  «  Quamvis  more  suo  lapsum  fortuna  minetur  |1  Hunc 
tibi  de  pieno  pectore  prompsit  amor  »  (ce.  129 — 130). 

3.  Antonius  Broianici  ad  studiosos  auditores  dar.  viri  Francisci 
Patricii  Exortatio.  «  Ite  meg  rursus  facilles  precor  ite  Cam- 
men?  ||  Nobiscum  pariter  vivere  Patricium  »  (ce.  130 — 133). 

Laur,  Ashb.  —  I.  19 


AsHB.  194  —  290  — 

LI,  Epistole. 

1.  «  Legi,  saepenumero,  Philipe,  homines  ab  adolescentia  instituì 
debere  ||  mihi  vero  quod  voto  sastifaciar.  Vale  »  (ce.  133' — 134). 

2.  «  Optarem  animum  meurn  ita  ociosum  et  pacificum  reddidisse, 
mi  frater  1|  cuncta  ordine  tibi  enarrabit  »  (ce,  134 — 135). 

3.  Pacificum  animum  meum  admodum  redidisti,  mi  frater  ||  quiete 
se  conservare  poterit  »  (ce,  135 — 135'). 

4.  «  Nundum  mihi  significasti,  mi  pater,  num  Andreas  noster  adhuc 
levaverit  oculos  suos  in  celum  [|  Nihil  tibi  dico  :  amplius  am- 
plius  illum  tibi  commendo.  Vale  »  (ce.  135' — 136). 

LII.  Carmina  edita  per  sanetissimum  summum  pontijieem  Pium  Ter- 
ciUM.  «  Ture?,  paras  alte  subvertere  moenia  Rome  ||  Pendet  ar- 
bitrio spesque  salusque  tuo.  —  Finis  »  (ce.  136' — 137'). 

LUI.  Copia  de  la  intrada   del  re  de  Pranza   in   Paris  a  di  ultimo 
agosto  1461.  «  Prima  vene  Karloto  de  Cleves  ||  cum  rechami 
de  perle  et  arzenti  in  copia.  Et  laus  deo  »  (ce.  138—141). 
Segue  un  distico  :  «  Qui  mei  in  ore  gerit  »  ec.  (e.  141). 

LIV.  Carmi  di  Girolamo  Bologni,  trevigiano.  —  Li  precede  un  carme 
di  Giovanni  Lagarino.  «  Ite  Bononigena  »,  e  vi  si  riferiscono  altri 
due  epigrammi  del  medesimo  «  Legeris  hoc  olim  »  e  «  Vice 
Petrarcei  »  che  vengono  dopo  i  num.  2  e  7  (ce.  141,  142,  143') 
(Ed.  P.,  num.  xiii,  1,  2,  3). 

Lettera  dedicatoria,  —  Ad  senatorem  clariss.  equitemque  splendidiss. 
Marcum  Antonium  Maurocenum  Hieronimus  Bononius  Tar- 
tisinus.  «  Qualicumque  labori  meo  beneconsultum  fuisse  arbi- 
tror  []  vir  ille  humanissimus  mihi  copiam  quum  fecisset.  Al- 
terum  sequitur.  In  gratiam  et  cetera  »  (e.  141'). 

1.  In  honorem  Antonìi  Parthenii.  «  Delituit  dudum  tenebrosa 
nocte  Catullus  [|  Nunc  mihi  nunc  fateor,  docte  Catulle,  places  » 
(e.  142). 

2.  Ad  Phylippum  Beroaldum.  «  Ingenium  sublime  :  memor 
mens:  lingua  diserta  [|  Hic  satis  in  multos  Spiritus  unus  erit  » 
(e.  142—142'). 

3.  Ad  losephum  Faustinum  rhetorem.  «  luro  deos,  nihil  est  in 
me,  Faustine,  quod  optes  [|  Laudare  ut  merito  estera  turba 
queat  »  (e.  142'). 

4.  Ad  Baptistam  Guarinum.  «  Non  quia  responso  mea  carmina 
digna  putarim  \\  Scribe,  rogo,  has  nugas  displicuisse  tibi  » 
(e,  143). 

5.  In  elatum  quendam.  «  Quanti  me  facias,  facias  mea  carmina 
quanti  ]]  Magna  mihi:  hoc  fertur  tramite  verus  honos  »  (e.  143). 

6.  In  laudem  Franeisci  Petrarcae.  «  Thyrrena    tantum   cythara 


—  291  —  AsHB.  194 

cecinissine  (?.  cecinisse)  Petrarcam  [I  Sic  genere  ex  omni,  docte 

Petrarca,  places  »  (e.  143'). 
7.  Ad  losephum  Faustinum.  «.  Lubrica  prgtereunt  fallaci  tempora 

cursu  |]  Cum  studio:  scriptis  gloria  longa  redit  »  (e.  143'). 
S.  Ad  Petrum  Braoum  veronensem.  «  Brave,  Camaenarum  pater 

unice,  Brave,  Bononi  [|  Plurima  :  par  voti  te  duce  compos  eat  > 

(e.  144). 
9.  Angeli  Politiani  curiosa   observatio.    «  Dici    Vergilium   iubet 

Maronem  |  Sicut  Vergilias  Politianus  []  Nunc  invertite  cuncta 

pedagogi  |  Uni  credite  nunc  Politiano  »  (e.  144). 

10.  Impossibile  esse  Catullianam  emendationem.  «  Carmina  qui  la- 
ceri cupit  emendare  Catulli  I|  Emendare  queat  vix  opus  ipse 
suum  »  (e.  144'). 

11.  In  honorem  Marci  Valerii  Marcìalis  «  Primus  apud  cunctos 
et  nulli  laude  secundus  j|  Invenies  quod  te,  lector,  ubique  iuvet  » 
(ce.  144'— 145). 

12.  Ad  Pyladem  Salundianum.  «  Difficile  est  animum  curis  urgen- 
tibus  aegrum  ||  Ut  legar  a  cupida  posteritate,  tuis  »  (e.  145). 

13.  Italicarum  rerum  perturbatio.  «  Qu§  nam  tanta  feras  gentes  inva- 
sitEnyo?  ||  Pax  de(c)et  Italiam  blanda  quiesque  piam  »  (e.  145'). 

LV.  Ad  d.  Episcopum  Tridenti/ prò  Comune  Rippe.  Epistola.  «  R.™*  in 
Christo  pater,  Diebus  superioribus  ad  celeberrimam  Tridentis 
civitatem  \\  Data  Rippe,  xiiij  augusty  1477.  —  Sindicy  Ripp?  x 
(e.  146). 

LVI.  Ricette  latine  e  volgari.  —  Tra  queste  un  epigramma  di  Lodo- 
vico Betta.  «  Alpine  heu  mons  |[  Ego  Ludovicus  feci  in  Sancto 
Laurentio  »  (Ed.  P.,  num.  xli)  (c.  146 — 146'). 

LVII.  Altri  carmi  di  Panfilo  Sassi. 

1.  In  Lygdum.  «  Lygde,  qui  forma  superas  Cyn^dum.  ||  Forma 
iubet  te  »  (e.  147—147'). 

2.  «  Quo  mortale  genus  varii  nos  motus  Olimpi  1|  Cogunt  nos  eadem, 
credite,  fata  mori  »  (e.  147'), 

5.  a)  Pro  Pamphilo  Sacco  ad  Cupidinem  querela  Iohannis  La- 
GARiNi.  «  Die,  ubi  sunt  artes  ».  —  b)  Pamphili  Responsio.  «  Fle- 
ctere  quod  precibus  »  (Ed.  P.,  num.  xxix,  1,  2)  (ce.  147' — 148). 

4.  lacobo  Maffeo  compatri.  «  Aegoceros  gelidam  nimbis  nunc 
imbuit  urnam  ||  Falleris  :  ille  negat  qui  sine  iure  negat  » 
(e.  148—148'). 

5.  Domino  Hieronyrno  Campagnola.  «  Mortales  fateor  caelestibus 
aetheris  astris  I|  Arrigitur  nullis  mentula  syderibus  »  (e.  148'). 

6.  De  lulio  Campagnola.  «  Omne  decus  nostro  quisquis  sub  tem- 
pore qu?rit  II  Denique  se  puer  est,  virque  senexque  patre»  (e.  149). 


AsHB.  194  —  292  — 

7.  De  una  suspìtìone  belli,  «  Quisquis  bella  timet  nostris  trucu- 
lenta sub  annis  ||  Non  quatiunt  molles  tela  cruenta  manus  » 
(e.  149—149'). 

8.  Domino  Hieronimo  Campagnola.  «  Inspitio  quom  {sie)  clara 
tui  tot  munera  nati  1|  Aemula  non  virtus  quos  putat  esse  deos  » 
(e.  149'). 

9.  Domino  lacoho  Maffei  compatri.  «  Quisque  sibi  princeps  au- 
rum  nunc  servat  avarus  ||  Dent  ducibus  Crassi  munera  dentque 
Mid?  »  (ce.  149'— 150). 

10.  Domino  Hieronymo  Campagnola,  in  Jilium,  «  Sit  mihi  sitque 
tibi  gratus  quod  lulius  ille  ||  Te  quod  amas  natum  diligis  ipse 
tuum  »  (e.  150). 

11.  Domino  laeoho  Maffeo,  de  Cupidine.  «  In  nos,  si  tantum  pos- 
sunt  tua  tela,  Cupido  ||  Non  opus  est  fraudes  insidiasque  sequi  » 
(e.  150—150'). 

12.  Domino  Petro  Braoo.  «  Quaesivi  scythicas  rupes  gelidosque 
triones  ||  Ivit  ad  aethereos  cum  Ganimede  polos  »  (e.  150'). 

13.  Dom.ino  Heronymo  Campagnola.  -«  Sylvia  formosa  inter  ce- 
lebranda  puellas  |1  Gratior  est  quanto  est  gratia  rara  magis  » 
(ce.  150'— 151). 

14.  «  Non  hic  Eurotas,  non  hic  sunt  ardua  Cirrhg  ||  Non  quia 
Parnassus  hic  mihi  semper  erit  »  —  Segue  il  titolo  :  Pamphi- 
Lus  de  Genitrice,  senz'  altro,  (e.  151). 

LVIII.  Carmi  di  Giovanni  Lagarino  e  di  altri  a  lui.  (Sono  carmi  del 
Lagarino  quelli  che  registriamo  senza  nome  d'autore).  ' 

1.  —  a)  Danieli  Caietano  rhetori  Uticensi  disertissimo  salvAem, 
«  Attica  roman?  ».  —  b)  Daniel  Caietanus  Io.  Lagarino  bene 
capere.  «  Insanus  furor  ».  (Ed.  P.,  num.  xxxviii,  1,  2)  (e.  154). 

2.  Ioannifraneisco  Beta.  «  Dulcis  amor  patria  (Ed.  P.,  num.  iii) 
(e.  154). 

3.  —  a)  Epitaphium  Fumari.  «  Qui  fuit  horribi(li)s  ».  —  b)  Epi- 
taphium  Fumari  Lud.  Bete.  «  En  Fumare  iaces  »  (Ed.  P., 
num.  Il,  1,  2)  (ce.  154—154'). 

4.  Humanissimo  Hieronymo  Veritati.  «  Or-phea  saxa  ferg  »  (Ed. 
P.,  num.  xvi)  (e.  154'). 

5.  —  a)  Cyntio  Acedenensi  vati  egregio.  «  Sustulit  aurata  ».  — 
b)  Cynthius  Acedenensis  Io,  Lagarino  p.  p.  s.  «  Legi  Amphry- 
sia  scripta  »  (Ed.  P.,  num.  xvii,  1,  2)  (ce.  154'— 155). 

6.  Pamphilus  Saxus  Io.  Lagarino  salutem.  «  Frena  coronata  » 
(Ed.  P.,  in  nota  al  num.  xxxi)  (e.  155). 

7.  laeobo  Philomuso  Guariento.  «  Sic  mea  Nympha  meas  »  (Ed. 
P.,  num.  xiv)  (e.  155). 


_  293  —  AsHB.  194 

8.  Pat{r)ueU  Donino  sacerdoti  novello.  «  Si  prece  non  hominum  » 
(Ed.  R,  nuin.  v)  (e.  155'). 

9.  Corniti  lacobo  luliario  viro  litteratissimo.  «  Hac,  lacobe,  raeus 
vivit  »  (Ed.  P.,  num.  xviii)  (e.  155'). 

10.  Venerando  D.  Francisco  Avi?  plgbis  Archipresb itero  dignissimo 
«  Haec  licet  illudant  »  (Ed.  P.,  num.  ix)  (e.  155'). 

11.  Palladio.  «  Ridiculuin  mynio  »  (Ed.  P.,  num.  xxi)  (e.  155'). 

12.  Generoso  patricio  veronensi  Danthi  Aligherio.  «  Forte  meum 
naso  »  (Ed.  P.,  num.  xix)  (e.  155'). 

13.  D.  patruo  Antonello  sacerdoti  venerando  Ioannes  nepos  felicis- 
simam  senectam  exoptat.  «  Et  currus  et  equos  »  (Ed.  P.,  num.  vi) 
(ce.  155'— 156). 

14.  Ad  Phylomusum.  «  Ergo  potest  unus  Mondella  »  (Ed.  P., 
num.  xxiii)  (e.  156). 

15.  De  Pennachii  Mondello  pictorumque  laudibus.  «  Verus  Apelleg  » 
(Ed.  P.,  num.  xxii)  (e.  156). 

16.  De  Laura  effigiata.  «  Laura  placet  cunctis  »  (Ed.  P.,  num.  xxiv) 
(e.  156). 

17.  Ad  Laur^  rnaritum  «  Mìtte  raihi  Lauram  »  (Ed.  P.,  num.  xxv) 
(e.  156). 

18.  Ad  Lauram.  «  Laura,  deas  mali  »  (Ed.  P.,  num.  xxvi)  (e.  156). 

19.  In  tabella.  «  Sclopa  puellarum  »  (Ed.  P.,  num.  xxvii)  (e.  156'). 

20.  In  invidum  «  Carmina  quid  Laure  »  (Ed.  P.,  num.  xxviii)  (e.  156'). 

21.  Ad  consanguineos.  «  Flebo  ego!  nequaquam  »  (Ed.  P.,  num.  vin) 
(e.  156'). 

22.  Antonelli  parmensis  sacerdotis  Allani  Epithaphium  (senza 
nome  d'  autore  anche  nel  cod.,  ma  della  stessa  mano  dei  pre- 
cedenti) «  Patria  Parma  mihi  »  (Ed.  P.,  num.  vii)  (c.  156'). 

LIX.  Sermo  ad  matrimonium  dictus  per  me  Iacobum  de  Cortexiis. 
«  Maximus  bonus,  magnifice  praetor  ||  vestri  gratiam  postu- 
labo  ».  —  Seguono  formule  per  la  celebrazione  del  matrimonio,  e 
una  giaculatoria  alla  Vergine  (ce.  157 — 159). 

(Notisi  che  questo  e  gli  altri  sermoni  matrimoniali  e  epita- 
lami, sino  al  num.  LXVI,  sono  tutti  d'una  mano,  cioè  di  Anto- 
nio  Betta). 

LX.  Alter  ad  matrimonium  Sermo  seguitar  mei  Antonii.  «  In  no- 
mine domini  nostri  lesu  Christi.  Viri  egregii  et  cives  prestan- 
tissimi. Cum  vos  fronte  vultu  et  atentioribus  oculis  [|  et  pulcra 
fiant  prole  parentes  ».  —  Seguono  formule  matrimoniali,  in  lin- 
gua volgare  ;  e  si  termina  coi  versi  :  «  Ducite  felices  longis  sub 
amoribus  annos  |  Atque  extrema  duos  separet  vos  sola  se- 
nectus  »  (ce.  159 — 160). 


AsHB.  194  —  294  — 

LXI.  GuARiNi  Veronensis  epithalamìum  in  III.  Marchionem  Leonellum 
et  Mariani  serenissimi  regis  Aragonum  Jiliam.  «  Plurima  sunt  et 
varia  ||  ac  perpetua  felicitate  sospitet.  —  Dixi  »  (ce.  160—162). 

LXII.  Aliud  epithalamium.  «  Cogitavi  mecum  sgpenumero  |j  et  qui 
nascentur  ab  illis.  —  Finis  »  (ce.  162 — 163'). 

Segue,  in  volgare,  il  cerimoniale  della  celebrazione  del  ma- 
trimonio di  lustina  de  Bartholomeo  di  Contini  con  Paulina  di 
Rahaii  de  Pavia,  "ai  quali  è  diretto  l' epitalamio  suddetto.  «  Se 
mai  fu  tempo  ||  Andati  cum  la  benedicione  de  Jesu  et  sposatila  » 
(ce.  163'— 164). 

LXIII.  Aliud  epithalamium.  «  Tametsi  cives  praestantissimi  j]  inter 
se  celebrare  velint.  —  Dixi  ».  —  Segue  una  breve  dichiarazione 
in  volgare  (ce.  164 — 165). 

LXIV.  Aliud.  «Quamquam  mirificas  matrimonii  laudes  ||  felix  faus- 
tumque  reddant  etc.  »  (e.  165 — 165'). 

LXV.  Epithalamium  Bartholomei  Cendratae  in  Christo forum  Mon- 
silieensem  et  Margaritam  Brenzonam,  in  distici.  «  Inclyta  quis 
Breni  patet  urbs,  Venetumque  Senatus  ||  Annulus  exiguo  splen- 
didus  orbe  premat.  —  TéXo?  »  (ce.  165' — 166'). 

LXVI.  Carmen  epithalamium  in  Bartholomeum  Landum  et  locundam 
Pindemontiam  editum  per  Bartholomeum  Cendratam.  «  Dive 
cglestis  moderator  aul?  ||  Et  patribus  nostri  similes  generate 
nepotes.  —  Te'Xog  »  (ce.  166' — 168'). 

LXVII.  Epygrama  per  cxcellentissimum  virum  dominum  Pamphylum 
Modenensem.  «  Quod  facitis  Latii  reges  capitolia  Galli  ||  Aurum. 
plus  insto  rex  petit,  ille  cadet,  —  Finis  »  (e.  169). 

LXVIII.  Epithaphium  prò  Ioanne  Baiardo.  «  Si  lacrimis  ani  mas  ite- 
rum  revocare  liceret  |j  Sic  humana  brevi  tempore  cuncta  ruunt.  — 
Finis  »  (e.  169). 

LXIX.  Sermo  funeralis  per  d.  magistrum  Christophorum  sancte  Eu- 
FOMiE  dictum  Castaneam.  «  Scio  id  mihi  hoc  loco  accidere  |j  me- 
moria beneficii  sempiterna.  TeXo?  —  Dixi  »  (ce.  169  ' — 170'). 

LXX.  Sermo  ad  matrimonium  (d'altra  mano:  in  nuptiis  Francisci 
Maffey).  «  Cum  animadverterem,  Rectores  magnifici  ||  felix  faus- 
tum  fortunatumque  sit  coniugium. —  Dixi  7°  kalendas  iulii  1495  » 
(ce.  171—174). 

LXXI.  Altri  carmi  di  Giovanni  Lagarino  e  di  altri  a  lui. 

1.  —  a)  Ihs.  Maria  —  Albertus  Alberti  Tridentinus  Io.  La- 
garino salutem  exoptat  perpetuam.  «  0  ego  Triptolemi  ».  — 
b)  Ad  Albertum  Tridentinum  amicorum  optimum.  «  Charior,  o, 
gemmis»  (Ed.  P.,  num.  x,  1,  2)  (ce.  174'— 175;  176). 

2.  —  a)  Ad  Io.   Lagarinum  Tharoisium  colentem  Petrus  An- 


—  295  —  ASHB.  194-195 

TONius  Ianotius  Tr ìdentinus.  «  Rumpor  ab  ingenti  ».  —  b)  Ad 
Petrum  Antonium  lanotium.  «  Non  equus  in  media  »  (Ed.  P., 
num.  XI,  1,  2)  (ce.  175';  176'). 

3.  —  a)  lacobo  Guariento  Philomuso.  «  Quod  Priamus,  quod 
sceptra  ».  —  b)  Io.  Lagarino  Iacobus  Philomusus  Guarien- 
Tus  s.  «  Auri  sacra  fames  ||  Verone  7°  idus  febr.  1497  »  (Ed. 
P.,  num.  XV,  1,  2)  (ce.  176';  178). 

4.  Doctissimo  Petro  Bravo.  «  Certus  eram  venetos  I|  Tarvisii, 
idibus  decembris  »  (Ed.  P.,  num.  xxxiii)  (e.  177). 

5.  Ingeniosissimo  Pamphilo,  Hexasiicus.  «  Plaebs,  aedilis,  eques  [| 
Tarvisii,  idibus  decembris  »  (Ed.  P.,  num.  xxxi)  (e.  177). 

6.  Ihs  Nazarenus.  —  Petro  Mareno  Lactea  Lagar.  s.  <  Ambi- 
tiosa  manu  »  (Ed.  P.,  in  nota  al  num.  xxxix). 

7.  Ad  Petrum  Marenum  Bartholomei  Pilumni  Disticus.  (Quat- 
tro epigrammi  in  cinque  distici).  «  Vivit  Apellis  opus  Lucretia  : 
Palladis  h^res  j)  0  velie  in  gemino  pectore  distat  idem  »  (e.  177'). 

8.  Ad  P.  Marenum.  «  Norica  in  invidulos  »  (Ed.  P.,  num.  xxxix} 
(e.  178). 

9.  Ad  lacobum  Guarientum  Philomusum.  «  Et  pede  ferrato  » 
(Ed.  P.,  num.  xxxiv)  (e.  178'). 

10.  Ad  disertissìmum  Pamphilum  «  Enthea  consului  »  (Ed.  P.,, 
num.  xxxii)  (e.  178'). 

11.  Ad  generosissimum  Antonium,  Adoocarium  «  Cherilus  ipse  li- 
cet  »  (Ed.  P.,  num.  xx)  (e.  178'). 

12.  Ingeniosissimo  Pamphilo.  «  Quanti  te  faciat  »  (Ed.  P.,  num.  xxx) 
(e.  179). 

13.  Doctissimo  losepho  Phaustino  litteratori  Belunensi.  «  Graecus 
equum  gr^cis  »  (Ed.  P.,  num  xxxvi)  (e.  179). 

14.  Thomae  Pratensi  litteratori  feltrensi  disertissimo.  «  Ille  Themiii 
Thamiran  »  (Ed.  P.,  num.  xxxv)  (e.  179). 

15.  Eruditissimo  Danthi  Aligherio.  «  Limina  Phaemonoes »  (Ed.  P.^ 
num.  xxxvn)  (e.  179'). 

16.  Iacobus  Philomusus  Guarientus  Io.  Lagarino  s.  «  Saepiu& 
Aonios  peterem  [)  ipse  sagatus  eam?  »  (Ed.  P.,  in  nota  al 
num.  xii)  (e.  179'). 

195  (271  —  203). 
Miscellanea  latina. 

Cartac,  sec.  XV,  m.  0,143  X  0,100,  di  carte  83.  Scrittura  uma- 
nistica, tutta  di  una  mano,  eccetto  l'ultimo  opuscolo,  in  iscrittura 
italica,  di  mano  contemporanea  o  di  poco  posteriore;  coi  titoli  e 
alcuni  principi  di  opuscoli,  d'azzurro  e  di  rosso. 


AsHB.  195  —  296  — 

Provenienza  Gianfilippi,  num.  387  (D). 

Legatura  mod.  Laur.,  in  tela,  con  dorso  di  pelle,  scrittovi   in 

oro  :    MISCELLANEA   LATINA. 


I.  Sermo  mairi tnonialis. 

1.  «  Viri  magnifici  et  cives  prestantissimi  nonnullos  admirari 
scio  11  in  quo  duo  gtate  et  moribus  similes,  ut  videmus,  coniun- 
guntur.  —  Dixi  »  (ce.  1 — 5')- 

2.  Ad  laudem  singalorum.  «  Quotiens, amantissimi  patres  ac  maiores 
mei  ornatissimi  me  constitutum  esse  cogitem  tantam  laudatis- 
simum  (/.  laudatissimorum)  hominum  congr^gationem  egregiam 
commendare  ||  Quibus  nos  omnes  deditos  et  paratos  offerimus 
ad  singula  per  qu?  ad  commoditates  et  honores  vestros  pos- 
simus  totaliter  exerceri.  Amen  »  (ce.  6 — 7). 

II.  Matrimoniale.  «  Maximum  onus  atque  intollerabile  H  in  tertiam  et 

quartam  generationem  fgciliter  {sic)  concernatis.  Ad  laudem  etc. 
Amen  »  (ce.  7' — 11). 

III.  Oratio  facta  d.  lacobo  Laoagnol^  pretori   cioitatis  Bononie  per 

IoANNEM  Lamolam  boTioniensem.  «  Quenam  potissimum  ratio  hos 
dignissimos  gravissimosque  patres  1|  ornatissime  dignissimeque 
omnium  prgtor.  —  Dixi  »  (ce.  11' — 17). 

IV.  Oratio  facta  in  funere  lohannis  Pontaeci  per  (segue,  nella  linea 

di  sotto,  una  breve  rasura)  «  Doleo  equidem,  magnifici  presides 
vosque  esteri  patres  prestantissimi  1|  eius  nomen  immortali 
memoria  perpetuo  conservetis.  Amen  »  (ce.  17' — 21). 

V.  Oratio  magnifici    equitum  capitanei  Gattamelat^    in  eius  funere 

facta  per  Iohannem  Pontacii  Bergamensem  ad  laudem  eius. 
«  Vellem,  magnifici  presides,  id  muneris  nobis  a  deo  immor- 
tali datum  esset  ||  non  lacrimas  modo,  sed  et  sanguinem 
suum  darent.  Amen  >  (ce.  21—38').  —  (Cfr.  il  cod.  196, 
num.  XXXV). 

VI.  Epita(lamium)  Manfredi  de  Iustis.  «  Quoniam  cum  ad  huiusmodi 

nuptiarum  munera  pervenimus  ||  gratias  refferunt  innumeras  et 
immortales.  Amen»  (ce.  39—42). 

VII.  Carme  satirico  contro  il  matrimonio.  «  Sit  deo  gloria  laus   be- 

nedictio  ||  Respondi  breviter  vobis  conscentio.  —  Qui  cupit  uxo- 
rem,  litem  cupit  atque  dolorem  |  Solatium  est  miseris  socios 
habere  penarum  »  (ce.  42—47'). 

VIII.  Contractus  matrimonialis  compillatus  per  Manfredum  de  Iustis 
veronensem  ad  dei  laudem.  «  Quamquam  nec  gtas  mea  nec 
ingenium  ||  divinam  gratiam  verbis  vulgaribus  tandem  invoca 
bimus.  —  Dixi  »  (ce.  48—52'). 


—  297  —     ■  AsHB.  195 

IX.  Epitalami  di  Guarino  Veronese. 

1.  «  Qum  animadverterem  superiori  tempore  ||  et  pulcra  faciat 
te  prole  parentem.  —  Dixi  »  (ce.  53 — 54'). 

2.  «  Fuere  nonnulli,  magnifici  viri  ||  nunc  quidem  parentem  paulo 
post  avum  conspicamus.  —  Dixi  »  (ce.  54' — 57'). 

3.  «  Multa  cum  sint,  illustrissime  princeps  [|  generoso  autem  ac 
sapientissimo  Lo(dovico)  corniti  dulcissimos  liceat  nepotes  pro- 
creare. —  Dixi  »  (ce.  57'— 58'). 

4.  «  Maximum  me  diu  tenuit  desiderium  ||  Set  pignora  cara  ne- 
potes. —  Dixi  »  (ce.  59—60'). 

5.  «  Scio  R.  tuque  T.  adolescentibus  jiobilitate  ac  virtutibus  j|  ut 
sibi  videant  dulcissimos  aridere  nepotes.  —  Dixi  »  (ce.  61 — 63). 

X.  Due  carmi  nuziali  per  le  nozze  di  Taddeo  Manfredi  (signore   di 

Faenza)  con  Marsibilia  (figliuola    di    Galasso    Pio    signore    di 
Carpi). 

1.  «  Fausta  dies  et  festa  venit  iocundior  ipso  [[  Maiorum  refferant, 
patrum  quoque  fama  resurgat.  —  TiXoq  »  (e.  63 — 63'). 

2.  «  Princeps  dare,  tulit  nostras  vaga  fama  per  aures  ||  Ambo, 
manfredam  qui  prolem  moribus  ornant  »  (e.  64 — 64'). 

XI.  Sermone  matrimoniale.  «  Quamquam  ad  hoc  publico  dicendi  mu- 

nere  ||  talis  erit  ad  exitum  conclusio  nostra.  —  Dixi  »  (ce.  65 — 67'). 

XII.  Epìtalamium  Manfredi  de  Iustis  veronensis  in  nuptiis  Lauren- 
tii  Parmensis. 

1.  «  Si  voluissem,  prudentes  viri  et  homines  gravissimi  ||  talis  erit 
ad  exitum  sermo  meus  et  conclusio.  —  Dixi  »  (ce.  67' — 71'). 

2.  Post  h^c  a^  gratiarum  actiones  deoeniamus,  hoc  modo  videlicet. 
«  Ex  omnibus  optatis  meis  ||  perpetuo  debituram.  —  Dixi  » 
(ce.  71'— 72). 

XIII.  Sermone  matrimoniale.  «  Cum  omne  datum  optimum  ||  divi- 
nam  gratiam  verbis  vulgaribus  tandem  invocabimus.  —  Dixi» 
(ce.  72'— 73). 

XIV.  Discorso  in  lode  di  d.  R.  de  Brunaleschis,  vicario  nel  territorio 
di  Verona,  e  di  d.  M.  de  Ursinis  suo  successore.  «  Solent  pleri- 
que,  homines  venerabiles  ||  mens  divina  vobis  prebuerit.  — 
Dixi»  (ce.  73—74). 

XV.  Sermone  per  le  nozze  di  Manfredo  Giusti  notaro.  «  Cum  sepe 
mecum  vires  ingenii  mei  cogito  ||  patrum  quoque  fama  resur- 
gat. —  Dixi.  Laus  deo.  »  (ce.  74'— 77'). 

XVI.  Epithalamium  in  egregios  et  ornatissimos  sponsos  Omnibonum 
notarium  de  Brayda  et  Dalidea  a  Carte.  «  Sgpe  mihi  venit  in 
mentem  ||  innumeris  beneditionibus  accumulatas  >  (ce.  78—83). 


AsHB.  196  -    _  298  — 

196  (272  —  204).    . 
Miscellanea  latina. 

Cartac,  sec.  XV,  m.  0,240  X  0,165,  di  carte  117,  num.  mod.,  che 
comprende  anche  una  guardia  membran.  (e.  1),  sulla  quale  sono 
scritti  due  indici  del  contenuto,  uno  sul  retto,  di  mano  del  XV  sec, 
l'altro  sul  tergo,  di  mano  del  XVII.  Il  cod.  si  compone  di  dodici 
quadd.,  con  una  numerazione  originale  di  ce.  116:  il  quaderno  nono 
e  mancante  delle  due  carte  centrali,  con  mutilazione  del  testo  ;  e 
questa  mancanza,  che  cade  tra  le  ce.  83-84  n.  a.  =:  84-85  n.  m.,  è, 
come  si  vede,  antei-iore  alla  numeraz.  originale.  Scrittura  umani- 
stica, di  più  mani  :  la  prima  mano,  che  ha  scritto  quasi  tutto  il 
cod.  (num.  i,  ii,  ix-xv,  xix-xxxii,  xlii-liJ,  a  c.  8  scrive  la  data 
del  1430.  Della  stessa  età  circa  sono  le  altre  mani  che  hanno  riem- 
pito le  pagine  dei  quadd.  lasciate  in  bianco,  e  ci  pare  di  potere  di- 
stinguerle cosi:  mano  2%  num.  iii,  iv,  vii,  viii,  xviii;  mano  3^, 
num.  v,  VI,  xxxiv,  xxxv-XLi  ;  mano  4*,  num.  xvi,  xvii,  xxxiii. 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  388  (D). 

Legatura  mod.  Laur.  in  tela,  con  dorso    di    pelle,  scrittovi  in 

oro:   MISCELLANEA   LATINA. 

I.  Vita  monaci  captivi  a  sancto  Ieronimo  doctore  ecclesie  conscripta^ 

(Questo  e  altri  titoli  sono  scritti  in  fine  dei  respettivi  opuscoli 
in  forma  di  «  explicit  »).  «  Qui  navali  prelio  dimicaturi  sunt  ||  non 
posse  superari.  —  Vita  ec.  felicitar  explicit,  die  sabati  xxvj  au- 
gusti de  1430  »  (ce.  2—8). 

II.  Oratio  disertissimi  ac  elloquentissimi  Guarini  Veronensis  super 

Rethoricam.  «  Per  hos  dies  cum  Oratianurn  illud  et  prudens  et 
utile  preceptum  |]  comparare  poteri tis.  —  Oratio  elloquentissi(mi) 
Guarini  super  rethorica  edita,  quando  primitus  Verone  legere 
cepit,  feliciter  explicit  »  (ce.  8'— 12). 

III.  ViRGiLius   de  rosa.   Carme.    «  Mirabar    eellerem    fugitiva    morte 

rapinam  ||  Et  memor  esto  ^vum  sic  properare  tuum  »  (e.  12'). 

IV.  Carmina  de  qualitate  Musarum.  «  Clio  gesta  canens   transactis 

tempora  reddit  ||  In  medio  rescidens  (sic)  complectitur  omnia 
Phoebus  ».  —  Seguono  i  nomi  delle  nove  Muse  (e.  12'). 

(Cfr.  Baehrens,  Poetae  latini  minores,  num.  XXXV  ;  e  Riese,. 
Anthol.  latina,  num.  624;  con  attribuzione  a  Catone). 

V.  Carmi  di  Giorgio  Valagusio  per  Francesco  Sforza  duca  di  Milano. 

1.  Ad  III"*  et  Excelsum  Principem  Franciscum  Sfortiam  incly- 
tum  Mediolani  ducem  Georgii  Valagusii  Carmen.  «  Matris  fata 
tu?  cecini,  Martemque  potentem  I|  Teque  favente  mihi  copia 
maior  erit  »  (e.  13). 

2.  De  cita  et  foelicitate  domina  Luci^  illustrissimi  principis  Fran- 
cisci  Sfortig  inclyti  Mediolani  ducis  matris  per  Georgium  Va- 
LAGUSSiuM  Carmen.  «  Si  quam  natorum  lustrarunt  nomina  par- 


—  299  —  AsHB.  196 

tus  II  Cum  sedeat  summo  Lucia  diva  polo.  Finis  ».  —  Segue  un 

Disticon  «  Lucia  quae  peperit  »  e  un  Tetrasticon  «  Quae  genuit 

mundo  »,  in  onore  della  stessa  (ce.  13' — 19). 
3.  Ad  III"*  Principem  Franciscum   Sfortiam  patrem  ah  Ascanio 

carmina  pronuntiaia,  per  presentargli   i   precedenti  carmi  del 

Valagusio.  «  0  pater  armorum  splendor  pacisque  repertor  ||  Ut 

tibi  sint  animo  carmina  grata  tuo  »  (e.  19'). 
VL  GuARiNUS  Veronensis  nobili  viro  lacobo  Foscaro  filio  serenissimi 

ducis.  Venetiarum.  «  Guàrinus  ec.  Dies  hic  mihi  profecto  festi- 

vus  11  prò  tuo  utere  arbitratu.    Ex  Valle  policela.   Nonas   octo- 

bres  1438  »  (ce.  19'— 21'). 
Vn.  Tetrastico.  «  Mille  tenet  cuneus  ||  vigintiquique  maniplus  >  (e.  21). 
VIIL  OcTAViAM  Carmen.  «  Trax    puer   astricto    glacie  dum  ludit  in 

Ebro  II  Hoc  flamis  (s/e)  peperi;  estera,  dixit,  aquis  »  (e.  21'), 
(Cfr.  Baehrens,  Poetae  latini  minores,  num.   XLIII,    111,   e 

Riese,  Anthol.  latina,  num.  664;  con  attribuzione  a  Germanico 

Cesare,  e  con  un  distico  di  più). 

IX.  Guarini  Veronensis  prò  illustri  ac  senatorio  viro  lohane  Nicola- 

Salerno  funebris  oratio.  «  Quam  inanes  hominum  cogitatio- 
nes  II  durando  secula  vincet.  Dixi  »  (ce.  22 — 32). 

X.  Oratio  eloquentissimi  Guarini  Veronensis  in  e.  v.  Thomam  pre- 

fectum  presidii  Verone.  «  Quotiens  egregia  sapientia  ||  deditis- 
simos  esse  ac  fore  semper  intelligat  »  (ce.  32' — 34'). 

XL  Pro  insigni  pretore  veronensi  Paulo  Truno  oratio  edita  per 
GuARiNUM  Veronensem.  «  Memini,  prstor  amplissime  ||  laudesque 
manebunt  »  (ce.  34' — 37). 

XIL  Laudatio  Francisci  Pisani  pretoris  veronensis  per  Guarinum 
edita.  «  Animadverti  sepenumero  j|  et  perenni  cantate  cumules  » 
(ce.  37—39'). 

XIIL  Oratio  elloquentissimi  Guarini  Veronensis  prò  nobilli  ac  pre- 
stantissimo eive  Paulo  Philippo  Guanterio  ad  Marchionem  Fe- 
rarie  hahita,  dum  ab  ipso  eques  crearetur  ut  Florentie  ad  ius 
dicendum  iusticiamque  administrandam  tribunalia  eonseenderet. 
«  Maximum  me  diu  tenuit  desiderium  ||  reliquos  mortales  su- 
perare contendas  ».  —  In  pulchri  floris  regia  Ferarie,  xvj  ka- 
lendas  maias  1430  »  (e.  40—41]. 

XIV.  Epistola  Alexandri  Magni  regis  Macedonum  ad  suum  magi- 
strum  Arisiotellem  de  situ  Indie  et  itinerum  vastitate.  «  Semper 
memor  tui  fui  ||  et  mei  animi  industriam,  optime  Aristotiles,. 
ponderes.  —  Epistola  Alexandri  de  mirabilibus  Indie  explicit  »• 
(ce.  42—57'). 

XV.  Aliqua  pulcherinia   ac   elegantissima  carmina  edita  per  quem- 


AsHB.  196  —  300  — 

dam  eloquentissimum  ac  sapientissiiaum  philosophum  ad  ad- 
monitionem  et  cautionem  Alexandre  Magni  Macedonis,  quemad- 
modum  erga  populos  et  exercitum  suum  se  habere  debeat.  «  Indue 
mente  virum  macedo  puer  arma  capesce  []  Vixeris,  extendes 
eternum  in  secula  nomen  »  (ce.  57'— 59'). 

XVI.  Urbis  Verona  congratulatio  ad  magnifici  et  excelsi  domini 
Antonii  de  la  Scala  inclitum  heroem  primo  genitum  dominum 
Canem  Franciscam  Ludooicum.  «  Expectans  iam  pridem  ex- 
pectavi  II  sicut  viseris  traditura.  Vale  mi  natorum  optime  ».  — 
Segue  un  tetrastico  sul  medesimo  argomento  :  «  At  pater  om- 
nipotens  ||  hunc  qui  gaudia  donat  »  (ce.  59' — 61). 

XVII.  Epistola  Plutharci  philosophi,  congratulatoria  Traiano  disci- 
pulo  suo  ad  imperium  sublimato.  «  Plutarchus  Traiano  salu- 
tem.  Modestiam  tuam  noveram  [|  auctorePIutharco»  (ce.  61 — 61'). 

XVIII.  Due  epitaffi-. 

1.  Per  Scipione  Africano.  «  Devicto  Animabale  {sic),  capta  Car- 
tagine et  aucto  II  Respice  res  hominum  quam  brevis  urna  pre- 
mit  »  (e.  61'). 

2.  Epitaphium  dici  Augusti  imperatoris.  «  In  Macedum  {sic)  campis 
ultus  iam  Cgsaris  umbras  ||  Vix  cglum  superis,  et  sydera  summa 
reliqui  »  (e.  61'). 

(Cfr.  Riese,  Anthol.  latina,  num.  655). 

XIX.  (GuARiNUS  Veronensis).  Ad  egregium  virum  Paullum  Jlorenti- 
norum  eangelarium.  «  Animadverti  sepe,  Paule,  maiores  nostros 
in  instituendis  ludis  ||  Ut  penes  conterraneum  meum  Chatulum 
est  »  (e.  62-62'). 

XX.  Ad  Vitalem  Milianum  presidii  Verone  prefectum.  Guarinus 
Veronensis  edid.it.  «  Cum  alia  permulta  ||  abs  te  delictura  sit 
oblivio  »  (ce.  63—64'). 

XXI.  (Guarinus  Veronensis!).  Ad  maiorem  suum.  «  Cum  iis  qui  ali- 
qua  familiaritate  jj  et  Tacite  commissum  habeatis.  vij°  ka.  au- 
gustas  »  (ce.  65—67). 

XXII.  CoLUTius  Florentinus. 

1.  Lucretia  Spurii  Lucretii  Jillia  et  Collatini  Tarquini  uxor  a 
Sexto  Tarquino  regio  Tarquini  fillio  per  vim  cognita  ec.  de- 
mum  vult  se  Decidere.  Vetat  pater  et  coniunx.  «  Noli  te  affli- 
ctare  Lucretia  ||  qui  se  nocentum  supplitio  afficit  »  (ce.  68 — 69). 

2.  Altera  pars  declamationis.  Responsio  Lucretie.  «Nolite  me,  pater 
sanctissime,  tuque  luce  condam  mea  carior  ||  impudicis  licitam., 
fore  vitam.  —  Explicit  »  (ce.  71' — 71). 

XXIII.  Guarinus  Veronensis  doctissimo  viro  Poggio  secreiario  apo- 
stolico salutem  plurimam  dicit.  ■«  Ex  hiis  litteris  quas  nuper  [| 


—   301   —  ASHB.   196 

et  ecclesie  sanate  dei.  Vale.  Ex  Patavio  iiij"  nonas  quintiles  » 
(ce.  71—76). 

XXIV.  GuARiNUS  Veronensis  suo  Chrisiofalo  salutem  plurimara  dieit. 
«  Si  tardior  in  mittendis  ||  scire  opto.  Valle.  Venetiis  nonas 
iulias.  —  Explicit  epistola  »  (e.  76—76'). 

XXV.  LoNATus  Patavinus.  Carme.  «  Lingua  susurantum  funesti 
sismatis  est  fax  ||  Si  fuerit  fenix,  domui  mirabilis  est  lux  » 
(e.  77). 

XXVI.  (Guarino  Veronese).  Orazione.  «  Superiori  tempore,  vir  ma- 
gnifice,  cum  te  buie  civitati  pretorem  designatum  accepimus  |[ 
tamen  nostri  recordationem  pie  inviolafeque  conserves.  —  Dixi  » 
(ce.  77-78'). 

XXVII.  Dal  greco. 

1.  Philipus  Aristotelli  salutem  plurimam  dicit.  «  Filium  mihi  ge- 
nitum  [[  rerum  istarum  susceptione  »  (e.  79'). 

2.  -Éa?  Plutarcho.  —  Alexander  Aristoteli  felicitatem.  «  Haud  abs 
te  recte  factum  est  ||  Malem  equidem  singulari  disciplina  quam 
potestate  prestare.  Vale  »  (e.  79'). 

(Cfr.  Epistolographi  graeci,  ed.  Hercber,  pp.  466  e  98). 

XXVIII.  (Guarino  Veronese).  Orazione  ad  lohannem  de  Firmo  comi- 
tem.  «  Hoc  tempore,  magnifice  princeps,  cum  nuntiatum  esset 
magnam  fortissimorum  militum  manum  in  agrum  Veronensem 
irrumpere  ||  te  non  probibente  necentur  »  (ce.  79' — 82'). 

XXIX.  Epistola  de  re  uxoria.  —  Guarinus  Veronensis  suo  Antonio 
Corbinello  salutem  plurimam  dicit.  «  Quanto  me  gaudio  []  vale 
neque  ama.  Venetiis,  x°  kalendas  decembres  »  (ce.  82' — 85'), 

XXX.  Frammenti. 

1.  «  Fuere  nonnulli,  magnifici  viri  \\  ad  mortalium  usum  aut  con- 
servandorum  aut  alendorum  *  »  (e.  85'). 

2.  «  *  rogavi  ut  digneris  \\  veni  ergo  ad  me,  quia  est  mihi  parva 
civitas  sed  honesta,  que  utrisque  sufficiet  ».  —  Domini  nostri 
lesu  Christi  responsio.  «  Dominus  autem  lesus  in  baec  verba 
respondit.  Beatus  es  quia  credidisti  in  me  ||  aliquem  de  disci- 
pulis  meis  mittam  ad  te,  ut  curet  te  et  iustificet  »  (e.  86). 

XXXI.  Epitaphia  et  monumenta  edita  in  honorem,  Ciceronis  eloquen- 
tissimi.  Sono  dodici  epigrammi,  ciascuno  di  tre  distici.  «  Hic 
iacet  Arpinas  manibus  tumulatus  amici  ||  Serviti©  pressa  desti- 
tuit  patriam  »  (ce.  86—87'). 

XXXII.  PoGius  plurimam  salutem  dicit  Guarino  Ver  ortensi.  «  Dii  ma- 
leficiant  istis  nequissimis  |]  sed  de  hiis  alias.  Vale.  Constantie. 
Pridie  nonas  ianuarii  »  (e.  88 — 88'). 

XXXIII.  Paulus  Ver (rasura)  salutem  plurimam  dicit   doctis- 


AsHB.  196  —  302  — 

Simo  viro  Nieolao  Leon{iceno)  phisico.  «  Hodie  apud  d.  Fr. 
Card.  Fior.  |j  non  dampnare.  Vale.  Ex  Constantia  tercio  nonas 
aprilis.  Laus  Christo  »  (e.  89—89'). 

"XXXIV.  Lactantius  de  Fenice  liher.  «  Est  locus  in  primo  foelix 
oriente  remotus  (|  Eternam  vitam  mortis  adepta  bono.  —  TsXog.  » 
(ce.  89'-92'). 

(Cfr.  Baehrens,  Poeiae  latini  minores,  nuni.  XXXVII). 

XXXV;  Francisci  Fontani  hergamensis  oratio  habiia  in  funere  ma- 
gnifici Gatamelat^,  capitanei  illustrissimi  dominii  Venefia- 
rum.  «  Vellem  magnifici  presides  ||  sanguinem  suum  darent.  — 
Dixi  »  (ce.  92'— 100).  —  (Cfr.  il  cod.  195,  num.  V). 

Segue  un  epitaffio  in  onore  del  Gattamelata,  di  otto  esametri: 
«  Dux  bello  armipotens  ||  tenuere  per  arma  phalanges  »,  i  cui 
primi  quattro  sono  in  fine  ripetuti  con  qualche  variante  (e.  100). 

XXXVI.  Guarinus  Veronensis  illustri  Leonelo  salutem  plurimam 
(A  Lionello  principe  d'Este).  «  Mec  ut  me  tibi  incuset  I|  visse 
taceant,  vissgque  loquantur  »  (ce.  100' — 102). 

XXXVII.  Leonelus -És^ensi's  suo  Guarino  salutem  plurimam.  «Kesierno 
die  cum  inter  Cgsaris  nostri  Commentaria  nostro  in  cubiculo  in- 
terdiu  versarer  |i  Guarine  preceptor  amantissime»  (ce.  102 — 103). 

XXXVIII.  Guarino  a  Lionello  suddetto.  «  Superioribus  diebus^  prin- 
ceps  illustris,  cum  a  Ferraria  dulcissima  mihi  nutrice  ymo  vero 
prò  adoptione  patria  coactus  abirem  ||  me  humiliter  commenda. 
Ex  Valle  Polycela,  v  idibus  octobris  1436  »  (ce.  103—104). 

XXXIX.  Guarinus  Veronensis  cioi  veronensi  Madio  de  Madiis  viro 
iuriseonsulto  salutem.  «  Cam  te  magnis  in  causis  ||  latine  verba 
faciet.  Tu  vale  perpetuo  memor  mei.  Ferarie,  v  kalendas 
maias  1436  »  (e.  104—104'). 

XL.  Leonello  d'Este  a  Guarino.  «  Et  si  s?penumero  j|  et  me  ut 
soles  ama.  Ex  Agro  Coparii,  iij  nonas  novembres  1436  » 
(ce.  104'— 106). 

XLI.  Guarino  a  Lionello.  «  Quam  inter  bacchanalia  perfectam  ioco 
fortasse  dicis  epistulam  ||  genitori  me  commenda.  Ex  Verona, 
iij  nonas  decembris  1436  »  (ce.  106 — 107). 

XLII.  Guarinus  Veronensis  Bartholomeo  Piacentino.  «  Non  medio- 
crem  mihi  dubitationem  H  tuo  utitor  arbitratu.  Vale.  Ex  Ve- 
rona, die  vigessimo  septimo  mensis  decembris  1436»  (e.  107'). 

XLIII.  Iacobus  de  Veritate  suo  Darmiano  (sic)  de  Burgo  (Damiano 
Borgo)  salutem  plurimam  dicit.  «  Viri  optimi  necesariiquemei  ||  ad 
tua  necessitudinem  adiuncseris.  Vale,  fac  me  ames  »  (e.  108). 

XLIV.  Lo  stesso  a  Bertolameo  de  Veritate.  «  Codicillis  mais  ||  no- 
bis  causa  sit.  Vale,  vij"  idus  novembris  »  (ce.  108—108'). 


I 


_  303  —  AsHB.  196-197 

XLV.  Lo  stesso  a  Guarino  «  Etsi  quibusdam  meis  negotiis  et  do- 
mesticis  et  rusticis,  cum  ab  urbe  foris  versatus  fui,  operam  me 
diu  dedisse  et  res  Ciceronis  paulum  omisisse  per  opus  fuerit  [[ 
Valete,  valitudinem  meam  diligentissime  curabo  »  (e.  109). 

XLVI.  Guarino  a  Iacopo  suddetto,  «  Dicere  non  possem  quantum  le- 
ticie  [|  salutem  plurimam  nuncia  Ludovico.  Ex  Valle  Policella, 
pridie  nonas  octubris.  —  Suprascriptio  :  Nobili  ac  erudito  iu- 
veni  lacobo  de  Veritatibus  amico  suavissimo  »  (ce.  109' — 110). 

XLVn.  Iacopo  suddetto  a  Guarino.  «  Litteras  tuas  quas  diebus  pro- 
missis  ad  Lodovicum  caballum  dedisti  ||  finem  scribendi  fatio. 
Vale  »  (e.  110—110'). 

XLVIII.  Guarino  a  Iacopo.  «  Incusarem  ego  te,  suavissime  lacobe  || 
vicissitudinem  litterarum  sentiamus.  Vale,  mea  suavitas  » 
(ce.  110'— 112). 

XLIX.  Bertolameus  Veritas  Guarino  elloquentìssimo  salutem  plu- 
rimam dicit.  «  Dicere  non  possem  1|  vicissitudinem  litterarum 
sentiamus.  Vale  »  (e.  112—112'). 

L.  Lettera  senza  nome  d' autore  e  di  destinatario,  nella  quale  è 
menzione  di  Guarino  («  Hiis  enim  sane  diebus,  cum  tecum  essem, 
ad  Guarinum  prudentissimum  atque  optimum  preceptorem  meum 
una  venire  ad  Pollicellam  Vallem  constitueramus  »)  «  Proh 
deum  atque  hominum  fidem  |]  te  negligere  mihi  persuadebo. 
Vale  et  me  vehementius  quam  facis  ama  »  (ce.  113 — 114'). 

LI.  GuARiNUS  suavissimo  Batiste  salutem  plurimam,  dicit.  «  Magna 
afferunt  mihi  iocunditatem  (|  tua  et  urbis  et  agri  salutem  » 
(ce.  115—116). 

LII.  GuARiNUs  Veronensis  c.  V.  Ludovico  (Merchenti  *?)  salutem  plu- 
rimam dicit.  «  Unas  (a)d  Brenzonianum  nostrum  a  te  litteras 
proxime  vidi  |j  Quod  si  nimium  censes,  saltem  dilige.  Verone, 
id.  septembris  »  (ce.  116 — 117). 

197  (273.  —  205). 
Miscellanea  latina. 

Cartac,  sec.  XV,  m.  0,200X0,140,  di  carte  95,  delle  quali  le 
ultime  due  sono  bianche  :  tra  la  e.  85  e  la  86  è  una  striscinola 
di  carta  con  qualche  traccia  di  scrittura  :  la  e.  86  è  mutila,  con 
qualche  danno  del  testo.  Scrittura  italica,  di  più  mani. 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  389  (D). 

Leg.  mod.  Laur.,  in  tela  con  dorso  di  pelle,  scrittovi  in  oro  : 

POETICA   ET   ORATORIA  VARIA. 

I.  Io.  Marii  Philelphi,  artium  et  utriusque  iuris  doctoris,  aequitis 
aurati  et  poetae  laureati,  Satyra  in  vulgus  aequitum  auro  no- 


ASHB.    197 


—  304  — 


(Battista  Gua- 
«  Munificis  lani. 


tatorum,  doctorumque  facultatum  omnium,  comàtumque  palati- 
norum,  et  poetarum  laureatoram:  quos  paulo  ante  Imperator 
Federicus  insignìoit.  «  Thura  litate  lovi,  pueri:  spargantur 
ubique  ||  luncta  queunt  pestes  animatos  reddere  martes.  —  Laus 
Deo  »  (ce.  1—4'). 

II.  Maphei    Vegii    Laudensis   Epistola    ad    Caesarem    Sigismundum. 

«  Salvg  spes  ital?  gentis,  salve  inclyt?  Caesar  [|  Digna  admiratu 
laudum  monumenta  suarum  »  (ce.  5—6). 

III.  Ad  illustrissimum  N{icolaum)  Extensem  B.  G, 

RiNi,  figlio   dell'umanista   Guarino  Veronese). 

princeps   Nicolae,  kalendis  \\  Non    animi    vires  :  s^cula   nosce 

tui  »  (e.  6). 

Seguono  tre  epigrammi  in  lode  di  Guarino  veronese,  il  prima 
dei  quali  porta  il  nome  di  Battista.  —  «  Quae  per  te  vixit  |[ 
restat  in  orbe  decus  »  —  «  Socrate  quam  magno  []  quem  vene- 
retur  habet  ».  —  «  Quantum  Romulidg  |i  vidit  Verona  Guari- 
num  »  (e.  6'). 

IV.  Laudes   Herculis.   «  Prima    Cleonei    tollerata    erumna    laboris  |[ 

Cerberus  extremi  suprema  est  meta  laboris  »  ce,  6' — 7). 

(Cfr.  Riese,  Antìiol.  lat.,  num.  641,  con  attribuzione  a  Au- 
sonio). 

V.  Epithajìum  domini  lohannis  de  Vicecomitibus  Arcipiscopus  (sic) 

Mediolani  ad  lanuam  dominus.  «  Quam  fastus,  quam  pompa 
levis,  quam  gloria  mundi  |1  Et  lacerent  vermes,  laniantque  un- 
dique  corpus  »  (e.  7 — 7'). 

VI.  Francisci  Petrarce  Epitaphium.  «  Frigida    Francisei    lapis  \\  re- 

quiescat  in  arce  »  (e.  7'). 

VII.  In  Priamum  tonsorem.  «  Assuetus  barbam  iuveni    tendere  so- 

nantem  []  Si  dare  divieias  tam  cito  mucro  potest  »  (e.  7'). 
Vili.  Marci  Tulii  Ciceronis  traductio  Arati  Cilici  poetae  clarissimi 
de  signis  caelestibus.  «  Ab  love  principium  magno  deduxit  Ara- 
tus  Ij  Haee  eadem  tibi  signa  dabunt  non  irrita  pisces.  —  TiXoq  » 
(ce.  8— 18). 

(È  di  Germanico  :  cfr.  Baehrens,  Poetae  latini  minores,  num.  X). 

IX.  Versus  competentes  unicuique  libro  (Argomenti  dei  quindici  libri 

delle  Metamorfosi  d' Ovidio,  con  prologo  e  conclusione,  in  versi 
esametri).  «  In  Methamorphoseos  terquinis  Naso  libellis  \\  Tri- 
nus  et  in  trino  regnat  deus  unicus.  Amen  ».  (ce.  19 — 23). 

Seguono  alcuni  versi  d' Ovidio:  «  Orba  parente  suo  1|  si  licuis- 
set,  eram  »  {Tristium,  VII,  vv.  35-40);  e  a  altri  versi  concer- 
nenti il  medesimo  (e.  23 — 23'). 

X.  Carme   priapeo   (attribuito   a   Tibullo    nell'  ediz.   di  L.  Mueller, 


—  305  —  ASHB.  197 

Lipsia,  Teubner,  1885;  num.  lxxxi,  p.  116).  «  Villicus  aerarii  \\ 
scis,  puto,  quod  sequitur  »  (e.  23'). 

XI.  Appunti  di  mitologia  (e.  24). 

XII.  Interpretazione  del  vocabolo  Alleluia  secondo  s.  Agostino,  s.  Gi- 

rolamo e  altri  Padri  (e.  24). 

XIII.  Dialogus  Petrarca  ac  Monic^.  «  Te  mihi,  meque  tibi  genus 
aetas  et  decor  ^quant  ||  Gaudeo  et  verbis  sum  superata  tuis.  — 
Vale  »  (e,  24'). 

XIV.  OviDii  Nasonis  poete  fiorentissimi  de  lombardo  et  lìmaca  foe- 
Uciter  incipit.  «  Venit  ad  segetes  lombardus  :  circuit  illas  I|  Non 
est  res  parva  :  causidici  veniant  »  (ce.  25 — 26). 

XV.  Epigrama  super  dicto  Aristipi  philosophi.  B.  «  Vidit  Aristipum 
blande  meretricis  in  antro  ||  Sed  non  inde  cito  posse  referre 
pedem  »  (e.  26). 

XVI.  Ad  Bacchum.  «  Salvg,  magne  parens,  divum  suavissime, 
salvg  II  Efficis,  ac  sine  te  gaudia  cuncta  silent  »  (e.  26 — 26'), 

XVII.  Ad  Titum  Strozum  diutius  ruri  se  continentem.  «  Die  mihi 
Pieridum  cultor,  Phebique  sacerdos  ||  Me  scito  haud  parve  cre- 
dere mentis  opus  »  (ce.  26'— 27'). 

XVIII.  OviDii  Nasonis  de  medicamine  surdi.  «  Nec  tibi  displiceam 
quod  sim  tibi  corpore  parvus  ||  Ut  solis  radium  patiens  assu- 
mat  in  aurem  »  (ce.  27' — 28). 

XIX.  OviDius  de  vetula.  «  Do  capram  vini  :  do  bladum  :  doque  legu- 
men  II  Parsque  datur  peior  parti  qug  cuncta  lucratur  »  (e.  28). 

XX.  Ad  Hieronimum  Castellani  medieum  singularem  B.  G.  (Battista 
GuARiNil)  Qui  docte  fugas  nigros,  Hieronime,  morbos  ||  He  tibi, 
dum  scribo,  continuere  malum  »  (e.  28'). 

XXI.  Bpitaphium.  «  Pellides  ego  sum  Thetidis  notissima  proles  [|  Quom 
pressi  hostilem  fraude  peremptu(s)  humum  »  (e.  28'). 

(Cfr,  Riese,  Anthol.  lat.,  con  attribuzione  a  Eustenio). 

XXII.  Epitaphium  in  Bertoldum  eiusque  parentem  Tadeum  mar- 
chionem  Extensem.  «  Bartoldum  Extensem  Tadei  quod  ossa 
parentis  [|  Compositos  texit  princeps  hac  Borsius  urna.  — 
TeXog  »  (e.  28  '). 

XXXIII.  «  Flamiger  eois  Titan  surgebat  ab  oris  [|  Det  tibi  successus, 
quesso,  fortuna  perennes.  —  Finis  »  (e.  29 — 29'). 

(Il  carme  è  diretto  a  un  conte  e  capitano  d'armi,  ma  il  titolo 
scritto  nel  margine  estremo  superiore  della  pagina  è  stato 
tagliato). 

XXIV.  Oratio.  «  Vellem  posse  tibi  calamo,  illustrissime  Princeps  ') 
Omnia  iussa  tibi  :  quia  fulges  sidus  in  orbe  »  (e.  30 — 30'). 

XXV.  Epitaphium   Virgilii.  «  Mantua  me  genuit  »  ec.  (e.  31). 

Laur.  Ashb.  —  I.  20 


AsHB.  197  —  306  — 

XXVI,  Epitaphium  Terencii.  «  Descripsi  mores  hominum  iuvenuin- 
que  senumque  ||  Hec  quicumque  legit  :  sic  puto  tutus  erit  »  (e.  31). 

XXVII,  Carmina  composita  per  Octavianum  cantra  hemulos  Vir- 
gilii  volentes  eius  opus  comburi.  «  Ergo  ne  supremis  »  ec. 

(Ved.  il  cod.  194,  num.  XXXIII)  (e.  31—31'). 
XXXVIII.   Questus  miserabilis  funeris  Christine  puelle  luculentissime. 
«  Tempore  qui  placido  letos  redducere  cantus  ||  Christina  haud 
pigeat   dicere,    pulcra    valle.  —   ^HNIS    EST    (/.    finis   est)  » 
(ce.  31'— 34'). 

XXIX.  L.  Lar  ARELLus  (LODOVICO  Lazarello  ■?)  poeta  laureatus  Pier  io 
Ran.  S.  D.  «  Qui  colis  Aonides  mecum  Ran.  Pieri  [|  Nuntius 
et  celerem  verebere  {l.  verbere)  pungit  equum.  —  Vale  — 
TsXo?  »  (e.  34'— 35). 

XXX.  Ad  zelotipias  detestandas  fenestris  appositas  carmina  qdita. 
«  Lignea  qui  primus  docuisti  addenda  fenestris  (|  Ut  surdas  au- 
res  hec  habuisset  anus  »  (e.  35). 

XXXI.  Carmina  scripta  ad  Frodericum  imperatorem  zV/"*  prò  Ter- 
gestinorum  salute.  «  Romani  decus  imperii,  lux  altera  mundi  || 
Huic  voto  faveas  et  tu  mitissime  Cesar.  —  Bene  vale  lector  » 
(e.  35-35'). 

XXXII.  e.  e.  Jac.  Spi.  S.  «  Laumedonte?  non  tantum  pergama 
Troie  II  Et  quem  Phoebus  amat,Thespiadumquechorus.  —  TsXoig» 
(e.  35'). 

XXXIII.  Camille  conquestio  ad  maritum  suum  foeliciter  incipit,  et 
ad  matronas  alloqutio.  «  (D)iscite  foelices  quibus  est  data  vita 
puell?  I  Qualis  connubii  debeat  esse  fìdes  ||  Plusquam  crudelli 
iacet  hic  heu  morte  Camilla  |  Fixa  latus  niveum  coniugis  ense 
ferri  {l.  feri).  —  TsXo?  »  (e.  36—36'). 

XXXIV.  e.  e.  viro  clarissimo  AP.  «  Legimus  hostili  curatum  Tele- 
phon  basta  ||  Parcarum  exorans  candida  pensa  trium.  —  Bene 
vale  artis  medicine  decus  inmortale  »  (e.  36'). 

XXXV.  Ad  serenissim,um  et  christianissimum  Venetiarum  principem 
d.  Christophorum  Maurum.  «  Quem  sibi  prò  meritis,  excellentis- 
sime  Princeps  |j  Inclite  adorantem  tolle  parumper  humo  »  (e.  37). 

XXXVI.  Antonio  da  Brognoligo,  Poema  delle  Origini  di  Venezia, 
preceduto  da  tre  epistole  dedicatorie. 

1.  Ad  i?'»"'"  in  Christo  patrem  d.  d.  Hermolaum  Barbarum  Ve- 
rone Pontijicem  dignissimum.  «  Pontificum  decus  Hermoleos  || 
quoque  notanda  linens  »  (e.  37 — 37'). 

2.  Ad  magnijicum  d.  Hectorem  Pasqualigum  Verone  Pr§torem  di- 
gnissimum. «  Nobilis  Hector  ades  ||  stirps  Oriana  domum  »  (e.  37'). 

S.  Ad  magnijicum  d.   Dominicum  Georgium  Verona  Pr^fectum 


—  307  —  AsHB.  197 

dignissimum.  «  Dominice  quo  fulget  ||  doctum  subiturus  acu- 
men  »  (ce.  37' — 38). 
4,  De  divina  origine  ftoreniissime  Reipuhlice  Venetiarum  fidelis- 
simus  suus  Antonius  Broianicus  Veronensis.  «  Velivoli  Regina 
maris  magnoque  potila  ||  Murea  pulsantis  placide  tua  limina 
servi  »  (ce.  38—42). 

XXXVII.  Bartholomeus  Cendrata  Lodovico  Monsilensi  salutem. 

1.  «  Aspieis   ut   passim   eircumsonet  inclyta   cantu  |]  Et   grave 
cantanti  prescribere  Carmen  avena  »  (ce.  42 — 43). 

2.  «  Aspieis  ut  vani  subsibiler  aura  popelli  ||  Et  benefaeta  suum 
capient  aliquando  favorem  »  (ce.  43 — 44). 

XXXVIII.  Antonii  Broianici,  Ad  ingenuum  ac  patritium  adolescen- 
tulum  Hermolaum  Barbarum  Zacharie  filium. 

1.  «  Surge   puer   gravitate  senex.  Virtutis   avite  |1  Quos  tibi  pro- 
mendos  patriae  dives  habet  »  (ce.  44 — 45). 

2.  «  Postquam  docte  tuos  vidit  mea  musa   liquores  []  Sive  velis 
lyrieis  te  ferret  ipsa  modis.  —  TsXoc;  »  (ce.  45 — 46). 

XXXIX.  Antonh  Broianici,  Generoso  ae  optimo  d.  Nieolao  Baxeio 
putrido  veneto.  «  Civitas  claris  locuplex  triumphis  ||  Carmen 
oblatum:  ferret  ipse  dignus  |  Premia  vatis  »  (ce,  46' — 47). 

XL.  luLii  Caesaris  Epigramma.  «  Trax  puer,  astricto  |]  caetera,  dixit, 
aquis  »  (e.  47). 
(Cfr.  il  cod.  196,  num.  VIII). 

XLI.  Io.  Marius  Phylelfus  Kyriaeo  Cardarino  salutem  dicit.  «  Gre- 
cus  es,  Italicus  fac  sis,  qui  greca  fateris  |]  Et  donec  non  sis 
isve  vel  ille,  tace»  (ce.  47' — 48). 

XLII.  Ad  Reverendissimum  apostolicum  Protonotarium  Federicum 
de  Saluciis,  Iohanis  Marii  Philelfi  Carmen.  «  Cum  scriptura 
novos  foret  hoc  mea  tempore  Clio  [}  Miratus  nostro  tempore 
digna  leges  »  (e.  48'). 

(È  un'epistola  dedicatoria  della  Satira  registrata  sotto  il 
num.  I;  ed  è  seguita  da  questa  nota:  «  Satyra  hec  sic  exor- 
ditur:  '  Thura  litate  lovi  pueri  '»). 

XLIII.  Io.  Marii  Philelfi  doctoris,  equitis  aurati,  et  poete  laureati. 
Epigramma  ad  Bartholomeum  Girardinum  de  voluminum  suo- 
rum  numero.  «  Scire  eupis  nostro  que,  Bartholomee,  labore  | 
Carmina  diversis  scripta  voluminibus;  |  Que  mihi  prosa  fuit 
variis  mandata  libellis;  |  Sermoque  raaternus  quot  tulit  esse 
locis  [1  Nondum  Lastra  nomen  tenui,  modo  vita  superstes  |  Sit 
mihi  :  maius  erit  nomen  in  orbe  seni  »  (ce.  49 — 50'). 

(In  margine  è  ripetuta  l'enumerazione  delle  opere  del  Filelfo, 
coi  propri  titoli). 


ASHB.  197  —  308  — 

XLIV.  Illustrissimo  viro  exeeUentissimoque  principi  d.  d.  Hereuli 
Ferarie,  Mutine  et  Regii  duci,  marchioni  Extensi,  domino  suo 
singulari,  Petrus  Bonus  Avogarius  felicitatemi  perpetuam  ae 
vitam  quam  maxime  longam  optat.  (Illustrazione  e  prognostici 
di  una  cometa  apparsa  il  13  gennaio  1472).  «  Maxima  morta- 
lium  suspitio  II  in  occidente  depositionem  pertendit.  —  TcXoc  » 
(ce.  51—53'). 

XLV.  Appunti  di  astronomia,  mitologia  e  rettorica  (ce,  53'— 56'). 

XLVI.  De  Atheniensibus  ab  Alexandro  requisitis  quod   ei  Thehanos 
restituerent.   Casus  describitur  rei  huius.  «  Cum  Alexander  ||  ut 
infra  patet  »  (e.  57). 
Seguono  : 

1.  Oraiio  EscHiNis philosophi.  «  Reminiscor,  Athenienses,  Alexan- 
drum  hac  nostra  in  urbe  liberalibus  artibus  instructum  jj  si  nos 
obsequentes  supplicesque  invenerit  »  (e.  57). 

2.  Oratio  Demadis  philosophi.  «  Admirans  vehementer  admiror 
quonammodo  timiditatem  nobis  incutiens  Eschines  in  deditio- 
nem  et  potestatem  pueri  nos  monet  devenire  j|  facilius  diri- 
piat»  (e.  57—57'). 

3.  Demostenis  Oratio.  «  Apud  vos  in  questionem  verti  videor  || 
ne  similes  simus  Thebanis  »  (e.  57'). 

4.  Demostenis  Oratio  ad  Alexandrum  Macedonicum  prò  mitiganda 
eius  tumida  ira  in  Thebanos.  «  Nihil  habet,  Rex  Alexander, 
vel  fortuna  tua  maius  ||  nullam  de  laudibus  tuis  ampliorem 
quam  eam  que  hodierno  die,  cum  hoc  feceris,  consecutus  es.  — 
Laus  deo  »  (ce.  57' — 59). 

XLVII.  Profezie  della  Sibilla  Erithea;  dell'Abate   Gioachino,  sopra 

Genova,  Ferrara,  la  Puglia  ec;  di  Merlino  sopra   Firenze  ec. 

«  Leonis  rugitum  ||  Secretum  Brigide  visionum  »  (ce.  59 — 65). 
XLVIII.  Epitaphium   Mechin§  per  d.  Antonium   Panormitham.  «  Si 

steteris  paulum,  versus  et  legeris  istos  ||  Sed  prgter  pr^cium  nil 

mihi  dulce  fuit.  —  Finis  »  (ce.  65' — 66). 
XLIX.  Carme  amatorio.  «  Lidia  bella  puella  candida  ||  Sic  me  desti- 

tuis  iam  semimortuum.  —  Finis  »  (e.  66 — 66'). 
L.  (Controversia  de  nobilitate).  «Apud  maiores  nostros  ||  prò  somno 

vigilie  »  (ce.  67 — 72'). 
(Cfr.  i  codd.  108  e  109). 
LI,  Lodovici  (Cendratae  *?)  poetae  laureati  Carmina.  «  Sint,  Lodovico, 

dei  II  gratius    esse    nihil  »  —  Supradicti  carmina.  «  Quos  mihi 

misisti  prestans,  Hieronime,  cancros  ||  Utere  arbitrio  (variante: 

ad   arbitrium),  dulcis   amice,  tuo    (variante:  tuum).  —  Vale  » 

(e.  72'). 


I 


—  309  —  AsHB.  197 

LII.  Domande  e  risposte  di  scienza  naturale,  di  filosofia,  di  morale  ec. 

1.  «  Quid  est  Deus  immortalisi  Mens  incontemplabilis  ||  Quid 
est  quod  non  sinit  hominem  fieri  lassuml  Lucrum.  —  Finis» 
(ce.  73—75'). 

2.  «  Interrogatus  Plato  in  quid  sapientia  adisci  posset,  ait:  in  non 
expectando  quae  evenire  non  possunt,  nec  de  pr^teritis  recor- 
dari  |J  Interrogatus,  in  quo  quis  possit  gratiam  principum  et 
dominorum  obtinere,  ait:  Sequere  voluntatem  suam.  Si  vero 
sapientis,  que  ad  rem  non  pertinent  vel  contra  rationem  sunt, 
ostendere  non  obmittas.  —  Finis  »  (e.  76 — 76'). 

LUI.  Gestorum  in  oppugnatione  Rhodi  (1480)  Epitìioma.  «  Rhodi 
oppugnationis  descriptionem  succinte  excerptam  ||  hanc  victo- 
riam  coelo  demissam  esse  »  (ce.  77 — 78). 

LIV.  Invettiva  contro  Antonio  Panormita.  —  Luxibus  et  calamo  na- 
tura laesor  iniquus  \  Antonius  Siculus  hec  sibi  dieta  notet. 
«  Nimis  horrendum,  nimis  o  vitabille  monstrum  ||  Infectis  si 
prompta  detur  medicina  salubris  »  (ce.  79 — 84). 

LV.  Ad  lohannem  Compagnum,  illustrissimi  Dueis  Borsii  scribam, 
gratiarum  actìo  prò  lepore.  «  Ad  nos  auritum  leporem,  Com- 
pagne, dedisti  II  Quam  nostri  clarum  phoedus  amoris  erit  » 
(ce.  84'— 85). 

LVI.  Epigramma  eiusdem  de  mulla  Borsii.  «  Omnia  nata  ferrunt 
similata  creantibus  esse  ||  Quam  matri  nequeas,  nec  similare 
patri  »  (e.  85). 

LVII.  Epigramma  in  Cristophorum  Verone  repente  factum  poetam. 
«  Esiodus  musa  laurum  tradente  momordit  ||  Invasit  quarto 
nempe  poeta  di?  »  (e.  85). 

LVIII.  Macer  poeta,  de  Achate  lapide.  «  Rex  Pirus  {sic)  digito  ges- 
sisse  fertur  Achatem  ||  Naturae  et  non  artis  opus,  mirabile  dictu  » 
(e.  85'). 

LIX.  Epitaphium  Seneeae  in  morte.  «Cura  labor  meritum  »  (e.  85'). 
(Cfr.  Riese,  Anthol.  lat.,  num.  667). 

LX.  Versus  La[ctantii,    de   Fenice].    «  Est    locus   in    primo    foelix 
or[riente  rejraotus  ||  Aeternam    vitam    mortis  adepta  bono.  — 
Explicit  Poenix  Lactancii  »  (ce.  86 — 90  '). 
(Cfr.  il  cod.  196,  num.  XXXIII). 

LXI.  Claudianus  de  Phoenice  incipit.  «  (O)cceani  summo  circum- 
fluus  equore  lucus  |1  In  te  dire  legunt,  nec  ius  habuere  no- 
cendi.  —  TeXco?  »  (ce.  90'— 91'). 

LXII.  Plinius  de  Phoenice,  libro  x",  capitulo  secundo  (Naturalis 
Historiae).  «  Etiopes  atque  Indi  ||  Sed  que  falsa  esse  nemo  du- 
bitai t.  —  TeXo?  »  (e.  92—92'). 


ASHB.  197-198  —  310  — 

LXIII.  AusoNius  {de  membris).  «  Indicai  in   pueris  septemnia  novus 

dens  Ij  Fondere  sub  quanto  nostro  moderatur  (iter)  pes  »  (e.  92'), 

(Cfr.  AusoNii,  0/)asc?a/a,ed.  R,  Peiper,  Lipsia  1886, pag.  159-160). 

LXIV.  Elegia.  «  Heu  poterit  tantum  fortune  livor  iniquae  |  Ut  mihi 
sit  Veneta  nullus  in  Urbe  locus"?  |1  Quod  rogo,  per  manes  facias 
ac  ossa  parentis  |  Per  Phoebum,  castos  Aonidumque  coros.  — 
Vale  »  (ce.  92'— 93). 


19.8  (275.  —  207). 

Epistole  di  Falaride,  di  Marco  Bruto,  di  Diogene 
tradotte  dal  greco  ec. 

Cartac,  sec.  XV,  m.  0,208  X0>14:0,  di  carte  78,  delle  quali  la  71 
è  bianca.  Scrittura  italica,  tutta  di  una  mano  :  scritto  a  Pirano 
d'Istria  nel  1471  (ved.  a  ce.  43',  49',  70'). 

Provenienza  Giaufìlippi,  n.  395  (D). 

Legatura  mod.  Laur,,  in  tela  con  dorso  di  pelle,  scrittovi  in 

oro:    PHALARIDIS   ETC.   EPISTOLAE. 

I.  Epistolae  Phalaris  (sic)  per  Dnm  Franciscum  Aretinum  de  gr^co 
in  latinum  traduci^. 

Sta  innanzi  una  lettera  dedicatoria  del  traduttore  (Francesco 
Marsuppini)  a  Malatesta  Novello.  «  Vellem,  Malàtesta  Novelle  || 
Sed  iam  Phalarim  audiamus  »  (ce.  1 — 3). 

(Di  ciascuna  lettera  diamo  il  principio,  e  dove  sussista  o  sia 
leggibile,  il  titolo  secondo  il  cod.;  dove  questo  manca  o  per  l'umi- 
dità della  carta  è  illeggibile,  lo  sostituiamo  secondo  l'edizione 
degli  Epistolographì  graeci  dell' Hercher,  racchiudendolo  tra 
parentesi;  della  quale  edizione  riferiamo  pure  in  maiuscolette 
romane  il  numero  corrispondente  di  ciascuna  lettera). 

1.  {Lyeinó).  «  Polycletus  Messenis  »  (i)  (e.  3). 

2.  {Polyeletó).  «  Nescio  quid  de  te  »  (lxx)  (c.  3'). 

3.  {Eidem).  «  Liberavi  tui  gratia  Calleschrum  »  (lxxi)  (c.  4). 

4.  {Messanis).  «  Audio  vos  Polycletum  »  (xxi)  (e.  4). 

5.  Megar...  {Eisdem).  «Non  ignorabam  »  (lxxxiv)  (c.  4'). 

6.  {Megareis).  «  Non  queror  de  ingratitudine  vestra  »  (ii)   (e.  5). 

7.  {Tyrseno).  «  Si  eos  qui  necessario  »  (ni)  (e.  5'). 

8.  Cleostrato  {Zeuxippo,  Hercher).  «  Filio  tuo  propter  iuventam  » 
(VI)  (e.  5'). 

9.  {Cleostrato).  «  Admodum  mihi  risu  dignum  »  (ix)  (e.  5'). 
10.  {Megacli).  «  Et  equos  tibi  ad  pugnam  »  (xi)  (e.  5'). 


—  311  —  AsHB.  198 

11.  {Emnìd^)  {Aglao,  H,).  «  Thesauros  nostros  »  (xii)  (e,  6). 

12.  (Eumelo).  «  Quum  neque  videatur  »  (xiv)  (e.  6). 

13.  {Herodico).  «  Alius  iniuria  affectus  »  (xiii)  (e.  6). 

14.  Amphinomo  {Aristophonti,  li.).  «  Opera  tua  »  (xvi)  (e.  6). 

15.  Erythiae  {Amphinomo,  H.).  «  Quom  in  bonos  viros  »  (xvii) 
(e.  6').  ^ 

16.  {Erythiae).  «  Et  meam  gratiam  »  (xviii)  (e.  6'). 

17.  Eidem  (Paurolae,  H.).  «  Maxime  utrumque  parentem  »  (xix) 
(e.  6'). 

18.  {Eidem).  «  Qu§  a  patre  in  filios  »  (xx)  (e.  7). 

19.  {Erythiae).  «  Si  nostra  tyramnidis  »  (lxix)  (c.  7'). 

20.  Eidem  {Paurolae,  H.).  «  Coronam  abs  te  »   (xl)  (c.  7'). 

21.  Paurol§  filio.  «  Quom  Himeram  »  (lxvii)  (c.  8). 

22.  Camarinensibus.  «  Et  in  Gelliam  misi  et  ad  Leontinos  »  (cxviii) 
(C.8'). 

23.  Licino  (precede  la  parola  Leontinis  cancellata).  «  Non  recte 
in  Leontinorum  contiene  »  (iv)  (e.  9). 

24.  {Leontinis).  «  Si  meum  contra  vos  bellum  »  (v)  (e.  9). 

25.  {Hieronymo,  H.  —  Nel  cod.,  a  mezzo  la  lettera,  e.  9',  è  l'in- 
dirizzo Leontinis).  «  Rogasti  me  quibus  adductus  rationibus  » 
(cxii)  (e.  9). 

26.  Nichoph[emo . . .]  M[ene]macho  {Leontinis,  H.).  «  Leonidam,  quem 
res  meas  exploraturum  »  (lui)  (c.  9'). 

27.  {Nicophemo).  «  Quos  in  Leontinorum  contione  »  (xcvi)  (e.  9'). 

28.  Eidem  {Timonacti,  H.).  «  Vici  bello  Leontinos  »  (lxxxv)  (c.  9'). 

29.  Pythagorae  {Sameae,  H.).  «  Quom  mores  tuos  »  (viii)  (e.  9'). 

30.  Tho[raci]  {Pythagorae,  H.).  «  Phalaridis  tyramnis  »  (xxiii) 
(e.  10). 

31.  A..p...  {Thoraei,  H.).  «  Utrum  me  ipsum  »  (xxiv)  (e.  10'). 

32.  Nicaeneto  {Aristophonti,  H.).  «  Temeritas  et  iuventutis  »  (xxvi) 
(e.  10'). 

33.  Antimacho  {Nicaeneto,  H.).  «  Quod  s?penumero  patri  tuo  » 
(cv)  (e.  10'). 

34.  Aristomeni  {Antimacho,  H.).  «  Si  reddere  mutuum  »  (xxvii) 
(e.  11). 

35.  ..nophit..  {Aristomeni,  H.).  «  Noli  ?gre  ferre  vulnera»  (xxviii) 

(e.  11). 

36.  Cathanijs  {Xenopithi,  H.).  «  Non  me  pertubant  calumni?  » 
(xxix)  (e.  11'). 

37.  {Catinensibus).  «  Quom  ad  me  cives  vestri  »  (xxx)  (e.  11'). 

38.  {Catinensibus).  «  Vos  fortasse  satis  mihi  p^nas  dedisse  »  (civ) 
(e.  11'). 


AsHB.  198  —  312  — 

39.  Poli[gnoto\  {Critodemo,  H.).    «  Boni    amici    offitium  »    (xxxii) 
(e.  12). 

40.  (Polygnoto).  «  Et  donare  tibi  »  (xxxv)  (e.  12). 

41.  (Axioeho,  H.).  «  Gloriari  profecto  de  nobilitate  »  (cxx)  (e.  12). 

42.  Epi[charmo]  {Demoteli,  H.).  «  Ignosco  tibi  quod  ita  me  admo- 
neas  »  (xxxvm)  (e,  12'). 

43.  Eidem  (Epicharmo,  H.).  «  Quum  et  Demotelis   de    deponenda 
tyramnide  »  (lxi)  (c.  12'). 

44.  Hyppolycioni  {Epicharmo,  H.).  «  Sufficis  solus  nobis  »  (xcviii) 
(e.  13). 

45.  Eidem  {Hippolytioni,  H,).  «  Aditum  tibi  ad  me  »  (xli)  (c.  13). 

46.  Nicee  {Eidem,  H.).  «  Si   accepta  ex  tuis  moribus  coniectura  » 
(XLIl)  (e.  13'). 

47.  Adimanth[ó]  {Niciae,  H.),  «  Eisdem  de  rebus  »  (xliv)  (c.  13'). 

48.  Segestensibus  {Adimanto,  H.).  «  Audio  tibi  esse  cum  fratre  con- 
troversiam  »  (xlv)  (c.  13'). 

49.  Antisteni  et  Theotimo  {Segestanis,  H.).   «  Nolite  meos  exules  » 

(XLVI)  (c.   13'). 

50.  Minathi  (senza  titolo  in  H.).  «  Ex    iis    qu?    misi  muneribus  » 
(XLVII)  (e.   13'). 

51.  Eidem  {Menemacho,  H.).  «  Non  te  pgniteat  »  (xlviii)  (c.  14). 

52.  Epistrato.  «  Non  secus  quam  ad  fortunatum  »  (xlix)  (c.  14). 

53.  Onebori  {Onetori,  H.)  «  Et  tu  et  omnes  amici  »  (l)  (c.  14). 

54.  Isenico  {Eteonico,  H.).  «  Aliorum  qui  me  leserunt  inimicitias  » 
(li)  (c.  14). 

55.  [Timos]theni.  «  Castellum  quod  dum  oppugnaretur  »  (lv)  (c.l4'). 

56.  Abaridi.  «  Audio  te  clarorum  virorum  »  (lvi)  (e.  14'). 

57.  Aristoloco,  al.   Orsiloco  {Orsiloeho,  H.),    «  Si  propterea   quod 
Pithagoras  »  (lxxiv)  (e.  15). 

58.  Egesippo.  «  Tu  fortasse  et  alii  consanguinei  »  (lxxvu)  (c.  15). 

59.  Antonee  {Autonoae,  H.).  «  Argentum  tibi  nihil  »  (xcv)  (e.  15'). 

60.  Clisteni.  «  Non  quod  multi  solent  »  (ex)  (e.  16). 

61.  Leontidae.  «  Multis  usus  es  ad  Camarinenses  »  (lxxv)  (e.  16'). 

62.  E[nn]ensibus.   «  Ego    me    vobis    libertatis  auctorem  »  (cxlviii) 
(e.  16'). 

63.  Eisdem.  «  Ex  tot  pecuniis  »  (cxxxvii)  (e.  17). 

64.  Eisdem.  «  Non  largita  pecuni?  pgnitentiam  »  (lxxxi)  (c.  17'). 

65.  Hyeroni.  «  Quum  multa  de  te  »  (lxxxvi)  (c.  18). 

66.  Aristeneto.  «  Non  iniquo  animo  senectam  fero  »  (lxxxvii)  (c.  18). 

67.  Melitensibus.    «  Persuaserunt    mihi    legati   vestri  »   (lxxxviii) 
(c.  18). 

68.  Eisdem.  «  Non  laudum  vestrarum  »  (cxvii)  (e.  18'). 


n 


—  313  —  AsHB.  198 

69.  MenesìcU.  «  Fortuna  tua  admodum  »  (xc)  (e.  18'). 

70.  Alcandro.  «  Neque  tu  neque  homirium  quispiam  »  (xci)  (e.  19). 

71.  Lisino.  «  Non  cessabis  ab  insania  »  (xcvii)  (e.  19). 

72.  Cebroni.  «  Quid  tandem  nostros  mores  »  (xcix)  (e.  19). 

73.  Enthemeno  {Euetemoni,  H.).  «  Nihil  in  iis  mentitus  es»  (e)  (e.  19'). 

74.  Cleohulo.  «  Non  persuasisti  Camarinensibus  »  (ci)  (e.  19'). 

75.  Cleodico.  «  Admodum  gravia  contra  nos  »  (cu)  (e.  20). 

76.  Neolaid^.  «  Nihil  gravius  in  te  »  (lxxxix)  (e.  20). 

77.  Polluci.  «  Admirari  ex  tuis  epistolis  »  (xxxiv)  (e.  20). 

78.  Eidem.  «  Non  gravius  iniuriam  »  (evi)  (e.  20'). 

79.  Eidem.  «  Qui  contra  nos  »  (cxxiv)  (e.  20'). 

80.  Enguensibus  {Enguinis,  H.),  «  Neque  causam  quare  iuste  vos  » 
(e vii)  (c.  20'). 

81.  Nìcippo.  «  Quod  dona  nostra  acceperis  »  (cxi)  (e.  21). 

82.  Nichareho.  «  Non  cogis  Camarinenses  »  (cxiv)  (e.  21). 

83.  Leontiad^  [Leonii,  H.).  «  Non  hac  dumtaxat  epistola  »  (xxv) 
(e.  21). 

84.  Thimosteni.  «  Militum  pars  in  castello  »  (lxii)  (c.  21). 

85.  Eleomenidi  {Cleomenidae,  H.).  «  Munera  tibi  »  (xxxvi)  (e.  21'). 

86.  Go....    {Gorgiae,    H.).    «  C§teras    epistolae    tue    particulas  » 
(xxxvii)  (e.  21'). 

87.  Ausicli  al.  Philodemi  {Nausieli,  H.).  «  Quod  iam  s?penumero  » 
(Lix)  (c.  22). 

^.  Lacryto.  «  Quoniam  prò  huiusmodi  spe  »  (cxxv)  (e.  22). 

89.  Eidem.  «  Et  tuarum  promissionum  (cxxvi)  (e.  22). 

90.  Eidem.  «  Quod  filli  tui  obitum  »  (x)  (e.  22'). 

91.  Lisicli.  «  Non  admiror  quamobrem  »  (cxxiii)  (e.  23). 

92.  Timol[ao].  «  Non  peccare  merito  »  (cxxix)  (e.  23). 

93.  Phedimo.  «  Persuasi  sumus  iam  tertium  »  (cxxx)  (e.  23). 

94.  Agesylao.  «  Telisippe  ?gre  mihi  ferre  »  (cxxxii)  (e.  23'). 

95.  Polinestori.    «  Multa    et    magna    nobis    testatur    Lacrytus  »■ 
(cxxxiii)  (e.  23'). 

96.  Eidem.  «  Miravisti  nostras  minas  »  (cxxxiv)  (e.  24). 

97.  Eidem    aut   Lisandro.    «  Pr^venimus    qu?    misisti  »  (cxxxviii) 
(e.  24). 

98.  Arimacho.  «  Non  ?gre  ferimus  calumnias  »  (cxxxix)  (e.  24). 

99.  Polistrato.  «  Et  ad  alios  omnes  amicos  »  (xxxix)  (e.  24'). 

100.  Eidem.  «  Ego  eorum  memini  »  (cxl)  (c.  24'). 

101.  Astiphalensibus.  «  Nullo  me  malori  dolore  »  (cxix)  (e.  25). 

102.  Atheniensibus.  «  Venit  ad  nos  faber  »  (cxxii)  (e.  26). 

103.  Theleclide.  «  Tua  quadam  ipsius  sententia  »  (lxvi)  (c.  28). 

104.  Niceo.  «  Non  videtur  tibi  »  (cxv)  (e.  28'). 


ASHB.    198 


—  314  — 


105.  Cleomedonti.  «  Tu  me  ut  audio  »  (cxvi)  (e.  28'). 

106.  Lamacho.  «  Septem  iis  et  triginta  »  (cxui)  (e.  28'). 

107.  Tunandro.  «  Quod  in  presentia  Camarienses  »  (lxxxii)  (c.  28'), 

108.  Eidem.  «  Contiones  tu?  ad  Camarinenses  »  (cxxxvi)  (e.  29). 

109.  Eipistrato.  «  Noli  me  ad  tui  ultionem  »  (cxxvii)  (e.  29'). 

110.  Eripheto  {Aristophonti,  H.).  «  Noli  recensere  »  (cxxviii)  (e.  29'). 

111.  Agemer tho.   «  Sensi mus  tandem  Agemorte  quo   pacto  »  (cxli) 
(e.  29'). 

112.  Teucro.  «  Aristomeni  tuo  ager  »  (xliii)  (c.  30'). 

113.  Phllodemo   {Teucro,    H.).    «  Philodemi    uxorem    Cleenetam  » 
(CXLII)   (e.  30'). 

114.  Cleoneto  et  Theamo  {Cleaenetae,  H.).  «  Philodemi  peregre  na- 
vigatio  »  (cxLiii)  (e.  31'). 

115.  Hymerensibus  {Teucro,  H.).  «  Philodemi  fili?  nuptias  »  (cxxxv) 
(e.  32'). 

116.  Stesichoro  {Phìlodemo,  II.).  «  In  magna  mihi  stultitia  versari 
videris  »  (cxxxi)  (e.  33), 

117.  Eidem  {Cleaenetae  et  Theano,  H.).  «  Vestram  benivolentiam  » 
(lxxx)  (c.  33). 

118.  Eidem  {Himerensihus,  H.).  «  lussimus   vobis    ut   Stesicorum  » . 
(cxxi)  (e.  33'). 

119.  Hymerensibus  {Stesichoro,  H.).  «  Audio  te  mirum  in  modum  » 
(cix)  (e.  34). 

120.  Eisdem  {Stesichoro,  H.).  «  Ty ramni  sumus,  Stesichore  »  (xciv) 
(e.  34'). 

121.  {Stesichoro).    «  Audio    te   Aluntium    et    Alexium    profectum  » 
(xcii)  (e.  35). 

122.  {Himerensihus).  «  Stesichorum  et  Cononem  »  (cvni)  (e.  35). 

123.  {Himerensihus).  «  Profecto  vobis,  Himerenses  »  (lxxxviii)  (c.  35'). 

124.  {Himerensihus).  «  Liberavimus  Stesichorum,  Himerenses,  et  qu?- 
cumque  »  (xeni)  (e.  35'). 

125.  {Stesichoro).  «  Oleum  non  tui  sed  nepotis  »  (cxlv)  (c.  36). 

126.  {Stesichoro).  «  Tu  de  nobis,  Stesichore  »  (cxlvi)  (e.  36'). 

127.  {Eidem).  «  Noli  curare  Stesichoro  »  ('cxlvii)  (c.  37). 

128.  {Androcli).  «  Ego  quidem  consulto  »  (xxii)  (e.  38'). 

129.  {Aristoloehó).  «  Si  idcirco  contra  me  »  (lxiii)  (c.  38'). 

130.  (Stesichoro).  «  Nicocles  Syracusanus  »  (lxxviii)  (c.  38'). 

131.  {Nicocli).  «  Misimus  ad  Stesichorum  »  (cxliv)  (c.  39'). 

132.  (Stesichoro).  «  Quod  carmina  prò  Cleariste  »  (lxxix)   (c. 

133.  (Pelopidae).  Quod  me  rogas  ad  Stesichorum  »  (lxv)  (e. 

134.  (Stesichori  liberis).  «  Maeroris  vestri,  fili?  »  (ciir)  (e.  41). 

135.  (Teucro).  «  Captivorum  pr?tia  qu?  a  Taurometanis  »  (xv)  (e.  42). 


—  315  —  AsHB.  198 

136.  Filiahus  Stesiehori.   «  Taurometani  prò  quibus  ad  me  scribitis  » 
(xxxi)  (e.  42). 

137.  Ctesippo.  «  Neque  primum  cum  Tauromenitanis  »  (xxxiii)  (e.  42'). 

138.  (Himerensibus).  «  Ego  quidem  omnia  Stesiehori  gratia  jj  quam 
quo  ammiserii  laudem  consequuturam  »  (liv)  (c.  43 — 43'). 

Segue  questa  nota:  «  Finis,  —  x  kal.  martias.  M°cccc''lxxj°.  — 
Pyrrhani  »  (e.  43'). 
II.  Epistole   di   Marco  Bruto,  tradotte  di  greco   in    latino  da  Teo- 
doro Gaza. 

Precede  una  lettera  dedicatoria  del  traduttore:  Theodorus 
Gazi  Gaspari  sai.  pi,  dicit.  «  Feci,  mi  Gaspar,  quod  a  me  pe- 
tisti  II  Vale  et  lege  »  (e.  44). 

1.  Pergamensibus.  «  Pecunias  Dolobelle  »  (Hercher,  i)  (e.  44'). 

2.  Eisdem.  «  Quod  pecunias  »  (ni)  (e.  44'). 

3.  Eisdem.  «  Dolobell?  nobis  hosti  (vii)  (c.  44'). 

4.  Eisdem.  «  Redditum  est  mihi  »  (ix)  (e.  44'), 

5.  Eisdem   {Rhodiis,   H.).    «  Canthios    qui    a    nobis    defecerant  » 
(xi)  (e.  45). 

6.  Bitinijs  (Cois,  H.).  «  Rhodus  iam  Cassio  »  (xiii)  (e.  45). 

7.  Eisdem.  «  Ut  ager  incultus  »  (xv)  (e.  45). 

8.  Eisdem.  <.<  Accepi  ex  eis  »  (xxix)  (e.  45'). 

9.  Tralianis.  «  Si  quom  in  agro  vestro  »  (li)  (c.  45'). 

10.  Eisdem.  «  Quod  ante  ad  vos  scripsi  »  (lui)  (c.  45'). 

11.  Eisdem.  «  Nunciatum  est  mihi  Menodorum  »  (lv)  (c.  46). 

12.  Eisdem.  «  Pecunias  quas  Dolobella  »  (lvii)  (c.  46'). 

13.  Patarensibus.  «  Damasippum  classis  Rhodiorum  »  (xvii)  (e.  46'). 

14.  Canensibus  {Cauniis,  H.).  «  Benivoli  erga  nos  »  (xix)  (e.  46'). 

15.  Eisdem.  «  Officia  qu?  subditi  »  (xxxi)  (e.  46'). 

16.  Saniis  (Samiis,  H.).  Il  cod.  dà  di  questa  lettera  un  doppio  testo: 
«  Consilia  vestra  cum  negligentia  ||  quis  eorum  sit  finis,  ani- 
madvertite  ».  —  «  Vos  et  negligenter  deliberate  ||  Quis  rei 
huiusmodi  finis  sit,  cogitate  »  (lxix)  (e.  47). 

17.  Ciricenis  {Cyzicenis,  H.).  «  Arma  qug  portari  »  (xxxv)  (e.  47). 

18.  Eisdem.  «  Recepimus  arma  »  (xxxvii)  (e.  47). 

19.  Eisdem.  «  Venerunt  ad  me  legati  »  (xxxix)  (e.  47'). 

20.  Smirneis.  «  Subditorum  animus  »  (xli)  (c.  47'), 

21.  Mirnensibus {Myrensibus,  H.).  «  Xantii  capti  nos»  (xliii)  (e. 48). 

22.  Eisdem.  «  Societas  vestra  »  (xlv)  (c.  48). 

23.  Milesijs.  «  Nec  pecunijs  carere  »  (xlvii)  (c.  48). 

24.  Eisdem.  »  Si  arma  habentes  »  (xlix)  (c.  48). 

25.  Licinijs  {Lyciis,  H.).  «  Tormenta  qu?  apud  vos  »  (xxi)  (e.  48'). 

26.  Eisdem.  «  Machinas  veslras  »  (xxiii)  (e.  48'). 


AsHB.  198  —  316  — 

27.  Eisdem.  «  Xanthij  quum  per  amentiam  »  (xxv)  (e.  48'). 

28.  Eisdem.  «  Xanthios  profugos  »  (xxvii)  (e.  48'). 

29.  Bi[thy]nis.  «  Nemo  ferre  debet  moleste  »  (nx)  (e.  48'). 

30.  Eisdem.  «  Misi  ad  vos  Aquilana  »  (lxi)  .(c.  49). 

31.  Eisdem.  «  Aquila  me  litteris  »  (lxhi)  (c.  49). 

32.  Eisdem.  «  Qui  inviti  suam  operam  »  (lxv)  (c.  49'). 

33.  Eisdem.  «  Naves  quo  numero  »  (lxvii)  (c.  49'). 

34.  Dame.  «  Armis    et   pecunia    opus    est:  aut  mitte    aut   nega  » 
(xxxin)  (e.  49'). 

Segue  questa  nota  :  «ix.  kal.  mart.  1471.  — Pyrrhanj  »  (e.  49'). 
IH.  DiOGENis  philosophi  Epistola  in  latinum  traduct^. 

1.  Chraiheti  {Melesippo,  H.).  «  Audio  quod  iniquo  animo  »  (Her- 
cher,  xx)  (e.  50). 

2.  Megastheni    {Apolexidi,  H.).    «  Multa    que    perg    nostr?   oneri 
erant  abiecimus  »  (xiii)  (e.  50).  ^^_ 

3.  Melesippo.  «  Non  videntur  mihi  »  (xli)   (c.  50).  ^1^ 

4.  Antipatro.  «  Asseris  ut  audio  »  (xv)  (e.  50'). 

5.  Apodixio  {Apolexidi,  H.).  «  Petii  abs  te  domum  »  (xvi)  (e.  50'). 

6.  {Amy riandrò).  «  Non  idcirco  parentibus  »  (xxi)   (e.  51). 

7.  (Antalcidae).  «  Audio  te  ad  nos  scribere  »  (xvn)  (e.  51). 

8.  (Agesilao).  «  Adeo  mihi  vita  incerta  est  »  (xxii)  (e.  51). 

9.  (Lacgdae).  «  Significas  mihi  Macedonum  »  (xxiii)  (e.  51'). 

10.  (Alexandre)  «  Si  vis  bonus  et  benignus  videri  »  (xxiv)  (e.  51').; 

11.  (Apolexidi).  «  Rogarunt  me  Megarenses  »  (xvni)  (e.  51'). 

12.  (Rheso).  «  Arinicus  (/.  Phrynichus)   Lariseus  auditor  noster  » 
(xLvni)  (e.  52). 

13.  (Antipatro).  «  Reprghendis  vitam  nostram  »  (xiv)  (e.  52). 

14.  (Anaxilao).  «  Pytharogas  Euforbium  Pantifilium  (/.  Panthi  fi-jH 
lium)  »  (xix)  (e.  52).  ^ 

15.  (Anniceridi).  «  Macedoni  (Lacedaemonii)  contra  nos  »   (xxvii) 
(e.  52).  « 

16.  (Hicetae).  «  Veni,  mi  Pater,  Athenas  »  (xxx)  (e.  52').  ^™ 

17.  (Phaenylo).  «  Ascendi  post  certamen  in  Olympia  »  (xxxi)  (e.  53'). 

18.  (Aristippo).  «  Audio  te  contra  nos  exerceri  »  (xxxii)  (e.  54').  ^^È 

19.  (Phanomacho).  «  Sedebam  in  theatro  »  (xxxiii)  (e.  55).  "^ 

20.  (Olympiadi).  «  Noli  dolere  cum  familiaribus  »  (xxxiv)  (e.  56). 

21.  (Maronitis)  «  Recte  fecistis  quod  civitatis  nomen  »  (xliii)  c.  56'). 

22.  (Orateti).  «  Audivi  te  universum  (ix)  (e.  57). 

23.  (Metrocli).  «  Non  solum  panis  »  (xliv)  (c.  57). 

24.  (Metrocli).  «  Noli  Stole  Metrocles  »  (x)  (e.  57'). 

25.  (Timomacho).  «  Veni  Zizicum  »  (xxxvi)  (e.  58). 

26.  (Perdiccae).  «  Pudeat  te  eorutn  qu?  mihi  minaris  »  (xlv)  (c.59'). 


—  317  —  AsHB.  198-199 

27.  {Monìmó).  «  Quom  Epheso  profectus  essenti  »  (xxxvii)  (e.  60). 

28.  (senza  titolo  in  H.).  «  Quom  certamina  longius  »  (xxxviii)  (e.  61'). 

29.  {Orateti).  «  Et  ad  statuas  qu?  in  foro  sunt  »  (xi)  (e.  62'). 

30.  {Eidem).  «  Multi  enim  brevein  et  facilem  viam  »  (xii)  (e.  62'). 

31.  {Monimó).    «  Cur§   tibi    sit   ex    hac   vita    migratio  »    (xxxix) 
(e.  63). 

32.  {Eugnesio).  «  Veni  Megaris  Corynthum  »  (vm)  (e.  64). 

33.  {Charmidae).  «  Captiones  mihi  et  fallacias  »  (l)  (c.  64). 

34.  {Fiatoni  sapienti).  €  Abominaris  pallium  meum  »  (xlvi)  (c.  64'). 

35.  {Zenoni).  «  Neque  uxor  ducenda  est  »  (xlvii)  (c.  65). 

36.  {Hipponi).  «  Hortaris  me  ut  ad  te  scribam  »  (xxv)  (e.  65'). 

37.  {Hicetae).  «  Non    moleste    fero,    Pater,    quod  canis  appellor  » 
(vii)  (c.  65'). 

38.  {Sinopensibus).  «  Vos  me  exilio  damnastis  »  (i)  (e.  66). 

39.  {Antistheni).  «  Quom  ex  Epheso  »  (ii)  (e.  66'). 

40.  {Orateti).  «  Quum  Thebas  proficiscereris  »  (vi)  (e.  66'). 

41.  {Hipparchiae).  «  Delector  desyderio  tuo  »  (ni)  (e.  67). 

42.  {Antipatró).  «  Noli  nos  reprehendere  »  (iv)  (e.  67). 

43.  {Perdiccae).  «  Si  contra  gloriam  pugnare  vis  »  (v)  (e,  67'). 

44.  {Diogenes  canis  Alexandre).  «  Scripsimus  ad  Dionisium  »  (xl) 
(e.  67'). 

45.  (senza  titolo  in  H.).  «  Malus  Averce   sui  ipsius   cognitionem 
dicit  »  (xLix)  (e.  68'). 

46.  (senza  titolo  in  H.).  «  Salus  bis  qui  grgci  appellantur  »  (xxviii) 
(e.  69). 

47.  {Epimenidi).  «  Diogenes  Epimenidi  [|  polliceri   autem    facile  » 
(LI)  (c.  70'). 

Segue  questa  nota  :  «  M°cccc°Lxxj''.  viiij°.  kl.  novembr.  —  Pyr- 
rhanj  »  (e.  70'). 
IV.  Sermone  matrimoniale.  «  Nuptias  verbis  extollere  cupientes  ||  ad 
paratam  sibi  gloriam  contendat  »  (ce.  72—78). 


199  (276.  —  208). 

F.  Petrarca,  Epìstola  consolatoria  al  cardinale 
Giovanni  Colonna. 

Cartac,  sec.  XV,  m.  0,209  X  0,155,  di  carte  10,  delle  quali  le 
ultime  tre  sono  bianche:  frammento  d'un  codice  di  maggiore  esten- 
sione, come  si  ricava  dall'antica  numerazione  delle  carte  202-208, 
corrispondenti  alle  attuali  1-7.  Scrittura  umanistica. 


ASHB.   199-200  —   318  — 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  398  (D):  nell'antica  copertura  di 
cartoni  rimane  anche  il  num.  rosso  345. 

Legatura  mod.  Laur.,  in  cartoni,  con  dorso  di  pelle,  scrittovi 
in  oro:  petrarchae  epistola. 

Francisci  Petrarchae  Epistola  consolatoria  ad  Ioannem  de  Columna 
Cardinalem,  super  fratrum  mortibus.  «  Impia  mors  quotiens 
oculos  calamuau^e  fatigas  ||  Praemissos  fratres,  et  pignora 
chara  sequemur  »  (ce.  1 — 7). 

200  (277  —  209) 
Lettere  politiche  di  Leone  X,  scritte  da  Pietro  Bembo. 

Cart.,  sec.  XVII,  m.  0,200  X  0,135,  di  carte  78,  numer.  raod.  : 
la  numerazione  originale,  fatta  dallo  stesso  scrittore  del  codice,  è 
a  pagine,  che  sono  150:  la  pag.  1  corrisponde  alla  e.  3  della  nu- 
meraz.  moderna:  le  ce.  1-2,  salvo  due  brevi  note,  sono  bianche. 

Provenienza  Gianfilippi,  n.  399  (D).  —  Nota  a  e.  2  :  «  Loci 
Cappuccinorum  Verone  ». 

Legatiira  mod.  Laur.,  in  tela,  con  dorso  di  pelle,  scrittovi  in  oro: 

P.   BEMBI   EPISTOLAE. 

Petri  Bembi  Epistolae  ineditae  ab  antiquo  ms.  desumptae. 

(Questo  titolo  è  a  e.  1.  —  Riordiniamo  le  lettere  per  ordine 
cronologico,  conservando  tra  parentesi  il  numero  d' ordine  dato 
alle  medesime  dal  trascrittore). 

1.  —  1514,  gennaio  28,  Santa  Severa  (diocesi  Portuense).  — 
(1).  Heloetiis  super  deliberatione  f^deris.  «  Ex  litteris  venera- 
bilis  fratris  En.  Episcopi  Verulani  »  (ce.  3 — 4). 

2.  —  1514,  aprile  28.  Roma.  —  (2).  Regi  Catholico  in  favorem 
Dueis  Urbini.  «  Mittit  ad  Maiestatem  tuam  »  (e.  4—4'). 

3.  —  1514,  settembre  30.  Roma.  —  (3).  Regi  Christianissimo  prò 
lohanne  de  Rocca/orti  ejus  nuntio.  «  Dilectum  filium  »  (ce.  4' — 5). 

4.  —  1514,  novembre  3.  Roma.  —  (7).  Imperatori.  Pro  pace  cum 
Christianis  hostibus  ineunda.  «  Audita  ea  Victoria  »  (ce.  8 — 10). 

5.  —  1514,  novembre  12.  Roma.  —  (4).  Communitati  Mutin§,  ut 
dent  possessionem  illius  Civitatis  Fabiano  Lippo  Commissario. 
«  Egimus  eum  eharissimo  in  Christo  fìlio  nostro  Maximiliano  » 
(e    5-5'). 

6.  —  1514,  novembre  12.  Roma.  —  (5).  Fabiano  Lippo  de  Firmo 
Commissario  super  capienda  possessione  Cioitatis  Mutin^.  «  Di- 
lecte  Filij.  Cum  non  minoris  esse  gloria  »  (ce.  5'— 6). 

7.  —  1514,  novembre  12.  Roma.  —  (100).  Pro  retinendis  certis 
hominibus  «  Omnibus  et  singulis  etc.  Prgcipimus  mandamus- 
que  »  (e.  75'). 


—  319  —  AsHB.  200 

8.  —  1514,  novembre  30.  Roma.  —  (6).  Electoribus  Saeri  Im- 
perii  super  universali  pace  inter  Christianos  Prineipes  conci- 
lianda.  «  Quantam  quantumque  formidabilem  »  (ce.  6 — 8). 

9.  —  1514,  dicembre  27.  Roma.  —  (8).  Imperatori  super  pace  tra- 
ctanda.  «  Etsi  per  litteras  »  (ce.  10 — 12). 

10.  —  1515,  gennaio  17.  Firenze.  —  (17).  Regi  Cafholico  et  Prin- 
cipibus.  De  re  Ungarica.  «  Charissime  et.  ce.  Ab  exemplo  lit- 
rarum  charissimi  in  Christo  fìlii  nostri  Wladislai  Ungari?  et 
Boemi?  Regis  »  (ce.  21'— 23). 

Segue  una  Nota,  dalla  quale  si  ricava  che  lettere  simili,  con 
qualche  variante,  furono  spedite  ai  re  d'Inghilterra,  di  Porto- 
gallo, di  Francia  e  all'Imperatore  eletto:  i  singoli  indirizzi,  e  le 
varianti,  sono  poi  riferite  sotto  numeri  distinti,  come  appresso  : 
11-14.  —  1515,  gennaio  17.  Firenze. —  (18).  Regi  Angli§  (e.  23). 

»  »  (19)-  Rsgi  Portugali^  (e.  23). 

»  »  (20).  Regi  Francia  (e.  23). 

»  »  (21).  Imperatori  (e.  23—23'). 

15.  —  1515,  febbraio  24.  Roma.  —  (9).  Cardinali  Gurcensi  super 
conventu  Posoniano.  «  Quoniam  certiores  facti  sumus  »  (e.  12 — 12'), 

16.  —  1515,  marzo  27.  Roma.  —  (10).  Facultas  revocandi  a  mu- 
nere  Legationis  Episcopum  S.  Andrej.  «  Venerabiles  Fratres 
salutem  etc.  Deputavimus  nuper  »  (e.  13). 

17.  —  1515,  marzo  29.  Roma.  —  (14).  Archiepiscopo  Eboracensi  et 
Episcopo  Unitornensi  (1.  Wintonìensi)  super  reooeatione  a  munere 
Legationis  Episcopi  S.  Andrej.  «  Etsi  existimamus  »  (e.  20 — 20'). 

18.  —  1515,  aprile  19.  Roma.  —  (H)-  Archiepiscopo  S.  Andrej 
inhibetur  ne  utatur  de  Legatione.  «  Venerabilis  Frater  salutem. 
Licet  Fraternitatem  tuam  »  (e.  13 — 13  '}. 

19.  —  1515,  aprile  27.  Roma.  —  (12).  Conjirmatio  Capitulorum, 
Cioitatis  Piacenti^.  Dilectis  Filiis  Prioribus  et  Communitati 
Cimtatis  nostrq.  Piacenti^.  «  Dilecti  filli.  Elidei  et  devotionis  ve- 
str?  ».  —  Segue  il  Tenor  capitulorum.,  che  sono  diciotto,  e  por- 
tano la  data  del  13  gennaio  (ce.  13' — 19'). 

20.  —  1515,  aprile  27.  Roma.  —  (13).  Regi  AngliQ  super  rebus 
Archiepiscopi  S.  Andrej.  «Intelleximus  ex  litteris»  (ce.  19' — 20). 

21.  —  1515,  maggio  17.  Roma.  —  (15).  Latino  luvenali  super 
discordia  inter  Duces  Mediolani  et  Genu^.  «  Cupientes  ut  su- 
spitiones  »  (ce.  20' — 21). 

22.  —  1515,  maggio  17.  Roma.  —  (26).  Duci  Mediolani,  ut  adhì- 
beatfidem.  verbis  Latini  luvenalis.  «  Cupientes  ut  quascumque 
seu  suspiciones  seu  simultates  »  (e.  25 — 25'). 

23.  —  1515,  maggio  22.  Roma.  —  (16).  Vieeregi  Neapolitano,  ut 


AsHB.  200  —  320  — 

pr^beat    auxilìum  Cioitatibus  Piacenti^    et    Parmg.  «  Perlatum 
ad  aures  nostras  »  (e.  21 — 21'). 

24.  —  1516,  agosto  9.  Roma.  —  (27).  Alberto  Pio  Carpi  Corniti 
et  Domino,  Cesare^  Maiestatis  apud  Sanctam  Sedem  Oratori. 
Confirmatio  certarum  exemptionum.  «  Dilecte  filij  saluterà  etc. 
Licet  ut  accepimus  »  (ce.  25' — 26'). 

25.  —  1515,  agosto  9.  Roma,  —  (22).  Duci  Urbini,  ut  perveniat  Pla- 
eentiam  cum  militibus  suis.  «  Etsi  non  dubitamus  »  (ce.  23' — 24). 

Segue  una  nota  dalla  quale  si  ricava  essersi  scritta  una 
lettera  simile  a  Marcantonio  Colonna,  ut  Veronam  eat  (e.  24). 

26.  —  1515,  agosto  21,  Roma.  —  (28).  Lucq  de  Burgo  Commis- 
sario. De  consignandis  spoliis  quondam  Episcopi  Tudertini  Do- 
mino Alderio  eiusdem  successori.  «  Dilecte  filij  salutem  etc. 
Vacante  diebus  prgteritis  Ecclesia  Tudertina  »  (e.  27—27'). 

27.  —  1515,  agosto  27.  Roma.  —  (25).  Regi  Francorum.  De  reditu 
Domini  de  Villabrama.  «  Redit  ad  Maiestatem  tuam  »  (e.  25). 

28.  —  1515,  settembre  28.  Roma.  —  (23),  Duci  Sabaudi^  in  re 
f^deris  cum  Rege  Gallorum.  «  Intelleximus  a  venerabili  fratre 
Episcopo  Tricarieensi  »  (e,  24), 

29.  —  1515,  settembre  28.  Roma.  —  (24).  Regi  Francia  super  fe- 
dere ineundo.  «  Capita  f^deris  »  (ce.  24' — 25). 

30.  —  1515,  novembre  23.  Montevarchi  (diocesi  di  Fiesole).  — 
(29).  Dilectis  jiliis  Helvetiis  13.  Canionum  circa  Patriam  Va- 
lesii.  «  Dilecti  filij  salutem  etc.  Exploratum  satis  est  omnibus  » 
(ce.  27' -28'). 

31.  —  1515,  novembre  23.  Montevarchi.  —  (30).  Episcopo  Verulano. 
«Venerabilis  frater  salutem  etc.  Ex  litterarum  nostrarum  exemplo 
presentibus  incluso  facile  cognosces  res  Ducis  Sabaudi^  »  (e,  28'). 

32.  —  1515,  dicembre  9.  Firenze.  —  (55).  Regi  Christianissimo. 
De  Cardinalibus  ei  oboiam  missis.  «  Cum  permissu  Altissimi  » 
(ce.  45'— 46). 

33.  —  1515,  dicembre  11.  Bologna.  —  (31).  Aloisia  Domina  En- 
golismoni,  Francisci  Gallorum  Regis  Matri.  «  Quemadmodum 
ei,  qui  ubi  vult  spirat,  placuit  »  (ce.  28' — 29'). 

34.  1516,  gennaio  19.  Firenze.  —  (32).  Imperatoris  Maximilianì 
et  Ann§  Jili§  Regis  Hungari^  et  Boemia  Dispensatio.  «  Cha- 
rissime  in  Christo  fili  et  dileeta  in  Christo  filia  salutem  etc. 
Oblat?  nobis  nuper  »  (ce.  29' — 31). 

Segue  questa  nota:  «  L.  Cardinalis  Sanctorum  4.  dixi  alias, 
quod  est  maxima  gratia  et  deberet  componere  cum  Datario  prò 
magna  summa:  et  si  ipse  vult  donare  et  gratiam  faeere,  po- 
test;  et  alias  est  faciendum  per  eum  »  (e.  31). 


MINISTERO  DELLA  PUBBLICA  ISTRUZIONE 


APPENDICE  AL  BOLLETTINO  UFFICIALE 


VOLUMI   STAMPATI 

1.  Elenco  delle  pubblicazioni  periodiche  ricevute  dalle  Biblioteclie  pub- 

bliche governative  d' Italia  nel  1884.  Pag.  xxn-316, 

2.  Catalogo  dei  Manoscritti  Foscoliani  (già  proprietà  Martelli)  della  Bi- 

blioteca Nazionale  di  Firenze.  Pag.  xii-68. 

3.  Indice  Geografico-Analitico  dei  disegni  di  architettura  civile  e  militare 

esistenti  nella  R.  Galleria  degli  IJffizi  di  Firenze.  Pag.  xiiViii-232. 

4.  I  Manoscritti  della  R.  Biblioteca  Nazionale  Centrale  di  Firenze. 

CodTbi  Palatini.  Voi.  I  (completo),  Fascicoli  1-10. 
»  »  Voi.  II,  Fascicoli  1,  2,  3  e  4. 

5.  Inventario  dei  Manoscritti  Italiani  delle  Biblioteche  di  Francia. 

Voi.  I.  Manoscritti  italiani  della  Biblioteca  Nazionale  di  Parigi. 
Pag.  CLXxxii-256. 

Voi.  II.  Appendice  all'Inventario  dei  Manoscritti  Italiani  della 
Biblioteca  Nazionale  di  Parigi.  Pag.  viii-664. 

Voi.  III.  Inventari  dei  Manoscritti  Italiani  delle  Biblioteche  di 
Francia.  Pag.  viii-732. 

6.  Indice  dei  Giornali  politici  e  d' altri  che  trattano  di  cose  locali  rice- 

vuti  dalla  Biblioteca  Nazionale   Centrale  di  Firenze.  —  1°   luglio 
1885-30  giugno  1886.  Pag.  viii-84. 

7.  I  Manoscritti  della  R.  Biblioteca  Nazionale  Centrale  di  Firenze. 

Codici  Panciatichiani.  Voi.  I,  Fascicoli  1,  2  e  3. 

8.  I  Codici  Ashburnhamiani,  illustrati  per  cura  del  prof.   Cesare  Paoli. 

Voi.  I,  Fascicoli  1,  2,  3  e  4. 

9.  Indice  del  Mare  Magnu^i  di  Francesco  Marucelli,  per  cura  del  profes- 

sore Cav.  Guido  Biagi.  Pag.  lvi-340. 

10.  Manoscritti  di  Filippo  Pacini,  della  R.  Biblioteca  Nazionale  Centrale 

di  Firenze,  per  cura  del  dott.  Aurelio  Bianchi.  Pag.  xxxvi-288. 

11.  Annali  di  G.  Giolito  De  Ferrari  da  Trino  in  Monferrato,  Stampatore 

in  Venezia.  Voi.  I,  Fascicoli  1-4.  Voi.  II,  Fascicolo  1. 

12.  Disegni  antichi  e  moderni,  posseduti  dalla  R.  Galleria  degli  Uffizi  di 

Firenze.  Volume  unico.  Fascicoli  1,  2,  3  e  4. 

13.  Codici  corali  e  libri  a  stampa  miniati  della  Biblioteca  Nazionale  di 

Milano.  Volume  unico.  —  Atlante  illustrativo  del  detto  Catalogo:  L.  25. 

14.  Catalogo  delle  edizioni  romane   di   Antonio   Biada  Asolano   ed   eredi. 

Volume  unico,  Fascicoli  1  e  2. 

15.  I  Manoscritti  della  R.  Biblioteca  Riccardiana  di  Firenze.  Voi.  1,  fasci- 

coli 1,  2,  3,  4  e  5. 

16.  Bibliografi^  Galileiana,  1  Voi.  Pag.  viii-402. 


Firenie  189e.  —Tip.  Bencini